اصفهان در وضعیت بنفش آلودگی هوا، تهران در خطر آلاینده‌های نفتی

امروز، ششم ژوئن و یک روز پس از روز جهانی محیط زیست، تازه‌ترین داده‌ها از اصفهان تصویری نگران‌کننده از پیوند آلودگی هوا، خشکسالی، گرد و غبار و بحران مدیریت شهری به دست می‌دهد.

کلان‌شهر اصفهان با افزایش شدید غلظت آلاینده‌ها در پی هجوم گرد و غبار، در وضعیت «خطرناک» و رنگ بنفش قرار گرفته است. میانگین شاخص کیفیت هوا در این شهر به عدد ۴۳۳ رسیده و در برخی ایستگاه‌ها وضعیت حتی بحرانی‌تر است: ایستگاه فرشادی عدد ۵۰۰ و ایستگاه زینبیه عدد ۴۳۸ را ثبت کرده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد که آلودگی هوا دیگر فقط برای گروه‌های حساس خطرناک نیست، بلکه سلامت عمومی شهروندان را تهدید می‌کند.

شاخص کیفیت هوا یا AQI معیاری است که غلظت آلاینده‌هایی مانند مونوکسیدکربن، دی‌اکسید گوگرد، ترکیبات نیتروژن‌دار، ازن و ذرات معلق کوچک‌تر از ۱۰ و ۲,۵ میکرومتر را به یک عدد واحد تبدیل می‌کند. هرچه این عدد بالاتر باشد، خطر برای سلامت انسان بیشتر است. قرار گرفتن اصفهان در محدوده بالای ۴۰۰ و حتی ۵۰۰، نشانه هوایی است که می‌تواند برای همه شهروندان زیان‌بار باشد. در چنین شرایطی، پرهیز از خروج غیرضروری، توقف فعالیت ورزشی در فضای باز، استفاده از ماسک مناسب و مراقبت ویژه از کودکان، سالمندان، زنان باردار و بیماران قلبی و ریوی ضروری است.

هم‌زمان با اصفهان، در شمال سیستان‌وبلوچستان و خراسان جنوبی نیز وزش باد باعث افت کیفیت هوا شده است؛ نشانه‌ای از اینکه گرد و غبار به یکی از جلوه‌های پایدار بحران اقلیمی و زیست‌محیطی در ایران تبدیل شده است. این پدیده به روندهای گسترده‌تری مانند فرسایش خاک، مدیریت ناپایدار منابع، تشدید گرمایش، خشکسالی و کمبود آب مربوط است.

تنش آبی نیز در جغرافیای ایران شدت گرفته است. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران از کاهش ۲۵ لیتری سرانه مصرف آب شهروندان خبر داده، اما با وجود این کاهش، مصرف همچنان ۶۵ لیتر بالاتر از سرانه نرمال ۱۳۰ لیتر است.

در همین شرایط، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران هشدار داده است که در حمله به سه انبار سوخت تهران، در شهرری، شهران و سوهانک، حدود ۱۹,۵ میلیون لیتر سوخت در محیط رها شده است. او با اشاره به قرار گرفتن برخی از این تأسیسات، به‌ویژه انبار نفت شهران، در مجاورت مناطق مسکونی و مراکز درمانی، خواستار آن شده است که وزارت نفت از بازسازی انبارهای آسیب‌دیده در مکان فعلی خودداری کند و مکان‌های ایمن‌تری، مطابق با ملاحظات زیست‌محیطی و پدافند غیرعامل، برای آن‌ها در نظر گرفته شود.

افزایش خطرناک میانگین دمای ایران

احمد طاهری، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم، به مناسبت پنجم ژوئن، روز جهانی محیط زیست، خشکسالی و کمبود آب را از بزرگ‌ترین تهدیدهای پیش روی ایران دانسته و هشدار داده است که کشور در برابر تغییرات اقلیمی به‌شدت آسیب‌پذیر است.

به گفته او، میانگین دمای ایران طی چند دهه گذشته بیش از ۲,۷ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته و میزان بارش کشور در ۵۰ سال گذشته به طور متوسط سالانه حدود ۰,۸۵ میلی‌متر کاهش داشته است. این افزایش دما از سطح ۲,۵ درجه نیز فراتر رفته است؛ سطحی که کارشناسان آن را نشانه‌ای هشداردهنده از تشدید پیامدهای اقلیمی، از جمله خشکسالی، کاهش بارش، فرسایش خاک و افزایش رخدادهای حدی آب‌وهوایی می‌دانند.

سازمان جهانی هواشناسی سازمان ملل متحد نیز اعلام کرده است که با ادامه بحران اقلیمی، احتمال ثبت یک سال گرم‌تر از رکورد تاریخی ۲۰۲۴ تا سال ۲۰۳۰ بسیار بالاست. این نهاد پیش‌بینی کرده است که دست‌کم یکی از سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ می‌تواند به گرم‌ترین سال ثبت‌شده در تاریخ بدل شود. همچنین گرایش به شرایط ال‌نینو، به‌ویژه در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸، می‌تواند احتمال شکسته شدن دوباره رکورد دمای جهانی را افزایش دهد.