گزارش رویترز از شبکه قمار و رمزارز جمهوری اسلامی؛ مسیر ۴ میلیارد دلاری برای دور زدن تحریم‌ها

خبرگزاری رویترز، جمعه ۹ مرداد / ۳۱ ژوئیه در یک گزارش تحقیقی مفصل نوشته است که یک شبکه قمار آنلاین فارسی‌زبان با بیش از دو هزار وب‌سایت، در کنار یک صرافی رمزارزی مستقر در دبی، بانک مرکزی ایران، یک صرافی ایرانی و برخی کیف‌پول‌های مرتبط با نهادهای تحریم‌شده، در شبکه‌ای از انتقال پول قرار گرفته‌اند که به‌گفته کارشناسان بررسی‌کننده داده‌های بلاک‌چین، می‌تواند به ایران در دسترسی به بازارهای جهانی رمزارز و دور زدن محدودیت‌های مالی کمک کرده باشد.

محور این شبکه، صرافی رمزارزی «شل‌بیت» (Shelbit) است؛ شرکتی که طبق داده‌های بررسی‌شده توسط دو شرکت تحقیقاتی حوزه رمزارز و «ریچ سندرز»، پژوهشگر مستقل بلاک‌چین، از ماه مه ۲۰۲۴ دست‌کم ۴ میلیارد دلار تراکنش پردازش کرده است.

با این حال، مشخص نیست سپاه پاسداران مستقیماً شبکه قمار و شل‌بیت را کنترل می‌کرده یا کدام نهاد حکومتی مسئولیت این عملیات انتقال پول را برعهده داشته است. همچنین مقصد نهایی بخش قابل‌توجهی از رمزارزهایی که از طریق شل‌بیت جابه‌جا شده‌اند، روشن نیست.

ارتباط با بانک مرکزی و نهادهای تحریم‌شده

داده‌های بلاک‌چین نشان می‌دهد شل‌بیت با بانک مرکزی ایران تعامل مستقیم داشته است. تحلیلگران رمزارز می‌گویند دست‌کم ۱۲۵ میلیون دلار از بانک مرکزی ایران به نشانی‌های مرتبط با شل‌بیت منتقل شده که بخش قابل توجهی از آن مستقیماً جابه‌جا شده است.

شل‌بیت همچنین با «نوبیتکس»، صرافی رمزارزی ایرانی که دولت آمریکا در سال جاری آن را تحریم کرده، تعامل داشته است. بخشی از رمزارزهای منتقل‌شده به شل‌بیت نیز به‌گفته دو شرکت تحقیقاتی، از یک عملیات استخراج رمزارز در ایران آمده است.

دست‌کم ۲۰ میلیون دلار رمزارز مرتبط با این عملیات استخراج، از طریق کیف‌پول‌های واسطه به شل‌بیت رسیده است. این واسطه‌ها منشأ واقعی پول را پنهان می‌کنند و به همین دلیل رویترز نتوانسته مشخص کند این عملیات دقیقاً تحت کنترل چه فرد یا نهادی بوده است.

شل‌بیت همچنین با کیف‌پول‌هایی در ارتباط بوده که دولت اسرائیل آن‌ها را مرتبط با سپاه پاسداران دانسته است. این ارتباط، در کنار دیگر داده‌های مالی بررسی‌شده، به نقش احتمالی نهادهای مرتبط با حکومت ایران در این شبکه اشاره دارد، هرچند نقش دقیق آن‌ها در مالکیت یا مدیریت شل‌بیت روشن نیست.

ریچ سندرز، پژوهشگر مستقل بلاک‌چین، با اشاره به ارتباط شل‌بیت با بانک مرکزی ایران و دیگر نهادهای تحریم‌شده، این صرافی را بخشی از یک عملیات مرتبط با سپاه پاسداران می‌داند. با این حال، نقش دقیق سپاه در مدیریت شل‌بیت و شبکه قمار همچنان روشن نیست.

 صدها میلیون دلار در بایننس

بر اساس این گزارش، یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال پول از شل‌بیت به بازار جهانی رمزارز، صرافی بایننس بوده است.

داده‌های بلاک‌چین نشان می‌دهند از ماه مه ۲۰۲۴ دست‌کم ۶۷۶ میلیون دلار رمزارز از آدرس‌های مرتبط با شل‌بیت به بایننس منتقل شده است. حدود ۵۴۰ میلیون دلار از این مبلغ پس از آن منتقل شده که مقام‌های نظارتی دبی در سال ۲۰۲۵ علیه شل‌بیت به دلیل فعالیت بدون مجوز اقدام کردند.

