گسترش حملات آمریکا به ایران؛ تفاهم‌نامه در آستانه فروپاشی کامل

آمریکا بامداد پنج‌شنبه ۲۵ تیر / ۱۶ ژوئیه حملات خود علیه ایران را به‌شدت افزایش داد و برای نخستین بار در دور جدید تنش‌ها، مناطقی را در شمال و تهران، هدف قرار داد. هم‌زمان، نیروهای آمریکایی به سوی یک کشتی تجاری که به تلاش برای شکستن محاصره دریایی ایران متهم شده بود، شلیک کردند.

در پاسخ به این اقدامات، تهران پیش از طلوع آفتاب با آتش موشکی و پهپادی خود، پایگاه‌های میزبان نیروهای آمریکایی در بحرین، اردن و کویت را هدف حملات تلافی‌جویانه قرار داد.

 این حملات متقابل که روزهاست میان دو کشور در جریان است، در کنار تهدیدهای مجدد در تنگه هرمز، توافق موقت برای پایان دادن به جنگ در ایران را به‌طور کامل از میان برداشته و خطر سوق دادن منطقه به یک جنگ فراگیر را به‌شدت افزایش داده است.

مقام‌های ایرانی اعلام کرده‌اند که حملات روزهای اخیر آمریکا تاکنون بیش از ۳۵ کشته و افزون بر ۳۰۰ مجروح برجای گذاشته است.

رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که حملات بامداد پنج‌شنبه آمریکا مناطقی از تهران و همچنین استان سمنان هدف قرار دادند و صدای پدافند هوایی در سراسر پایتخت شنیده شده است. گفته می‌شود که استان سمنان مرکز برنامه‌های فضایی و تولید موشک‌های بالستیک ایران به‌شمار می‌رود.

افزون بر این، گزارش‌هایی از وقوع حملات در استان‌های همدان، هرمزگان، خوزستان، لرستان، مرکزی و سیستان و بلوچستان مخابره شد.

ارتش آمریکا همچنین از روز چهارشنبه حملات خود را در طول روز و زیر نور آفتاب از سر گرفت که نشان‌دهنده افزایش سرعت و شدت عملیات است. طبق اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، حملاتی به جزیره تنب بزرگ صورت گرفت که انبارها و سایت‌های پرتاب موشک‌های کروز و دفاع ساحلی ایران را هدف قرار داد.

همچنین بر اساس گزارش رسانه‌های ایران، چهار نقطه در اطراف شهر اهواز، بندرعباس و مناطقی در نزدیکی سیریک و قشم در جنوب ایران زیر آتش قرار گرفتند. سنتکام هدف از این حملات را نابودی توانمندی‌های نظامی ایران اعلام کرد که برای تهدید کشتیرانی آزاد در تنگه هرمز استفاده می‌شوند.

در جبهه دریایی، ارتش آمریکا اعلام کرد به سوی نفتکش خالی «بلما» با پرچم کوراسائو که به سمت جزیره خارک در حرکت بود، آتش گشوده است. به‌گفته واشنگتن، پس از آن‌که این کشتی تجاری به هشدارهای متعدد بی‌توجهی کرد، یک جنگنده آمریکایی با شلیک موشک هلفایر به دودکش کشتی، آن را از کار انداخت.

این تنش‌ها پس از آن بالا گرفت که واشنگتن چهارشنبه شب محاصره دریایی ایران را بازگرداند؛ اقدامی که در واکنش به اقدام روز شنبه تهران در بستن مجدد تنگه هرمز صورت گرفت. این آبراه حیاتی پیش از جنگ، گذرگاه حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان بود.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در واکنش به این محاصره، تهدید کرد که کل صادرات انرژی از خاورمیانه را متوقف خواهد کرد و هشدار داد: «صادرات نفت و گاز منطقه یا برای همه خواهد بود یا برای هیچ‌کس».

در همین حال، علی‌اکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، تأکید کرد که حکومت به تلاش برای حفظ تنگه هرمز ادامه می‌دهد و کنترل تهران بر این آبراه را «دستاوردی بسیار ارزشمند» توصیف کرد.

