بیلان اعتراضات کارگری و اجتماعی: تداوم پراکندگی، تقویت همبستگی و چالشهای راهبردی
در شرایطی که تیرماه امسال با موج گسترده اعتراضات کارگری و اجتماعی همراه شده و معیشت، دستمزد، درمان و امنیت شغلی به دغدغهٔ مشترک بازنشستگان، کارگران صنایع مختلف، معلمان و کادر درمان تبدیل شده، علیرضا نوایی، فعال کارگری، در گفتوگو با «زمانه» با تاکید بر پراکندگی فعلی این اعتراضات و نبود تشکل سراسری، از چالش دستیابی به اعتصاب عمومی سخن گفت و همزمان بر نقش کلیدی همبستگی میان کارگران شاغل و بازنشسته و پیوند آن با دیگر نیروهای اجتماعی بهعنوان مسیری برای تحمیل تدریجی مطالبات و تغییر توازن قوا در برابر سرکوب دولتی و شرایط جنگی تاکید کرد.
زمانه در گفتوگو با علیرضا نوایی
اعتراضات بازنشستگان تأمین اجتماعی در هفتم تیر سال جاری در کرمانشاه
در تیر ماه سال جاری اعتراضات کارگری عمدتاً پیرامون بحران معیشتی و مطالبات اقتصادی شکل گرفتهاند. بازنشستگان کرمانشاه با شعار «تا حق خود نگیریم، یکشنبهها میآییم» در سهراه ۲۲ بهمن تجمع کرده و خواستار افزایش حقوق متناسب با هزینه زندگی و درمان مناسب بودند. کارگران کارخانههایی مانند فولاد ابرکوه، گروه ملی فولاد، راهآهن شمال، پالایشگاه بیدبلند بهبهان و معدن مس درخشان سیرجان با اعتصاب و تجمع به عدم پرداخت بهموقع حقوق، بیمه ناقص، اخراج و بلاتکلیفی شغلی اعتراض داشتند. معلمان و کادر درمان نیز از تأخیر در پرداخت مطالبات و تبعیض شکایت کردند. این اعتراضات نشاندهنده فشار شدید اقتصادی، تورم و ناکارآمدی مدیریت دولتی بر معیشت زحمتکشان است.
وجه مشترک دوم اعتراضات در هفته گذشته سرکوب دولتی، خشونت و فشار قضایی علیه معترضان بود. کشته شدن سام حسنی (کودک ۱۵ ساله) و سیروان خوشنمک (کولبر ۱۸ ساله) با تیراندازی مستقیم نیروهای هنگ مرزی، نمونه بارز خشونت ساختاری در مناطق مرزی است. کانون نویسندگان ایران از بازداشت و احکام سنگین علیه نویسندگانی مانند نیوشا بدیعی، شهرام طالبینژاد، پیمان فرحآور (حکم اعدام) و وکلایی چون آستاره انصاری و سه وکیل شیراز خبر داد. همچنین زندانیان سیاسی مانند ارغوان فلاحی (حکم اعدام)، شلیر مامقادری (محرومیت از درمان) و یادآوری کشتارهای دیماه ۱۴۰۴ و حمله به کوی دانشگاه در ۱۸ تیر ۱۳۷۸، الگوی تکراری سرکوب مطالبات مسالمتآمیز را برجسته میکنند.
مطالبهگران گیلان به «یکشنبههای اعتراضی سراسری» پیوستند و شعارهایی مانند «کارگر زندانی آزاد باید گردد»، «نه به جنگ و نه به استبداد» و اجرای مواد ۹۶ و ۵۴ سر دادند. فراخوان به اتحاد بین کارگران، بازنشستگان، معلمان، دانشجویان و نویسندگان، همراه با کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در ۵۷ زندان و بیانیههای دادخواهی از کشتارها، نشاندهنده تلاش برای تبدیل اعتراضات پراکنده به جنبشی متحد و پایدار علیه استبداد و بیعدالتی است. با آقای علیرضا نوایی، فعال کارگری گفتوگو کردیم.
ظرفیت اعتراضات کارگری و چشمانداز اعتصاب سراسری
علیرضا نوایی در گفتوگو با زمانه، با اشاره به ویژگیهای اعتراضات کارگری گفت که این اعتراضات معمولاً با آهستگی و پراکندگی پیش میروند و برخلاف برخی خیزشهای مردمی، بعید است به شکل ناگهانی به اعتصاب عمومی یا اعتراض سراسری تبدیل شوند. او افزود:
امکان دارد یک شورش یا خیزش سراسری به طور ناگهانی رخ بدهد، اما در مورد اعتراضات کارگری و اعتصاب عمومی، ماجرا متفاوت است. اگر بخواهیم با یک اعتراض سراسری یا اعتصاب عمومی روبهرو شویم، این موضوع تا حد زیادی قابل پیشبینی است؛ زیرا به عوامل مختلفی بستگی دارد. یکی از مهمترین این عوامل، سازمانیابی مستقل کارگران شاغل و بازنشسته است. همبستگی بین واحدهای مختلف صنعتی و خدماتی از یک طرف، و همبستگی بین کارگران شاغل و بازنشسته از طرف دیگر، بسیار تعیینکننده است. علاوه بر این، همبستگی بین بخشهای مختلف جنبش اعتراضی یعنی پیوند کارگران با دیگر نیروهای اجتماعی نیز نقش کلیدی دارد. از طرف دیگر، کمیت شرکتکنندگان در اعتراضات کارگری و اعتراضات در بخشهای مختلف نیز بسیار مهم است.