سندرز می‌گوید در اکتبر ۲۰۲۵ بایننس را درباره ارتباط شل‌بیت با ایران مطلع کرده است. با این حال، داده‌های بلاک‌چین نشان می‌دهند انتقال پول از شل‌بیت به بایننس پس از این هشدار نیز ادامه داشته است.

بایننس اعلام کرده است که شل‌بیت هیچ حسابی در این صرافی نداشته و تحت تحریم نبوده است. این شرکت در عین حال انتقال صدها میلیون دلار مرتبط با شل‌بیت را رد نکرد و گفت تراکنش‌های مربوط به کاربران مرتبط با شل‌بیت در ارزیابی یک شرکت مستقل تحلیل بلاک‌چین، در آن زمان «پرخطر» تشخیص داده نشده بود.

بایننس همچنین گفت در مواردی که کاربران مرتبط با شل‌بیت با این پلتفرم تعامل داشته‌اند، حساب‌های مربوطه را بررسی و مسدود کرده و موارد را به مراجع قانونی گزارش داده است.

بایننس در سال ۲۰۲۳ در آمریکا ۴,۳ میلیارد دلار جریمه شد؛ پرونده‌ای که بخشی از آن به نقض مقررات مبارزه با پول‌شویی، از جمله پردازش معاملات مرتبط با ایران، مربوط بود.

قمار ممنوع، اما شبکه‌ای با بیش از دو هزار سایت

قمار در ایران غیرقانونی است. ماده ۷۰۵ قانون مجازات اسلامی برای قمار مجازات‌هایی از جمله تا شش ماه زندان و ۷۴ ضربه شلاق در نظر گرفته و در سال ۲۰۲۳ مقررات مربوط به قمار و شرط‌بندی آنلاین نیز اصلاح شد.

با این حال، شبکه‌ای که رویترز بررسی کرده، بیش از ۲ هزار وب‌سایت را شامل می‌شود و سایت‌های آن بازی‌هایی مانند رولت، بلک‌جک و دستگاه‌های قمار ارائه می‌کنند.

جان ووجیک، پژوهشگر سابق شرکت امنیت سایبری Infoblox که هفت سال درباره قمار غیرقانونی برای دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل تحقیق کرده، این شبکه را «به‌مراتب بزرگ‌ترین شبکه قمار غیرقانونی ایرانی کشف‌شده» و یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های قمار غیرقانونی جهان دانسته است.

رویترز همچنین بیش از ۶۰ اینفلوئنسر ایرانی را شناسایی کرده که این سایت‌ها را تبلیغ کرده‌اند. حدود نیمی از آن‌ها بیش از یک میلیون دنبال‌کننده داشته‌اند و سه نفر بیش از ۱۰ میلیون دنبال‌کننده داشته‌اند.

ادعای کنترل بازار قمار توسط سپاه

چند مقام سابق و افراد مطلع از ساختار حکومت ایران به رویترز گفته‌اند که سپاه پاسداران حدود یک دهه پیش، همزمان با گسترش قمار آنلاین، وارد این بازار شد و کنترل بخش مهمی از آن را در دست گرفت.

رضا غیبی، مقام سابق دولت ایران که در سال ۲۰۲۲ از کشور خارج شده، حمید نیکو، مشاور سابق سپاه، و محمدحسین ترکمان، عضو سابق یکی از واحدهای سپاه که وظیفه حفاظت از رهبر جمهوری اسلامی و خانواده او را برعهده داشته، از جمله افرادی هستند که این موضوع را به رویترز گفته‌اند.

به‌گفته آن‌ها، سپاه از این شبکه‌ها برای ارتباط دادن نظام مالی داخل ایران با خارج استفاده کرده و از چهره‌های مشهور و اینفلوئنسرها برای تبلیغ سایت‌های قمار بهره گرفته است.

با این حال، نقش دقیق نهادهای حکومتی در مدیریت این شبکه و میزان دخالت آن‌ها در فعالیت‌های آن روشن نیست.

رویترز همچنین گزارش می‌دهد که در سال ۲۰۲۴ وزارت اطلاعات ایران از کشف یک شبکه موسوم به «مافیای مستقر در لندن» با ۵۴ سایت قمار خبر داده بود. شبکه مورد بررسی در گزارش جدید رویترز، با بیش از دو هزار سایت، بسیار بزرگ‌تر است.

 دو چهره مشهور شبکه

دو چهره اصلی که در تبلیغ بخشی از سایت‌های قمار این شبکه نقش داشته‌اند، ساشا سبحانی و پویان مختاری هستند. هر دو در شبکه‌های اجتماعی سبک زندگی بسیار لوکس خود را به نمایش گذاشته‌اند.

سبحانی، فرزند یک دیپلمات و وزیر سابق ایرانی، حدود ۳,۷ میلیون دنبال‌کننده در اینستاگرام داشته و در کنار فعالیت موسیقی، سایت‌های قمار را نیز تبلیغ کرده است.

