شورای حکام و دور باطل هستهای ایران: فشار آمریکا، حمایت روسیه و چالش بازسازی
دکتر مهران مصطفوی، استاد دانشگاه پاریس-ساکله و معاون کل پژوهش این دانشگاه، در گفتوگو با زمانه، شرایط جنگی و خرابیهای گسترده تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان را اصلیترین مانع همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی دانست. به گفته او، از دیدگاه تهران تا دستیابی به توافق، امکان دسترسی بازرسان آژانس به سایتهای آسیبدیده وجود ندارد. مصطفوی تأکید کرد که محکومیت احتمالی ایران در شورای حکام تأثیر جدی بر رفتار تهران نخواهد داشت، زیرا عملاً «رابطه معناداری» بین ایران و آژانس وجود ندارد.
زمانه در گفتوگو با مهران مصطفوی
آژانس بینالمللی انرژی اتمی
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشست خود را در روز دوشنبه ۸ ژوئن/ ۱۸ خرداد آغاز میکند. این نشست تا ۱۲ ژوئن /۲۲ خرداد ادامه دارد. جمعه گذشته در چارچوب نشست مقدماتی، خبر رسید که ایالات متحده، در حال تهیه پیشنویس قطعنامهای برای محکوم کردن ایران است. این قطعنامه ظاهراً بر لزوم دسترسی کامل بازرسان آژانس به تأسیسات هستهای ایران تأکید دارد. دیپلماتها اعلام کردهاند که متن هنوز بهطور رسمی توزیع نشده، اما این اقدام میتواند واکنش ایران را تحریک کند.
از نظر فنی، ایران پیش از حملات ۲۰۲۵ به سطوح بالای غنیسازی (تا ۶۰ درصد) رسیده بود. پس از آسیب به تأسیسات نطنز، فردو و اصفهان، فعالیت غنیسازی محدود شده اما آژانس به دلیل عدم دسترسی کامل و عدم اجرای پروتکل الحاقی نمیتواند شفافیت کامل را تأیید کند. بازگشت به پروتکل الحاقی و فراهم کردن دسترسی گسترده، کلید اصلی اعتمادسازی فنی است. واکنش احتمالی ایران به قطعنامه جدید معمولاً شامل کاهش همکاری بیشتر یا تلاش برای بازسازی تأسیسات خواهد بود که میتواند مسیر مذاکرات آینده را پیچیدهتر کند.
ولادیمیر پوتین با تأکید بر اینکه روسیه هیچ مدرکی دال بر تلاش ایران برای ساخت سلاح هستهای ندارد و پیشنهاد انتقال اورانیوم غنیشده ایران همچنان روی میز است، عملاً از موضع ایران در شورای حکام حمایت کرد. این اظهارات روسیه به عنوان حامی دیپلماتیک ایران، لابی علیه قطعنامه آمریکا را تقویت میکند و فضا را به سمت کاهش تنش و راهحلهای دیپلماتیک میبرد. در مجموع، موضوع یک دور باطل دیپلماتیک-فنی است که ترکیب فشار و مذاکره جدی با تضمینهای متقابل را ضروری میسازد. با دکتر مهران مصطفوی، فعال سیاسی جمهوریخواه، استاد دانشگاه و معاون کل پژوهش دانشگاه پاریس ساکله گفتوگو کردهایم. میشنوید:
موانع همکاری با آژانس در شرایط جنگی
دکتر مهران مصطفوی در گفتوگو با زمانه یادآوری کرد که خرابیهای واردشده به تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان در جریان جنگهای دوازدهروزه و سیروزه بسیار گسترده بوده است. به گفته او، اصلیترین مانع همکاری جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، شرایط جنگی است و از دیدگاه تهران، تا زمانی که توافقی امضا نشده باشد، اجازه دسترسی بازرسان آژانس به این سایتهای آسیبدیده وجود ندارد. مصطفوی افزود:
هدف این است که از این موضوع هم به عنوان ابزاری برای فشار بر آمریکا استفاده کنند، مشابه فشارهایی همچون بستن تنگه هرمز یا حملات موشکی به پایگاههای آمریکایی در کشورهای خلیج فارس. بنابراین مسئله جمهوری اسلامی این است که تا وقتی توافقی حاصل نشود، امکان بازدید وجود ندارد.
