طرح سازمان ملل برای تخلیه کشتی‌ها از تنگه هرمز متوقف شد

سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO)، وابسته به سازمان ملل متحد، در پی اعلام ارتش بریتانیا مبنی بر اصابت یک پرتابه به شناوری در سواحل عمان، عملیات تخلیه کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز را متوقف کرد. این حمله درست پس از عبور چند نفتکش از مسیری صورت گرفت که تحت حمایت سازمان ملل ایجاد شده بود.

آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بین‌المللی دریانوردی اعلام کرد طرح انتقال کشتی‌هایِ زمین‌گیر شده از خلیج فارس از طریق این تنگه، تا زمانی که این نهاد نتواند تضمین‌های امنیتی را برای کشتی‌های حاضر در فهرست تخلیه و کل منطقه تأیید کند، به حالت تعلیق درخواهد آمد.

هنوز مشخص نیست چه کسی این پرتابه را شلیک کرده و نوع شناور هدف قرار گرفته نیز اعلام نشده است. گزارش این حمله چند ساعت پس از آن منتشر شد که ایران به شناورها هشدار داده بود بدون اجازه تهران از این مسیر عبور نکنند.

آرسنیو دومینگز اظهار داشت کشتی مورد حمله قرار گرفته، جزو ناوگان عملیات تخلیه نبوده است.

پس از انتشار گزارش‌های مربوط به این حمله، «سازمان تنگه هرمز ایران» — نهاد دولتی جدیدی که برای کنترل کشتیرانی در این آبراه تأسیس شده است — در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت که تردد خارج از مسیرهای تعیین‌شده توسط این سازمان «مشمول تضمین عبور امن نخواهد بود».

مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد که این شناور دچار خسارت شده، اما هیچ تلفات جانی یا پیامد زیست‌محیطی ناشی از این حمله در سواحل عمان گزارش نشده است.

گشایش یک مسیر جایگزین در تنگه هرمز می‌تواند بار سنگینی را از دوش اقتصاد جهانی بردارد و اصلی‌ترین اهرم فشار ایران در مذاکرات جاری با ایالات متحده آمریکا را از بین ببرد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در جریان سفر خود به منطقه خلیج فارس برای اطمینان خاطر دادن به متحدان واشنگتن، گفت که آمریکا به این مسیر جدید و تضمین عبور ایمن کشتی‌ها از تنگه متعهد است.

روبیو روز پنج‌شنبه و پیش از انتشار گزارش حمله به این کشتی گفته بود: «اگر این روند متوقف شود، با مشکل مواجه خواهیم شد.»

تردد در تنگه هرمز در روزهای اخیر افزایش یافته بود، اما همچنان بسیار کمتر از سطوح پیش از آغاز جنگ است. قیمت نفت روز پنج‌شنبه برای مدت کوتاهی به زیر آخرین قیمت قبل از جنگ (کمی کمتر از ۷۳ دلار در هر بشکه) سقوط کرد که نشان‌دهنده باور بازار به بهبود اوضاع بود.

لی جائه میونگ، رئیس‌جمهور کره جنوبی روز جمعه ۵ تیر / ۲۶ ژوئن اعلام کرد که انتظار می‌رود سه شناور دیگر تحت مدیریت این کشور در پایان هفته جاری از تنگه هرمز خارج شوند. سئول پیش از این گفته بود هشت شناور از این دست از این آبراه خارج شده و پنج شناور همچنان در منطقه باقی مانده‌اند.

ایالات متحده و ایران همچنان در حال بحث بر سر مفاد یک توافق موقت هستند؛ توافقی که موضوعاتی چون عبور کشتی‌ها از دهانه باریک خلیج فارس و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را شامل می‌شود.

بر اساس تفاهم‌نامه‌ای که هفته گذشته امضا شد، آمریکا و ایران ۶۰ روز فرصت دارند تا جزئیات را نهایی کنند. در حالی که گفت‌وگوها پشت درهای بسته انجام می‌شود، به‌نظر می‌رسد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و رهبران ایران ترجیح داده‌اند به صورت علنی و از طریق تبادل تهدیدها و ادعای امتیازگیری‌هایی که طرف مقابل آن را تکذیب می‌کند، مذاکره کنند.

