ترکشهای جنگ بر سفره مزدبگیران: کاهش خرید مواد غذایی
هر چه که میگذرد پیامدهای درازمدت جنگ برای مزدبگیران در ایران آشکارتر میشود. کاهش خرید مواد غذایی و حذف غذاهای با کیفیت گستردهتر شده است.
بخش اقتصاد
با رشد قیمتها قدرت خرید مزدبگیران سقوط کرده است. عکس: تماشای قیمت مواد غذایی در فروشگاه زنجیرهای
کاهش خرید، تغییر الگوی خرید و سقوط سرانه مواد پروتئینی در ایران گستردهتر از هر زمان دیگر پیش میرود. پس از اینکه سقوط مصرف سرانه گوشت تایید شد، حالا مسئولان انجمن تولیدکنندگان فرآوردههای لبنی گفتهاند سرانه مصرف لبنیات به ۵۰ کیلوگرم رسیده است؛ کاهش ۴۰ کیلوگرمی در مقایسه با دهه ۹۰. با افزایش رسمی نرخ شیر خام و فرآوردههای لبنی سرانه مصرف در ماههای آینده کوچکتر خواهد شد.
بر اساس اعلام انجمن صنایع فرآوردههای لبنی نرخ شیرخام ۲۹ درصد و به تبع آن محصولات لبنی ۲۰ درصد افزایش یافته است. خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) اما شش خرداد ۱۴۰۵ گزارش کرد: «نرخ فروش برخی محصولات لبنی با افزایش حدود ۴۰ درصدی همراه شده است». ایسنا در ادامه برای اثبات افزایش ۴۰ درصدی قیمت محصولات لبنی نوشت «نرخ فروش انواع محصولات لبنی یکی از شرکتهای بزرگ از ۹۱ هزار و ۵۰۰ تومان به ۱۲۷ هزار تومان افزایش یافته که حاکی از رشدی حدود ۴۰ درصد است».
علی احسان ظفری -رئیس هیاتمدیره اتحادیه تعاونیهای صنایع لبنی هم افزایش قیمت بیش از ۴۰ درصدی فرآوردههای لبنی را تایید کرد و آن را نتیجه «افزایش قیمت شیرخام، مواد بستهبندی، گرانولهای پتروشیمی مورد استفاده در تولید ظروف، حقوق و دستمزد و همچنین هزینه حاملهای انرژی» دانست.
او گفت که با افزایش قیمت، مصرف کاهش یافته است و این وضعیت سبب شده «عمده واحدهای کوچک و متوسط به طور کلی متوقف شدهاند و یا ظرفیت آنها به زیر ۵۰درصد کاهش یافته است.»
به گفته ظفری بر اساس برآوردها سرانه مصرف لبنیات به کمتر از ۵۰ کیلوگرم رسیده و «در صورت ادامه شرایط فعلی، احتمال کاهش بیشتر آن نیز وجود دارد».
کاهش مصرف فقط به لبنیات و گوشت محدود نیست، بلکه گزارشهای میدانی رسانهها بیانگر کوچکتر شدن سبد خرید و سفره مزدبگیران در ماههای نخست سال است. خبرگزاری کار ایران (ایلنا) که به خانه کارگر وابسته است ۹ خرداد ۱۴۰۵ به نقل از حسین فرهادی، عضو هیئتمدیره و سخنگوی اتحادیه بنکداران مواد غذایی نوشت: «رشد قیمتها موجب کاهش قدرت خرید خانوارها شده است. بهعنوان مثال، قیمت روغن نسبت به سال گذشته حدود سه برابر افزایش یافته است. از اینرو، برای حفظ قدرت خرید خانوارها ضروری است مبلغ کالابرگ افزایش پیدا کند.»
دولت وعده کرده است ارزش کالابرگ حمایتی را افزایش دهد. تا به حال این سیاست که با هدف حفظ قدرت خرید اجرا شد در برابر رشد شتابان نرخ تورم، به ویژه تورم مواد غذایی بیاثر بوده است.
روزنامه شرق ۹ خرداد ۱۴۰۵ در گزارشی با تیتر «تهران شهر جیبها خالی» نوشت در تهران «بحرانی خاموش در جریان است که دیگر پشت صورتهای سرخشده با سیلی، پنهان نمیماند» و «طبقه متوسط در حال فروپاشی است».
این گزارش در گفتوگو با چند تن از ساکنان و کاسبان در تهران تغییر الگوی خرید، از جمله خرید دانهای میوه، تقاضا برای فقط نصف یک قرص نان و خرید نسیه را از پدیدههای تازه پس از جنگ برشمرد و به نقل از یک مغازهدار با سابقه در شرق تهران نوشت:
افرادی دستانشان را برای نسیه دراز میکنند که سالها مشتری پروپاقرص مغازه بودهاند؛ کسانی که پیش از این خریدهای حجیم و باکیفیت انجام میدادند و هرگز بحث مالی با مغازهدار نداشتند.
به گفته او تحت تاثیر افزایش قیمت؛ «سبد خرید نسیه قشر متوسط کاملا تغییر شکل داده و از کالاهای رفاهی به سمت کالاهای بقامحور مانند حبوبات، نان، تخممرغ و کنسروجات حرکت کرده است.»، و «هر روز بر تعداد این مشتریان افزوده میشود».
