ردپای احتمالی ایران در حمله سایبری به شبکه آب هفت ایالت آمریکا

مقام‌های میشیگان روز شنبه اول اوت اعلام کردند ۹ سامانه آب در این ایالت هدف فعالیت سایبری مخرب قرار گرفته‌اند. چند روز پیش‌تر، مینه‌سوتا از حمله هماهنگ به بیش از ۳۰ سامانه آب محلی در روزهای ۲۶ و ۲۷ ژوئیه خبر داده بود. اف‌بی‌آی نیز تأیید کرده است که از ۲۷ ژوئیه، شرکت‌ها و تأسیسات آب و فاضلاب در دست‌کم هفت ایالت حوادث مشابهی را گزارش کرده‌اند و فعالیت برخی از آنها مختل شده است. نام پنج ایالت دیگر هنوز علنی نشده است.

در بیشتر موارد، آب آشامیدنی آلوده نشده و خطری برای سلامت عمومی گزارش نشده است. با این حال، در شهر برام مینه‌سوتا، مهاجمان سامانه‌های کنترل چاه و تصفیه‌خانه را موقتاً از کار انداختند و شهر ناچار شد از آب ذخیره‌شده در برج آب استفاده کند. در پلیموث نیز ارتباط دیجیتالی با بخشی از زیرساخت آب قطع شد. هدف حملات، کنترل‌گرهای منطقی برنامه‌پذیر یا «پی‌ال‌سی» بود؛ رایانه‌های صنعتی کوچکی که پمپ‌ها، شیرها، فشار و فرایندهای تصفیه را اداره می‌کنند. اف‌بی‌آی مشخصاً درباره مدل‌های MicroLogix شرکت راک‌ول هشدار داده است که بدون حفاظت کافی به اینترنت متصل مانده‌اند.

از نفوذ سایبری تا خرابکاری فیزیکی: سابقه یک جنگ متقابل

این نوع عملیات را می‌توان «خرابکاری دیجیتال» نامید، زیرا هدف آن فقط دستیابی به داده یا از کار انداختن یک وب‌سایت نیست. مهاجم از راه شبکه وارد تجهیزات کنترل صنعتی می‌شود و می‌کوشد در جهان فیزیکی پیامد ایجاد کند: خاموش کردن پمپ، تغییر فشار، مختل کردن حسگرها یا واداشتن اپراتورها به کنترل دستی تأسیسات.

نهادهای اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کرده‌اند که ایران احتمالاً پشت حملات مینه‌سوتا قرار داشته است. الگوی حملات نیز با روش‌هایی شباهت دارد که پیش‌تر به گروه‌های وابسته به جمهوری اسلامی نسبت داده شده بود. با این حال، اف‌بی‌آی و مقام‌های ایالتی هنوز عامل حملات تازه را رسماً معرفی نکرده‌اند. دونالد ترامپ نیز برخلاف ارزیابی برخی دستگاه‌های اطلاعاتی گفته است ایران مسئول نبوده، بی‌آنکه برای این ادعا مدرکی ارائه کند.

جنگ سایبری میان ایران و آمریکا با اقدامات خرابکارانه جمهوری اسلامی آغاز نشد. نقطه عطف آن استاکس‌نت بود؛ بدافزاری که در سال ۲۰۱۰ کشف شد و با دست‌کاری سرعت سانتریفیوژهای تأسیسات نطنز به آنها آسیب فیزیکی زد. آمریکا و اسرائیل هرگز رسماً مسئولیت آن را نپذیرفتند، اما گزارش‌های متعدد این عملیات را پروژه مشترک دو کشور دانسته‌اند. استاکس‌نت نخستین نمونه شناخته‌شده‌ای بود که یک سلاح دیجیتال توانست ماشین‌آلات صنعتی را تخریب کند.

پس از آن، توان تهاجمی سایبری جمهوری اسلامی گسترش یافت. وزارت دادگستری آمریکا در سال ۲۰۱۶ هفت ایرانی مرتبط با نهادهای تحت حمایت سپاه پاسداران را به حملات گسترده علیه ۴۶ مؤسسه مالی آمریکایی متهم کرد. یکی از آنها به سامانه کنترل سد کوچک بومن در نیویورک نفوذ کرده بود؛ هرچند دریچه سد هنگام حمله به دلیل تعمیرات از شبکه جدا بود و امکان کنترل آن وجود نداشت.

در سال ۲۰۲۳ نیز گروه «سایبر اونجرز» با نفوذ به کنترل‌گرهای اسرائیلی Unitronics در تأسیسات آب و انرژی آمریکا و چند کشور دیگر، پیام‌های سیاسی روی نمایشگرها قرار داد. سازمان امنیت سایبری آمریکا این گروه را وابسته به سپاه پاسداران معرفی کرده است. این حملات بیشتر فرصت‌طلبانه بودند و از گذرواژه‌های پیش‌فرض یا تجهیزات بدون حفاظت استفاده می‌کردند، اما نشان دادند تأسیسات کوچک آب نیز می‌توانند به هدفی در منازعه منطقه‌ای تبدیل شوند.

آمریکا نیز عملیات سایبری تهاجمی علیه ایران را ادامه داده است. در سال ۲۰۱۹، پس از سرنگونی پهپاد آمریکایی، ترامپ یک حمله هوایی را متوقف کرد اما اجازه عملیات سایبری علیه یک پایگاه داده سپاه را داد که برای برنامه‌ریزی حملات به نفتکش‌ها استفاده می‌شد.

موج تازه حملات به سامانه‌های آب نشان می‌دهد در جنگ کنونی، مرز میان جبهه نظامی و زندگی روزمره در حال محو شدن است. هنوز مدرکی وجود ندارد که مهاجمان توانسته باشند آب را آلوده کنند یا اختلالی گسترده به وجود آورند. با این حال، ورود به سامانه‌ای که پمپ و فشار آب یک شهر را کنترل می‌کند، حتی بدون خسارت بزرگ، خود نوعی نمایش قدرت است.