روبیو در سفر منطقه‌ای: هرگونه توافق با ایران امنیت متحدان خلیج فارس را تضمین خواهد کرد

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده آمریکا، روز پنج‌شنبه ۴ تیر / ۲۵ ژوئن به متحدان خود در خلیج فارس اطمینان داد که در هرگونه توافق با ایران، منافع آن‌ها در نظر گرفته خواهد شد. او این سخنان را در پایان سفر خود به کشورهای حاشیه خلیج فارس مطرح کرد؛ سفری که با هدف متقاعد کردن شرکای مردد منطقه درباره توافق اولیه تهران و واشنگتن انجام شد.

روبیو در نشست وزیران خارجه و مقامات کشورهای عرب خلیج فارس در بحرین (مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا) سخن می‌گفت. او اظهار داشت واشنگتن به‌دنبال صلحی پایدار با دشمن دیرینه خود، یعنی ایران است که امنیت و شکوفایی متحدانش را در این منطقه نفت‌خیز به خطر نیندازد.

کشورهای منطقه هم‌پیمان با آمریکا نگرانند که این توافق در برابر ایران بسیار نرم و مسامحه‌آمیز باشد، به‌ویژه پس از آن‌که در طول جنگ مورد حمله ایران قرار گرفتند.

ایران در طول این جنگ با دو ارتش قدرتمند جهان – یعنی آمریکا و اسرائیل – جنگید و کنترل مؤثر تنگه حیاتی هرمز را به‌دست گرفت؛ اقدامی که جریان انتقال نفت را به‌شدت مختل کرد و بازارهای جهانی انرژی و اقتصاد کلان را به لرزه درآورد.

روبیو گفت: «واقعیت این است که هیچ کشوری روی زمین حق ندارد برای استفاده از آبراه‌های بین‌المللی باج‌خواهی کند یا هزینه بگیرد. این مسئله هرگز به‌عنوان یک شرط قابل‌قبول در هیچ توافقی گنجانده نخواهد شد. رئیس‌جمهور (دونالد ترامپ) به‌طور بنیادی و کاملاً واضح این موضع را روشن کرده است.»

عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین که ریاست این نشست را بر عهده داشت، از بیانیه عمان مبنی بر ایجاد گذرگاهی برای عبور امن کشتی‌ها از این تنگه استقبال کرد.

نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز صبح پنج‌شنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که «تنها مسیر مجاز» برای عبور از تنگه هرمز مسیرهای اعلام‌شده از طرف جمهوری اسلامی ایران است. در اطلاعیه نیروی دریایی سپاه آمده بود: «ساعاتی قبل بدون اطلاع و هماهنگی با جمهوری اسلامی ایران از طرف برخی مراجع مسیر جدیدی برای تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز اعلام شده که این مسیر غیر قابل قبول و کاملاً خطرناک است.»

سفر سه‌روزه روبیو به خلیج فارس، نخستین مأموریت دیپلماتیک عالی‌رتبه آمریکا به منطقه پس از امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا درهفته گذشته است.

مارکو روبیو به حساسیت بالای مأموریت خود، به‌دلیل تلاش برای جلب حمایت رهبران عرب خلیج فارس،  اذعان کرده است؛ رهبرانی که نگرانند امتیازهای بیش از حد به تهران، موضع این کشور را تقویت کرده و توازن امنیتی و جریان نفت در منطقه را بازتنظیم کند. ایران در طول جنگ به چندین کشور خلیج فارس حمله کرده بود.

روبیو در توقف‌های قبلی خود در امارات متحده عربی و کویت نیز تلاش کرد به مقامات این کشورها اطمینان دهد که توافق پیشنهادی بیش از حد به نفع ایران نیست.

او در کویت به خبرنگاران گفت: «ما هیچ کاری که امنیت متحدانمان، یعنی متحدان دیرینه‌مان در منطقه را به خطر بیندازد، انجام نخواهیم داد.»

روایت‌های متناقض از مفاد توافق

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا روز سه‌شنبه اعلام کرد که ایران با بازرسی‌های هسته‌ای «تا ابد» موافقت کرده است، در حالی که تهران اعلام کرد در مذاکرات چنین امتیازی نداده است؛ موضوعی که پرسش‌هایی را درباره پایداری این تفاهم‌نامه شکننده ایجاد می‌کند.

دو کشور که دور نخست مذاکرات خود را روز دوشنبه در سوئیس به پایان رساندند، روایت‌های متناقضی نیز درباره مشوق‌های مالی برای ایران، کنترل تنگه هرمز و جنگ موازی اسرائیل در لبنان ارائه داده‌اند.

هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) – شامل عربستان سعودی، قطر، عمان، امارات متحده عربی، بحرین و کویت – متحدان استراتژیک آمریکا هستند که در طول جنگ تا حدودی پشتیبانی لجستیکی در اختیار واشنگتن قرار دادند و در نتیجه همگی هدف حملات هوایی ایران قرار گرفتند.

این کشورها در کنار هم، ستون فقرات ساختار امنیتی آمریکا در خاورمیانه را تشکیل می‌دهند و تجدیدنظر هر یک از آن‌ها در روابط امنیتی خود با ایالات متحده، می‌تواند تأثیر به‌سزایی بر استراتژی نظامی آمریکا در منطقه بگذارد.

پیش‌نویس تفاهم‌نامه آمریکا و ایران شامل هیچ‌گونه محدودیتی برای موشک‌های بالستیک ایران نیست، اما یک صندوق بازسازی پیشنهادی ۳۰۰ میلیارد دلاری و مفادی را در بر می‌گیرد که می‌تواند نفوذ منطقه‌ای تهران و کنترل آن بر خطوط حیاتی کشتیرانی نفت را گسترش دهد.

روبیو گفته است که در این سفر از متحدان منطقه‌ای نخواهد خواست که به این صندوق بازسازی کمک مالی کنند، هرچند یادداشت تفاهم با ایران حاکی از آن است که کشورهای منطقه دست‌کم به‌طور جزئی مسئول پرداخت این هزینه‌ها خواهند بود.

برخی از متحدان خلیج فارسِ آمریکا در خفا از این توافق موقت ابراز ناامیدی می‌کنند؛ توافقی که می‌تواند راه را برای عادی‌سازی روابط آمریکا با ایران هموار کند.