بقائی: توافق با عمان به‌تنهایی امنیت تنگه هرمز را تضمین نمی‌کند

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز چهارشنبه ۱۴ مرداد گفت مذاکرات تهران و مسقط برای تعیین مسیر امن کشتیرانی در تنگه هرمز «حرفه‌ای و رو به جلو» است، اما هرگونه تفاهم میان دو کشور به‌تنهایی نمی‌تواند امنیت کامل کشتی‌های عبوری از این آبراه را تضمین کند.

بقائی در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره آخرین وضعیت مذاکرات گفت ایران و عمان، به‌عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، طی دو ماه گذشته درباره تعیین یک مسیر امن برای کشتیرانی تجاری در این آبراه راهبردی مذاکره کرده‌اند.

او گفت ابعاد «فنی، حقوقی، امنیتی و زیست‌محیطی» موضوع در نهادهای ذی‌ربط ایران بررسی شده است و افزود: «روند گفت‌وگوها میان ایران و عمان حرفه‌ای و رو به جلو بوده است.»

به‌گفته سخنگوی وزارت خارجه ایران، دو طرف درباره مختصات جغرافیایی مسیر مورد نظر نیز به تفاهم رسیده‌اند و بیانیه مشترک تهران و مسقط دربرگیرنده نکات اصلی مورد توافق، در مرحله بررسی و تدوین نهایی قرار دارد.

بقائی گفت در صورتی که «طرف‌های ثالث» در این روند کارشکنی نکنند، بیانیه مشترک می‌تواند نهایی شود.

با این حال، او تأکید کرد که چنین تفاهمی به معنای رفع کامل ناامنی در تنگه هرمز نیست.

بقائی گفت: «تفاهم ایران و عمان به خودی خود نمی‌تواند به معنای تضمین امنیت کامل برای کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز تلقی شود.»

او بسته شدن تنگه هرمز را ناشی از «تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و پیامدهای امنیتی آن برای کل منطقه» دانست و گفت از دیدگاه تهران، عواملی که موجب ناامنی در آبراه شده‌اند همچنان وجود دارند.

سخنگوی وزارت خارجه ایران همچنین به محاصره دریایی و دیگر اقدامات «تجاوزکارانه و تهدیدآمیز» علیه ایران اشاره کرد و گفت این مسائل همچنان بر وضعیت امنیتی منطقه تأثیرگذارند.

«تنها یک یا دو موضوع تا توافق باقی مانده است»

در همین حال، یک منبع ارشد دیپلماتیک ایران به شبکه الجزیره گفت در مذاکرات تهران و مسقط تنها «یک یا دو موضوع» حل‌نشده باقی مانده است.

این منبع گفت مسائل باقی‌مانده «چندان پیچیده به‌نظر نمی‌رسند» و در صورتی که طرف‌های دیگر مداخله مخرب نکنند، ممکن است توافق «امروز یا فردا» حاصل شود.

این منبع همچنین گفت تنگه هرمز به‌دلیل اختلاف میان ایران و عمان بسته نشده است و بازگشایی یا بسته ماندن آن به اقدامات احتمالی آمریکا بستگی خواهد داشت؛ اقداماتی که از نظر تهران ناقض قوانین بین‌المللی تلقی می‌شوند.

او افزود که در حال حاضر برنامه‌ای برای سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به اسلام‌آباد وجود ندارد، اما در صورت پیشرفت روند دیپلماتیک، چنین سفری ممکن است در آینده برنامه‌ریزی شود.

رویترز: ایران کنترل کشتی‌های ورودی به خلیج فارس را می‌خواهد

در همین حال، خبرگزاری رویترز روز چهارشنبه به‌نقل از یک مقام ارشد ایرانی و دو مقام منطقه‌ای گزارش داده است که توافق پیشنهادی میان ایران و عمان می‌تواند به تهران اجازه دهد کنترل کشتی‌هایی را که از طریق تنگه هرمز وارد خلیج فارس می‌شوند، در اختیار داشته باشد.

این امتیاز، در صورت نهایی شدن، می‌تواند یکی از مهم‌ترین امتیازهایی باشد که در جریان مذاکرات کنونی به ایران داده شده است و نشان‌دهنده تغییر قابل‌توجهی در توازن قدرت منطقه‌ای باشد.

با این حال، منابع رویترز تأکید کرده‌اند که هنوز درباره جزئیات مهم این سازوکار توافق نهایی حاصل نشده است. از جمله مشخص نیست «کنترل» ایران دقیقاً چه حدودی خواهد داشت و روند بازرسی کشتی‌ها چگونه انجام خواهد شد.

کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس که در این روند مشارکت دارند، بر این موضوع اصرار دارند که بازرسی کشتی‌ها تحت نظارت کشورهای منطقه انجام شود.

تفاوت میان کشتی‌های ورودی و خروجی

بر اساس گزارش رویترز، یکی از مهم‌ترین مسائل مورد اختلاف به جهت حرکت کشتی‌ها مربوط می‌شود.

ایران خواهان کنترل کشتی‌هایی است که از طریق هرمز از دریای عمان و اقیانوس هند وارد خلیج فارس می‌شوند. تهران در مورد کشتی‌هایی که در جهت معکوس، یعنی از خلیج فارس به سمت دریای عمان و اقیانوس هند حرکت می‌کنند، در ابتدا خواهان کنترل کامل بود، اما در مذاکرات اخیر موضع خود را تعدیل کرده و اکنون بر نوعی نظارت بر این تردد تأکید دارد.

بر اساس جزئیاتی که یک منبع ارشد ایرانی در اختیار رویترز گذاشته است، ایران می‌خواهد از تمام حرکت‌های خروجی کشتی‌ها مطلع باشد و در صورت لزوم امکان مداخله داشته باشد. در مقابل، صدور مجوز خروج کشتی‌ها از تنگه می‌تواند از سوی عمان انجام شود.

تهران پیش‌تر پیشنهاد عمان برای تقسیم برابر تردد کشتی‌ها میان دو طرف را نپذیرفته بود، زیرا آن را با نگرانی‌های امنیتی جمهوری اسلامی سازگار نمی‌دانست.

تنگه هرمز میان آب‌های سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و از نظر حقوق بین‌الملل عموماً به‌عنوان یک مسیر بین‌المللی کشتیرانی شناخته می‌شود. یک نظام جداسازی تردد کشتی‌ها نیز از سال ۱۹۶۸ برای این آبراه برقرار بوده است.

اختلاف بر سر عوارض عبور

موضوع دیگر در مذاکرات، دریافت عوارض از کشتی‌هایی است که از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

به گزارش رویترز، ایران خواهان دریافت عوارضی معادل ۵ تا ۷ درصد ارزش محموله کشتی‌هاست. عمان پیشنهاد عوارضی در حدود ۳ درصد را مطرح کرده و آمریکا خواهان آن است که هیچ عوارضی دریافت نشود.

یکی از راه‌ حل‌های مطرح‌شده برای حل این اختلاف، داوطلبانه اعلام کردن پرداخت عوارض است. اما منابع مورد استناد رویترز گفته‌اند که حتی در صورت داوطلبانه بودن، وجود تهدیدهای احتمالی علیه کشتی‌ها می‌تواند شرکت‌های کشتیرانی را برای پرداخت عوارض تحت فشار قرار دهد.

پیش از آغاز جنگ، کشتی‌ها می‌توانستند بدون پرداخت عوارض از تنگه هرمز عبور کنند و این آبراه برای تردد عمومی باز بود.

آمریکا با کنترل ایران بر هرمز مخالف است

واشنگتن بارها اعلام کرده است که با هر توافقی که به ایران اجازه دهد بر دسترسی به یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان کنترل داشته باشد، مخالفت خواهد کرد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با این حال در روزهای اخیر از نزدیک بودن توافق برای بازگشایی تنگه هرمز سخن گفته است.

ترامپ در مصاحبه‌ای که شامگاه سه‌شنبه به‌وقت محلی پخش شد، مذاکرات را «خوب» توصیف کرد و گفت یک مذاکره سه‌شنبه «تمام‌ذروز» انجام شده است.

او گفت: «تنگه هرمز خیلی زود باز خواهد شد.»

ترامپ همچنین هشدار داد که اگر ایران دوباره از روند توافق عقب‌نشینی کند، با واکنشی «با شدت بسیار زیاد» روبه‌رو خواهد شد.

با وجود این اظهارات، منابع مورد استناد رویترز تأکید کرده‌اند که توافق هنوز نهایی نشده است. یک منبع ارشد ایرانی نیز به این خبرگزاری گفت: «مذاکرات ادامه دارد، اما هنوز برای گفتن این‌که توافق با عمان نهایی شده است، خیلی زود است.»

یک منبع ایرانی دیگر نیز هشدار داده است که جزئیات مذاکرات بسیار حساس است و حتی یک اظهارنظر یا پیام از سوی ترامپ می‌تواند روند توافق را با خطر فروپاشی روبه‌رو کند.