با این حال او تأکید کرد که این موضوع ربطی به حجم خرابیها ندارد:
البته این مسئله نیست که خرابیها آنقدر زیاد است که بازدید لزومی نداشته باشد. حتی اگر قرار باشد بگویند بازدید لزومی ندارد، این نظر را باید خود آژانس اعلام کند. طبق تعهدات بینالمللی و پادمانی، جمهوری اسلامی همچنان خود را پایبند به قوانین میداند و معتقد است نظارت آژانس باید انجام شود. تنها شرطی که از دید جمهوری اسلامی این کار را ممکن نمیکند، شرایط جنگی است و به نظرم دلیل قانعکنندهای هم هست. تاکنون هم نشنیدهام که جمهوری اسلامی بگوید چون میزان خرابیها خیلی زیاد است، اصلاً بازدید در آنجا لزومی ندارد.
وضعیت ذخایر اورانیوم ۶۰ درصد و توان بازسازی
دکتر مهران مصطفوی در ادامه گفتوگو با زملانه گفت که ذخایر اورانیوم غنیشده ۶۰ درصد ایران قابل توجه است، اما دسترسی به آنها آسان نیست. به گفته وی، احتمالاً حدود ۴۴۰ کیلوگرم از این مواد در مکانهای مختلف پراکنده شده و بخش مهمی از آن مدفون است و زیر خاک قرار دارد که دسترسی به این بخش بسیار دشوار خواهد بود. مصطفوی افزود:
با این حال، به نظر میرسد دسترسی به بخش دیگری از این ذخایر چندان سخت نیست. یکی از اهداف احتمالی ارسال نیروی زمینی توسط آقای ترامپ در دوره جنگ، خارج کردن همین اورانیوم ۶۰ درصد از ایران بوده است. اخبار مختلفی منتشر شد که صحت این موضوع را تأیید میکرد. اگر چنین برنامهای وجود داشته، یعنی بخشی از این مواد قابل دسترسی بوده، چون در غیر این صورت فرستادن نیرو برای خارج کردن اورانیوم کاملاً مدفون بیمعنی بود.
او تأکید کرد که جمهوری اسلامی حتی بدون بازسازی کامل سایتهای آسیبدیده، در صورت تمایل میتواند از این ذخایر استفاده کند یا با بهرهگیری از توانایی ساخت سانتریفیوژهای جدید، غنیسازی را در سایتهای تازه آغاز کند.
به عقیده مصطفوی، تاکنون هیچ نشانهای از تصمیم جمهوری اسلامی برای ادامه غنیسازی تا سطوح بالاتر و حرکت به سمت ساخت سلاح هستهای مشاهده نشده است. او یادآوری کرد:
جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات نیز بر حق غنیسازی خود تأکید دارد و میخواهد آن را به طور کامل ادامه دهد. البته از نظر من ایران کوچکترین نیازی به غنیسازی نه قبلاً داشته، نه الان دارد و نه در آینده نزدیک خواهد داشت.
احتمال محکومیت ایران در شورای حکام و تأثیر آن
دکتر مهران مصطفوی در ادامه گفتوگو با زمانه گفت که شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی احتمالاً ایران را محکوم خواهد کرد، مگر اینکه آمریکاییها در آخرین لحظات نظر خود را تغییر دهند و به دلیل پیشرفت مذاکرات و احتمال دستیابی به توافق، از صدور قطعنامه صرفنظر کنند.
به گفته وی، اگر آمریکاییها مصمم باشند، اکثریت آرا برای محکومیت ایران وجود دارد. مصطفوی تأکید کرد که این نخستین بار نیست و ایران قبلاً چندین بار توسط شورای حکام محکوم شده، اما این محکومیتها تأثیر قابل توجهی بر تصمیمگیریهای جمهوری اسلامی نداشتهاند. او افزود:
هماکنون اروپا، آمریکا و کشورهای جنوب خلیج فارس همه با هم متحد شدهاند که ایران محکوم شود و احتمال صدور این قطعنامه بالاست، ولی این موضوع باعث نخواهد شد که ایران از مذاکرات خارج شود یا رابطهاش با آژانس را بیش از این کاهش دهد.
مصطفوی در پایان یادآوری کرد:
در حال حاضر عملاً رابطه معناداری با آژانس وجود ندارد؛ بازرسان آژانس نمیتوانند به راحتی وارد ایران شوند و بازدیدها انجام نمیشود. بنابراین از دید من تفاوت چشمگیری ایجاد نخواهد شد.
نظرها
نظری وجود ندارد.