نوایی تأکید کرد که در حال حاضر تشکل سراسری وجود ندارد و تشکلهای مستقل نیز محدود هستند، هرچند سازماندهی محلی در برخی واحدها دیده میشود. او همبستگی بین کارگران شاغل و بازنشسته را هنوز ناکافی دانست، ولی روند رو به رشد آن را مثبت ارزیابی کرد:
برای مثال، شنبه ۲۰ تیر بعد از مدتها شاهد بودیم که در اصفهان، کارگران بازنشسته مخابرات و فولاد همزمان دست به تجمع مقابل استانداری اصفهان زدند. با این حال، تعداد شرکتکنندگان در اعتراضات کارگران شاغل و بازنشسته نسبت به کل جمعیت کارگری هنوز کم است. مثلاً بازنشستگان تأمین اجتماعی در چند شهر روزهای یکشنبه تجمع میکنند، بازنشستگان مخابرات نیز در چند شهر تجمع دارند و بازنشستگان کشوری نیز همینطور.
به گفته او، با وجود ادامه و گسترش اعتراضات پراکنده در نیمه اول تیرماه، تعداد شرکتکنندگان همچنان نسبت به کل جمعیت کارگری کم است و بنابراین در آینده نزدیک نباید انتظار اعتراضات سراسری یا اعتصاب عمومی داشت. با این حال، این تحلیل به معنای نفی ادامه اعتراضات و اعتصابات محلی و مستقل نیست.
حربه سرکوب و جنگ
علیرضا نوایی در ادامه گفتوگو با زمانه گفت که حکومت اسلامی به دلیل وحشت از گسترش جنبش اعتراضی کارگران و دیگر نیروهای اجتماعی، به شدت از ابزار سرکوب استفاده میکند:
دقیقاً در همین رابطه است که به راهاندازی تجمعات شبانه خود یا اعتراضاتی مثل جنازهگردانی دست میزند تا اعتراضات سراسری یا برآمدهای انقلابی مثل اعتراضات سراسری دیماه را در سایه قرار دهد و نشان دهد که از یک حمایت مردمی برخوردار است.
نوایی در ادامه با اشاره به شرایط جنگی گفت:
در این رابطه، آن چیزی که اهمیت دارد این است که علیرغم شرایط جنگی، یعنی اینکه حکومت اسلامی کشور ایران را در موقعیت جنگی قرار داده، مثل یمن و لبنان، و اینکه هر آن امکان دارد آتشبسی را اعلام کند و هر آن هم بلافاصله بداند که جنگ دوباره شروع شده، ولی میبینیم علیرغم این جنگ که هماکنون هم دوباره از سر گرفته شده، اعتراضات کارگری و دیگر نیروهای اجتماعی مثل معلمان، کشاورزان، دانشآموزان و دانشجویان کماکان ادامه دارد.
به گفته او، تنها راه خنثی کردن این حربه رژیم و جلوگیری از ایجاد رعب و وحشت، تداوم اعتراضات همراه با تقویت همبستگی بین کارگران شاغل و بازنشسته و پیوند آن با سایر بخشهای جنبش اجتماعی است؛ به شکلی که جنبش اعتراضی هویت و استقلال خود را حفظ کند و توطئههای رژیم را خنثی نماید.
نوایی در پایان افزود که هرچند پیشبینی زودرس برای رسیدن به اعتصاب عمومی یا اعتراضات سراسری سازمانیافته ندارد، اما ادامه پیگیرانه اعتراضات کارگری و اجتماعی میتواند خواستههای مشخصی را به حکومت تحمیل کند.
ادامه اعتراض و همبستگی؛ راه تحمیل مطالبات و تغییر توازن قوا
علیرضا نوایی سپس با اشاره به تجربه تاریخی جنبش کارگری گفت که اعتصاب و تجمع در ایران قانونی نیست و فعالان کارگری و اجتماعی در دهه هشتاد هزینههای سنگینی برای برگزاری آنها پرداخت کردند، اما با تکرار و پافشاری توانستند برخی مطالبات را به حکومت تحمیل کنند. او افزود که امروز شاهد برگزاری تجمعات کارگری و گسترش آن به دیگر نیروهای اجتماعی هستیم و در حوزه زنان نیز پوشش اختیاری به عنوان یک دستاورد به حاکمیت تحمیل شده است؛ حاکمیتی که اگر توان و عدم وحشت از گسترش اعتراضات را داشت، حتماً حجاب اجباری را دوباره تحمیل میکرد، اما اکنون قادر به این کار نیست. نوایی تأکید کرد:
در دیگر خواستهها هم تنها راه برای اینکه کارگران به مطالبات خودشان دست پیدا کنند، از نظر دستمزد، از نظر امنیت شغلی، از نظر بهبود شرایط کاری و همچنین خواسته اساسی تشکلیابی مستقل، این است که به اعتراضات خودشان ادامه دهند، به همبستگی خودشان ادامه دهند و بر پای این اعتراضات و همبستگیها هست که خواستههای خودشان را یکی یکی میتوانند به حکومت تحمیل کنند.
در پایان، نوایی ابراز امیدواری کرد که با تحمیل پیدرپی این مطالبات، توازن قوا به نفع نیروهای مردمی، کارگران و دیگر بخشهای جنبش اجتماعی تغییر کند و شاهد پیشتازی بیشتر اعتراضات کارگری و موفقیت فزاینده جنبشهای اعتراضی باشیم.
*این مصاحبه توسط حسین نوشآذر انجام شده و متن را نیز او نوشته است.
نظرها
نظری وجود ندارد.