جنگ نتوانسته نفوذ ایران بر هرمز را از بین ببرد

رویترز در گزارش خود نوشته است که عملیات نظامی آمریکا، از جمله کارزار حملات دو هفته‌ای در ماه ژوئیه، نتوانسته است کنترل و نفوذ ایران بر تنگه هرمز را از بین ببرد.

بر اساس این گزارش، فرماندهان آمریکایی در ماه ژوئیه درباره کاهش ذخایر برخی مهمات مهم به ترامپ هشدار داده بودند و رویترز روز سه‌شنبه گزارش داده بود که ارتش آمریکا تقریباً تمام موشک‌های دوربرد دقیق خود را مصرف کرده است.

از این منظر، احتمال دستیابی به توافقی که نقش ایران در مدیریت تردد کشتی‌ها در هرمز را به‌رسمیت بشناسد، می‌تواند نشان‌دهنده تغییر در توازن قدرت منطقه‌ای باشد؛ آن هم در شرایطی که هدف اعلام‌شده آمریکا در آغاز عملیات نظامی، وارد کردن فشار حداکثری بر ایران بود.

هرمز و دریای سرخ؛ دو گلوگاه مهم کشتیرانی

همزمان با مذاکرات درباره هرمز، ناامنی در مسیرهای کشتیرانی منطقه نیز ادامه دارد.

حوثی‌های یمن، گروه همسو با ایران، روز چهارشنبه اعلام کردند یک نفتکش با پرچم عربستان سعودی را در دریای سرخ هدف قرار داده‌اند. این حمله به نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی در منطقه افزوده است.

روز سه‌شنبه نیز یک کشتی با پرچم هند در نزدیکی یمن غرق شد. مقام‌های هندی اعلام کردند هر ۱۴ خدمه کشتی، از جمله ۱۳ شهروند هند، نجات یافته‌اند. رقبای حوثی‌ها در دولت مستقر در جنوب یمن، این گروه را مسئول حمله معرفی کرده‌اند.

تنگه هرمز و باب‌المندب، ورودی دریای سرخ، هر دو از گلوگاه‌های مهم کشتیرانی و انتقال انرژی در منطقه هستند و اختلال همزمان در آن‌ها می‌تواند فشار بیشتری بر بازار جهانی انرژی وارد کند.

قیمت نفت روز چهارشنبه پس از اعلام حمله جدید در دریای سرخ اندکی افزایش یافت، اما همچنان نزدیک به پایین‌ترین سطح خود از اوایل ژوئیه قرار داشت. کاهش اخیر قیمت نفت عمدتاً پس از آن رخ داد که ترامپ با استناد به پیشرفت مذاکرات، حملات جدید علیه ایران را لغو کرد.

مذاکرات غیرمستقیم و نقش عمان

مذاکرات مستقیم میان تهران و واشنگتن در جریان نیست و ایران برای رسیدن به سازوکاری درباره تردد کشتی‌ها با عمان گفت‌وگو می‌کند؛ کشوری که در سوی دیگر تنگه هرمز قرار دارد.

ایران هفته گذشته پیشنهاد قبلی عمان را رد کرده بود، زیرا به‌گفته منابع، تهران آن را دارای نقش و اختیار بیش از حد محدود برای ایران می‌دانست.

در همین حال، اسماعیل بقائی گفت پاکستان و قطر نیز تلاش‌های خود را برای کاهش تنش ادامه می‌دهند و جمهوری اسلامی ایران با این دو کشور در تماس و تبادل نظر است. او گفت در حال حاضر برنامه‌ای برای سفر وزیر امور خارجه یا رئیس مجلس ایران به پاکستان یا قطر در پایان هفته وجود ندارد.

رفع تحریم فلای بغداد

در تحولی جداگانه، آمریکا تحریم‌های اعمال‌شده علیه شرکت هواپیمایی عراقی «فلای بغداد» و دو فروند از هواپیماهای آن را لغو کرد.

یک مقام وزارت خزانه‌داری آمریکا گفت این شرکت پس از یک روند بازبینی اداری و در پی تغییرات اساسی در نحوه فعالیتش از فهرست تحریم‌ها خارج شده است. با این حال، تحریم‌های بشیر عبدالقاظم علوان الشبانی، مالک پیشین شرکت، همچنان برقرار است.

واشنگتن در سال ۲۰۲۴ فلای بغداد و مالک آن را به اتهام ارتباط با نیروی قدس سپاه پاسداران و گروه‌های همسو با ایران تحریم کرده بود.

مقام وزارت خزانه‌داری آمریکا تأکید کرده است که حذف نام این شرکت از فهرست تحریم‌ها به‌معنای تغییر سیاست آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران، نیروی قدس یا افراد و گروه‌های تحت تحریم این کشور نیست.