یک نانوا هم تقاضا برای نصف نان یا اقدام به «دزدی» را پدیده تازه دانست. او گفت: «با بالارفتن رسمی قیمت نان، برخی از مشتریان که مشخص است از قشر کارمند و آبرودار هستند، مراجعه میکنند و تقاضای «نصف نان» یا نان تکهای دارند، چون پول یک قرص کامل نان سنگک را ندارند.»
به روایت این نانوا در این وضعیت «خیرات نان» هم که در سالهای اخیر رواج یافته بود، کمتر شده است؛
در گذشته خیرین شهری اصطلاحا «تنور را خیرات میکردند» تا همه مردم محله نان رایگان ببرند؛ اما اکنون خیرین مبالغی را به نانوایی میسپارند تا صرفا به افرادی که پول خرید نان را ندارند و نسیه میخواهند، نان داده شود. یعنی سیستم توزیع خیرات نیز هدفمند و معطوف به فقر عریان طبقه متوسط و ضعیف شده است تا آبروی خریدار در محیط محلی حفظ شود.
خرید میوه هم به روایت یک مغازهدار در میدان مطهری تهران که محل استقرار شرکتهای دولتی و خصوصی است، آرام آرام برای بخشی از جامعه «به خاطره تبدیل خواهد شد». او در توضیح تغییر وضعیت گفت: «در گذشته کارمندان و خانوادههای طبقه متوسط وقتی بعد از ساعت کاری به مغازه میآمدند، از هر میوه حداقل یک یا دو کیلو میخریدند و سبدشان پر بود. امروز اما ترازوی دیجیتال مغازه بیشتر وزنهای زیر نیمکیلوگرم را نشان میدهد.»
به گفته این کاسب خرید دانهای میوه هم افزایش یافته است: «مشتریانی با کتوشلوارهای اتوکشیده و کیفهای اداری میآیند و میگویند آقا لطفا سه عدد سیب، دو عدد پرتقال و دو عدد موز برای من بکشید.»
یک کاسب دیگر در غرب تهران نیز گفت که با افزایش قیمتها کیفیت خرید مشتریانش تغییر کرده است؛ مشتریانی که قبلا میوه «سوا کرده لوکس» میخریدند حالا مشتری میوه «درجه دو و لکدار» شدهاند.
به گفته دو تن از مصاحبهشوندگان در ماههای اخیر تقاضا برای خرید نسیه هم افزایش زیادی داشته است. دو تن هم گفتند که شاهد افزایش سرقت مواد غذایی بودهاند.
در پیوند با همین موضوع «اقتصادنیوز» ۹ خرداد ۱۴۰۵ افزوده شدن گزینههایی گزینههایی چون «اقتصادی»، «مینی»، «نصفپرس»، «پک اقتصادی» یا «پیشنهاد روز» در فهرست رستورانها خبر داد و نوشت: «حتی برخی رستورانهای میانرده و خوشامتیاز که پیشتر غذای کوچکتر یا مینیپرس در منوی خود نداشتند، حالا چنین گزینههایی را به فهرست فروش اضافه کردهاند.»
این گزارش با استناد به برآورد رسانههای بینالمللی مبنی بر افزایش قیمت مواد غذایی، نوشت معنای این وضعیت برای خانواده ایرانی مشخص است: «غذا گرانتر شده، انتخابها محدودتر شده و حتی سفارش غذای آماده نیز از یک خرید ساده به یک تصمیم اقتصادی تبدیل شده است. منوی اقتصادی در اپلیکیشنها شاید در ظاهر پاسخی به یک نیاز روزمره باشد، اما در لایه عمیقتر، نشانهای از بازتنظیم مصرف در جامعهای است که جیبش کوچکتر شده و حالا حتی برای یک وعده غذا هم باید با عددها کنار بیاید.»
مقامهای دولتی در ایران ادعا کردهاند با سیاستهای جبرانی، از جمله افزایش ارزش کالابرگ و یا توزیع گسترده مواد غذایی مانع کاهش بیشتر قدرت خرید مردم خواهند شد. سیاستی که تا به حال در برابر رشد شتابان قیمت کالاهای اساسی کارساز نشده است و از نگاه «کارشناسان اقتصاد» در ایران «اگر نرخ تورم مهار نشود» همچنان بیفایده خواهد بود. چرا که سرعت تورم ارزش کالابرگ را تبخیر میکند.
مصطفی شریف، مدرس اقتصاد در دانشگاه طباطبایی تهران از جمله افرادی است که مهار رشد تورم را به همراه افزایش تولید «ضرورت» میداند و معتقد است «اثرگذاری اقدامات دولت متناسب با گستردگی مشکلات نبوده است.»
در حالی که مقامهای دولتی وعده میکنند به سرعت وضعیت را سامان خواهند داد تا در وضعیت معیشتی «بهبود حاصل شود»، شریف به «ایلنا» گفت که «در کوتاهمدت امکان بهبود محسوس شرایط، بهویژه برای اقشار ضعیف جامعه، بعید به نظر میرسد؛ چرا که روندهایی در اقتصاد شکل گرفته که بهسادگی قابل تغییر نیستند.».
نظرها
نظری وجود ندارد.