هم‌زمان، تشدید درگیری‌ها در لبنان میان اسرائیل و حزب‌اللهِ مورد حمایت ایران، آتش‌بس احتمالی کلان‌تر را تهدید می‌کند. لبنان اعلام کرده است که در دو روز گذشته پنج نفر در حملات اسرائیل کشته شده‌اند. ایران اظهار داشته که توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ مستلزم عقب‌نشینی اسرائیل از لبنان است؛ شرطی که اسرائیل آن را رد کرده است.

نفتکش‌ها به پیشتازی کشتی «استویک واریور» (Stoic Warrior)، بامداد پنج‌شنبه با حرکت در امتداد سواحل امارات متحده عربی و سپس عمان، از نزدیکی شبه‌جزیره مسندم عمان عبور کردند. این مسیر توسط عمان و سازمان بین‌المللی دریانوردی طراحی شده بود.

در شمال این مسیر، کانالی در مرکز تنگه قرار دارد که کشتی‌ها پیش از جنگ به‌طور آزادانه در آن تردد می‌کردند و حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی جهان را انتقال می‌دادند. جمهوری اسلامی اعلام کرده است که پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، آن مسیر را مین‌گذاری کرده است. تاکنون دست‌کم یک مین دریایی در آن منطقه رویت شده است.

اگرچه برخی کشتی‌ها با حمایت نظامی آمریکا موفق به خروج از تنگه شده بودند، اما اقدام این نهاد سازمان ملل، تازه‌ترین تلاش برای رهاسازی شناورهای به دام افتاده بود. شرکت کشتیرانی «مرسک» اعلام کرد که کشتی کانتینربر این شرکت به نام «مرسک بالتیمور» و یک شناور اجاره‌ای دیگر روز پنج‌شنبه موفق به خروج از منطقه شدند.

طبق آمار شرکت تحلیل داده‌های دریایی «لویدز لیست اینتلیجنس»، هفته گذشته ۱۲۵ شناور از تنگه هرمز عبور کردند که نسبت به آمار ۳۳ کشتی در هفته پیش از آن، افزایش یافته است.

بنا بر گزارش اس‌اندپی گلوبال (S&P Global)، روز چهارشنبه ۷۸ عبور ثبت شد که بیشترین میزان از زمان آغاز جنگ بوده، اما همچنان کمتر از میانگین روزانه پیش از جنگ یعنی ۱۳۰ عبور یا بیشتر است.

در همین حال، نیروی دریایی سپاه پاسداران روز پنج‌شنبه نسبت به استفاده از این مسیر جدید هشدار داد و اعلام کرد که این مسیر بدون اطلاع و هماهنگی با ایران ایجاد شده است و آن را «غیرقابل قبول و کاملاً خطرناک» خواند.

نیروی دریایی سپاه نوشت: «تنها مسیر مجاز برای عبور از تنگه هرمز، مسیری است که از سوی جمهوری اسلامی ایران اعلام شده است. تردد شناورها خارج از این مسیرها بسیار خطرناک و ممنوع است.» در ادامه این بیانیه بدون ارائه‌ جزئیات بیشتر افزود: «با متخلفان برخورد خواهد شد.»

به‌گفته شرکت امنیت خصوصی «آمبری»، روز چهارشنبه سپاه پاسداران یک نفتکش را از طریق رادیو تهدید کرده و یک نظامی هشدار داده است: «شما در بُرد موشک‌های من هستید و شاید به سمت شما شلیک کنم.»

مارکو روبیو با وزیران امور خارجه شورای همکاری خلیج فارس (شامل بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی) دیدار کرد تا به آن‌ها اطمینان دهد که منافع‌شان در هرگونه توافقی با ایران محفوظ خواهد ماند. این کشورها که شامل تولیدکنندگان بزرگ انرژی وابسته به صادرات از طریق تنگه هرمز هستند، پس از آغاز جنگ هدف حملات ایران قرار گرفته بودند.

روبیو در این نشست در بحرین گفت: «هیچ بخشی از این توافق به‌گونه‌ای پیش نخواهد رفت که امنیت، ثبات یا شکوفایی شرکای ما در منطقه خلیج فارس را خدشه‌دار کند.»

عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین نیز گفت که این توافق کورسوی امیدی ایجاد کرده است، اما تأکید کرد که «پایبندی ایران به تعهداتش اهمیت حیاتی دارد».