تنگه هرمز همچنان در کانون این درگیری‌ها قرار دارد. از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه که ایران با بستن این تنگه باعث جهش شدید قیمت نفت، کود شیمیایی و سایر کالاها در جهان شد، واشنگتن برای بازگشایی آن تلاش کرده است. در دوره توافق موقت، برخی کشتی‌ها تحت نظارت ارتش آمریکا از مسیری نزدیک به عمان که خارج از کنترل تهران بود عبور می‌کردند، اما با حملات اخیر ایران به این مسیر، درگیری‌ها دوباره شعله‌ور شد.

اگرچه آمریکا تهدید به بازگشایی زورمدارانه تنگه کرده، اما کارشناسان می‌گویند این کار نیازمند ناوگان بسیار بزرگتر و حتی ده‌ها هزار نیروی زمینی است؛ بنابراین اعمال محاصره دریایی کنونی، راهکار جایگزین ترامپ برای فشار بر ایران است. با این حال، قیمت نفت برنت دریای شمال روز چهارشنبه به بیش از ۸۵ دلار در هر بشکه رسید که بیش از ۱۵ درصد بالاتر از دوران قبل از جنگ است.

این افزایش قیمت‌ها چالش بزرگی برای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا و حزب جمهوری‌خواه در آستانه انتخابات ماه نوامبر کنگره ایجاد کرده است. با این حال، ترامپ روز چهارشنبه در دانشکده جنگ ارتش آمریکا در پنسیلوانیا بار دیگر ادعا کرد که ایران به زودی شکست خواهد خورد و «به‌شدت خواهان توافق است».

رئیس‌جمهور آمریکا افزود: «آن‌ها از کارهای ما خوششان نمی‌آید و می‌خواهند سازش کنند. به‌زودی معلوم می‌شود که با آن‌ها توافق می‌کنیم یا کار را یکسره خواهیم کرد». او همچنین تهدید کرد که اگر لازم باشد برای باز کردن تنگه هرمز، حملات را به «کوه کلنگ» (تأسیسات زیرزمینی و مستحکم مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران) گسترش خواهد داد.

در مقابل، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران، هشدار داد که اگر آمریکا به تعهدات خود در تفاهم‌نامه پایبند نباشد، ایران برای یک رویارویی نظامی همه‌جانبه آماده است. او این نبرد را «جنگی حیاتی و وجودی با آمریکا» خواند و گفت اگر ایران از این تفاهم‌نامه سودی نبرد، دلیلی برای پایبندی ندارد.

سخنگوی نظامی قرارگاه خاتم‌النبیاء نیز تنها راه بازگشایی تنگه را اجرای تعهدات تفاهم‌نامه از سوی آمریکا دانست. مبهم بودن بندهای این تفاهم‌نامه، به‌ویژه عباراتی که مسئولیت «عبور امن کشتی‌ها» را به ایران واگذار می‌کرد، عامل اصلی سردرگمی در استراتژی هفته‌های اخیر دولت ترامپ بوده است.

در بحبوحه این درگیری‌های شدید، ترامپ اواخر روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال خود از یک نشانه احتمالی حسن نیت خبر داد و اعلام کرد ایران به دنا کراری، شهروند دوملیتی ایرانی‌ـ‌آمریکایی که از اواخر سال ۲۰۲۴ به اتهام جاسوسی در بازداشت بود، اجازه خروج داده و واشنگتن از این اقدام قدردانی می‌کند.

جرد گنسر، وکیل حقوق بشر، با تأیید این خبر اعلام کرد که موکلش اکنون در امنیت کامل در حال بازگشت به ایالات متحده است و از تلاش‌های ترامپ تشکر کرد. با این حال، مقام‌های ایران طبق روال معمول در پرونده‌های امنیتی، هنوز به‌طور رسمی این آزادی را تأیید یا تکذیب نکرده‌اند.

هم‌زمان با این تحولات، علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق که در سفر به آمریکا به‌سر می‌برد و بر خلع سلاح گروه‌های مسلح غیردولتی (از جمله گروه‌های تحت حمایت جمهوری اسلامی) تأکید کرده، حمله پهپادی شبانه به شهر اربیل در اقلیم کردستان عراق را که توسط پدافند رهگیری شد، به‌شدت محکوم کرد.