مختاری نیز خواننده و اینفلوئنسر ایرانی است. او در اواخر مارس در دبی بازداشت و بعد از ۳۵ روز از امارات متحده عربی اخراج شد. دو فرد مطلع از پرونده به رویترز گفتند که او به اتهام «تأمین مالی گروه‌های تروریستی ایرانی» که علیه امارات اقدامات خصمانه انجام می‌دادند بازداشت شده بود.

مختاری این اتهام‌ها را رد کرده و گفته است که به‌دروغ متهم شده است. او همچنین هرگونه عضویت در سپاه یا گروه‌های نظامی ایران را رد کرده است.

سبحانی و مختاری نیز هر دو هرگونه ارتباط با سپاه، دولت ایران، پول‌شویی، تأمین مالی تروریسم یا دور زدن تحریم‌ها را رد کرده‌اند. سبحانی گفته است نقش او در یکی از سایت‌های قمار صرفاً تبلیغ در شبکه‌های اجتماعی بوده است.

 محکومیت در ایران و ارتباط با کیوان‌پور

سبحانی و مختاری از دست‌کم سال ۲۰۲۰ در ارتباط با شبکه‌ای از سایت‌های قمار از جمله ABT90 و Hazarat فعالیت داشته‌اند. اسناد قضائی ایران که رویترز بررسی کرده نشان می‌دهد آن‌ها در سال ۲۰۲۳ غیاباً هرکدام به دو سال زندان محکوم شدند.

سیاوش کیوان‌پور، بنیان‌گذار شل‌بیت، نیز به اتهام کمک به آن‌ها به سه ماه زندان محکوم شد.

ایران برای سبحانی و مختاری اعلان قرمز اینترپل صادر کرده بود، اما این اعلان‌ها بعداً پس از اعتراض آن‌ها لغو شد.

هر دو نفر اکنون می‌گویند هیچ ارتباطی با حکومت ایران یا نهادهای امنیتی آن ندارند.

اقدام مقام‌های دبی علیه شل‌بیت

سازمان تنظیم دارایی‌های مجازی دبی، VARA، اعلام کرده که در سال ۲۰۲۵ همراه با اداره اقتصاد و گردشگری دبی علیه شل‌بیت به‌دلیل فعالیت بدون مجوز اقدام کرده است.

این نهاد در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد شل‌بیت قوانین مربوط به مبارزه با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم را نقض کرده و دستور «توقف فوری» فعالیت‌های بدون مجوز آن را صادر کرد.

مقام‌های دبی همچنین در حال بررسی نقش شل‌بیت در انتقال غیرقانونی پول و دور زدن تحریم‌های ایران هستند. فردی که از این تحقیقات اطلاع مستقیم دارد به رویترز گفته است بنیان‌گذار شل‌بیت و دیگر ایرانی‌های فعال در عرصه رمزارز و قمار آنلاین نیز تحت بررسی قرار دارند.

دفتر ثبت‌شده شل‌بیت در دبی در منطقه دیره و بالای یک هتل ارزان‌قیمت قرار دارد. رویترز در بازدید از این محل با کارمندانی روبه‌رو شد که گفتند شل‌بیت را نمی‌شناسند. وب‌سایت این صرافی نیز دیگر فعال نیست.

شبکه‌ای که مرز میان اقتصاد زیرزمینی و تحریم‌ها را مبهم می‌کند

تحقیقات رویترز نشان می‌دهد شبکه‌ای متشکل از قمار آنلاین، رمزارز، استخراج بیت‌کوین و صرافی‌های داخلی و خارجی می‌تواند مسیری برای انتقال پول از ایران به بازارهای جهانی فراهم کند؛ اما مقصد نهایی بخش عمده این پول و میزان دقیق ارتباط آن با نهادهای حکومتی ایران همچنان مشخص نیست.

رویترز این شبکه را یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های کشف‌شده برای دور زدن تحریم‌های ایران از سال ۲۰۱۶ توصیف می‌کند؛ سالی که آمریکا یک عملیات حدود ۲۰ میلیارد دلاری مرتبط با سپاه، طلا و نفت را که از ترکیه هدایت می‌شد، متلاشی کرد.

نتیجه اصلی تحقیقات رویترز آشکار شدن مجموعه‌ای از ارتباطات مالی و رمزارزی میان شل‌بیت، بانک مرکزی ایران، نوبیتکس، یک عملیات استخراج رمزارز و بازارهای جهانی رمزارز است؛ ارتباطاتی که نشان می‌دهد ایران، حتی در شرایط تحریم‌های گسترده، راه‌هایی برای دسترسی به زیرساخت‌های مالی بین‌المللی پیدا کرده است.