نیویورکتایمز: ایران و عمان بهدنبال دریافت عوارض در تنگه هرمز هستند
نیویورکتایمز میگوید بهرغم تهدیدهای ترامپ، ایران و عمان در حال پیشبرد طرحی برای دریافت هزینه از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز هستند؛ اقدامی که به سنّت ناوبری رایگان در این آبراه پایان میدهد.
بخش خبر
زنی در میدان ولیعصر تهران، ۵ مه ۲۰۲۶، پرچم ایران را در مقابل یک بیلبورد ضد آمریکایی که به دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و تنگه هرمز اشاره دارد، تکان میدهد. عکس: AFP
نیویورکتایمز در گزارش تازهای به نقل از مقامات دیپلماتیک مطلع نوشته است که ایران و عمان در حال تدوین سازوکاری برای دریافت مشترک وجه از خطوط کشتیرانی در تنگه هرمز هستند. اجرایی شدن این طرح ۱۴ مادهای، تغییر بنیادینی در وضعیت پیش از جنگ این آبراه راهبردی ایجاد میکند و نشان میدهد که تصمیم مشترک آمریکا و اسرائیل برای حمله به ایران در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند ۱۴۰۴)، خاورمیانه را به شکلی غیرقابلپیشبینی تغییر داده است.
پیش از این جنگ، تنگه هرمز مسیر کشتیرانی بینالمللی آزاد بود. اما در طول درگیریها، ایران با مسدود کردن این گلوگاه تجارت جهانی، قیمت نفت را بهشدت به بالای ۱۰۰ دلار رساند. حالا با برقراری آتشبس ــ که در منطقه خلیج فارس یک پیروزی برای ایران تلقی میشود ــ تهران بهدنبال مدل تجاری جدیدی برای درآمدزایی از این تنگه است.
گزارش افزوده است که با این حال، میان دو کشور بر سر نحوه اجرا اختلافنظر وجود دارد. عمان تمایل دارد این مبالغ تحت عنوان «هزینه خدمات» و بهصورت داوطلبانه برای تأمین امنیت و پاکسازی آلودگیها (مشابه الگوی تنگههای مالاکا و سنگاپور) دریافت شود. بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان در این رابطه میگوید:
مسئولیتهای ایمن نگه داشتن آبهای تنگه و پاسخ به وضعیتهای اضطراری بدون شک هزینهبر است. تمام حرف ما این است که شاید بتوانیم بر اساس یک اصل داوطلبانه، از برخی تجربیات موجود میان کشورهای ذیربط بهرهمند شویم.
در مقابل، ایران بر اجباری بودن این پرداختها پافشاری میکند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران با هشدار به عمان اعلام کرد اولویت تهران توافق با مسقط است، اما افزود: «اگر عمان تمایلی به ایجاد یک چارچوب مشترک نداشته باشد، ایران به تنهایی اقدام خواهد کرد.» مهدی محمدی، مشاور ارشد مذاکرهکننده ایران نیز تأکید کرد: «نام آن را هر چه میخواهید بگذارید؛ در هیچ جای دنیا خدمات رایگان وجود ندارد.»
این طرح با واکنش تند و نظامی واشنگتن روبهرو شده است. ماه گذشته دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با لحنی بیسابقه عمان ــ قدیمیترین شریک آمریکا در خلیج فارس ــ را تهدید کرد و گفت:
تنگه [هرمز] برای همه باز خواهد بود. هیچکس کنترل آن را بهدست نخواهد گرفت... عمان هم باید مثل بقیه رفتار کند، وگرنه مجبوریم آنها را منفجر کنیم.
اگرچه مقامات عمان در گفتوگوهای خصوصی با اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اطمینان دادهاند که طرحی برای وضع عوارض اجباری ندارند، اما از مواضع خود عقب ننشستهاند. عمان در طول جنگ برخلاف سایر همسایگان، پایگاههایش را در اختیار آمریکا قرار نداد و اکنون موضعش تقویت شده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، بهصراحت با این طرح مخالفت کرده و میگوید: «ما باید به شرایطی برگردیم که تنگه قبل از این درگیری داشت؛ فرقی نمیکند اسمش را هزینه بگذارند یا اعانه.»
عربستان سعودی نیز همسو با آمریکا تأکید کرده که هرمز باید به وضعیت پیش از جنگ بازگردد.
در حال حاضر، تفاهمنامه ایران و آمریکا عبور رایگان را تنها برای یک دوره ۶۰ روزه تضمین کرده است و تحلیلگران میگویند ایران هرگز حاضر نخواهد شد این اهرم فشار حیاتی را به راحتی از دست بدهد.
از سوی دیگر، آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO)، اعلام کرده که هرچند عوارض اجباری غیرقانونی است، اما ایجاد یک «صندوق داوطلبانه» با الگوی مالاکا میتواند گزینهای کاربردی برای حل این بحران باشد.
وزیر امور خارجه عمان در تاریخ ۸ تیر / ۲۹ ژوئن در گفتوگو با رادیو مونتهکارلو بینالمللی با تأکید بر پایبندی مسقط به قوانین بینالمللی اعلام کرده بود که این کشور از اعمال هرگونه عوارض بر کشتیهای عبوری از تنگه هرمز حمایت نمیکند و مسئولیت اصلی حفظ امنیت این آبراه و پاکسازی مسیرها از خطراتی مانند مینگذاری را بر عهده جمهوری اسلامی ایران می داند.
پیش از آن، در ۳ تیر / ۲۴ ژوئن، عمان اعلام کرده بود که با هماهنگی سازمان بینالمللی دریانوردی، تنگه هرمز را بدون اعمال هیچگونه عوارضی باز نگه میدارد و دو مسیر موقت برای عبور ایمن کشتیها تعیین کرده است. با این حال فردای آن روز نیروی دریایی سپاه پاسداران در واکنش به این اقدام، طی اطلاعیهای اعلام کرد: «تنها مسیر مجاز برای عبور از تنگه هرمز مسیرهای اعلامشده از طرف جمهوری اسلامی ایران است.»
بند پنجم تفاهمنامه ایران و آمریکا تأکید دارد که وضعیت اداره آینده و خدمات دریایی در این تنگه باید با عمان حلوفصل شود.
پیش از این جریانات، امیرحسین یزدانپناه، عضو کمیته رسانه تیم مذاکرهکننده ایران، ضمن یادآوری ممنوعیت قانونی اخذ عوارض از آبراههای بینالمللی و اشاره به اینکه ایران برنامهای برای دریافت عوارض عبور ندارد، در تبیین جزئیات این طرح توضیح داده بود: «آنچه در برخی توافقها مورد بحث قرار گرفته، دریافت "هزینه خدمات" از کشتیهای عبوری است؛ هزینهای که میتواند شامل تأمین امنیت و سایر خدمات دریایی باشد و از نظر حقوقی با "عوارض عبور" تفاوت دارد.»
نظرها
نظری وجود ندارد.