کاهش کم‌‌سابقه تقاضای جهانی نفت؛ پیامد جنگ و بسته شدن تنگه هرمز

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) جمعه ۱۹ تیر / ۱۰ ژوئیه اعلام کرد که به‌دلیل خسارت‌های شدید جنگ ایران بر تولید و صادرات نفت در خاورمیانه، تقاضای جهانی نفت برای نخستین بار از سال ۲۰۲۰ با کاهش مواجه خواهد شد.

این آژانس در آخرین گزارش بازار نفت خود تأکید کرد که تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته، روزانه یک میلیون بشکه کاهش می‌یابد؛ رقمی که اولین افت سالانه تقاضا از زمان اوج همه‌گیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ محسوب می‌شود.

آژانس بین‌المللی انرژی خاطرنشان کرد که انقباض بازار در سال جاری «از نظر نوع فرآورده و جغرافیا بسیار نامتوازن است»، چرا که بسته شدن تنگه هرمز — مسیر حیاتی کشتیرانی نفت و گاز — صادرات از طریق خلیج فارس را مختل کرده است.

پژوهشگران این آژانس افزودند که روند بهبودی اوضاع آغاز شده است، اما هشدار دادند که تشدید دوباره درگیری‌ها می‌تواند معادلات را پیچیده کرده و چشم‌انداز آینده را تاریک‌تر سازد.

پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی بر این فرض استوار است که آتش‌بس برقرار شده و تنگه هرمز به‌تدریج بازگشایی شود؛ فرضیه‌ای که با توجه به تبادل آتش و درگیری‌های این هفته میان آمریکا و ایران، به‌شدت متزلزل به‌نظر می‌رسد. در روزهای گذشته چندین کشتی مورد حمله قرار گرفتند و تردد در این تنگه بار دیگر به حداقل ممکن رسید.

آژانس بین‌المللی انرژی نوشت: «اگرچه به‌نظر می‌رسد تراز بازار جهانی نفت در اواخر سال جاری دوباره به سمت مازاد عرضه متمایل شود، اما این پیش‌بینی مشروط به این فرض است که تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز به تدریج احیا شود تا تولیدکنندگان بتوانند میدان‌های نفتی خود را فعال کنند و پالایشگاه‌ها در خاورمیانه و سایر نقاط جهان، ارسال محموله‌های خود را از سر بگیرند.»

این بیانیه می‌افزاید: «تبادل آتش دوباره در خلیج [فارس] طی این هفته، خطرات عدم دستیابی به یک توافق صلح پایدار را برجسته می‌کند؛ توافقی که لازمه عادی‌سازی وضعیت بازار نفت است.»

قیمت نفت در روز جمعه کاهش اندکی داشت؛ به‌طوری که بهای معاملات آتی نفت خام برنت (شاخص جهانی) برای تحویل در ماه سپتامبر به ۷۶,۲۵ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) نیز در سطح ۷۲,۰۹ دلار ثابت ماند.

بهبود تدریجی

توریل بوسونی، رئیس بخش نفت و بازارهای آژانس بین‌المللی انرژی، روز جمعه در شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفت این بهبودی «سریع یا خطی» نخواهد بود، چرا که آژانس انتظار «وضعیت بسیار نامطمئن و ناپایداری» را در منطقه دارد.

او افزود: «اما با رشد چشمگیر تولید در سایر کشورهای تولیدکننده و همچنین پایین‌تر بودن سطح تقاضا نسبت به پیش‌بینی‌های قبل از جنگ، می‌توانیم در اواخر امسال و سال آینده به وضعیت مازاد عرضه برگردیم.»

به‌گفته توریل بوسونی، «این اتفاق می‌تواند بار سنگینی از دوش بازار بردارد و به کشورها فرصت دهد تا ذخایر استراتژیک خود را بازسازی کنند».

از سوی دیگر، شبکه «ام‌اس ناو» (MS Now) روز پنج‌شنبه به‌نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که ایالات متحده آمریکا مایل به انجام «گفت‌وگوهای فنی» با ایران است و به‌رغم حملات هوایی متقابل دو کشور در روزهای اخیر، همچنان به یافتن راه حلی برای این درگیری متعهد است.

به‌گفته این مقام مسئول، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، موضع خود را به‌صراحت اعلام کرده و حملات ایران به کشتی‌های تجاری را «اقدامات تروریستی» خوانده است.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که ترامپ پیش از این در نشست سران ناتو در آنکارا اعلام کرده بود که آتش‌بس با ایران «به پایان رسیده است».