عربستان، ترکیه و پاکستان توافقنامه دفاعی مشترک امضا کردند
یک نماینده مجلس در ایران این توافق را برای امنیت عربستان بیفایده دانست، در حالی که ریاض و آنکارا تأکید کردهاند هدف آن ایجاد یک محور نظامی یا رویارویی با کشور خاصی نیست.
بخش خبر
پرچمهای پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه ـ عکس از شاتراستاک
عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه جمعه ۱۶ مرداد / ۷ اوت در مکه یک توافقنامه دفاعی مشترک امضا کردند.
این توافقنامه که «توافق دفاعی مشترک مکه» نام گرفته است، در جریان دیدار محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان امضا شد.
در بیانیه مشترک سه کشور آمده است:
این توافق با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه تنظیم شده و مقرر میکند که هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حمله علیه هر سه کشور تلقی شود.
بر اساس این توافق، همکاری دفاعی میان سه کشور نیز در ابعاد مختلف افزایش خواهد یافت.
این توافق عربستان، ترکیه و پاکستان را در شرایطی به یکدیگر نزدیکتر میکند که هر سه کشور با نگرانیهای فزاینده امنیتی در منطقه روبهرو هستند. عربستان یکی از بزرگترین کشورهای تولیدکننده نفت جهان است، پاکستان کشوری مجهز به سلاح هستهای است و ترکیه نیز دارای دومین ارتش بزرگ ناتو و صنایع دفاعی رو به گسترش است.
عربستان سعودی که زیرساختهای حیاتی و تأسیسات نفتی آن در جریان جنگ جاری علیه ایران هدف حمله قرار گرفتهاند، در سالهای اخیر بهدنبال متنوع کردن شرکای دفاعی خود بوده است.
عربستان و پاکستان در ماه سپتامبر نیز یک پیمان دفاعی متقابل امضا کردند که بر اساس آن حمله به هر یک از دو کشور، حمله به هر دو تلقی میشود.
توافقنامه جدید همچنین در شرایط افزایش تنش میان ترکیه و اسرائیل بر سر جنگ غزه و دیگر بحرانهای منطقهای، از جمله جنگ در ایران و لبنان، امضا شده است.
تأکید ریاض و آنکارا بر ماهیت دفاعی توافق
مقامهای سعودی تأکید کردهاند که توافق جدید به معنای تشکیل یک «محور نظامی» یا «بلوک فرقهای یا مذهبی» نیست و روابط راهبردی عربستان با کشورهای خلیج فارس، کشورهای عربی و دیگر شرکای بینالمللی این کشور را تحت تأثیر قرار نمیدهد.
رائد کریملی، معاون وزیر دیپلماسی عمومی عربستان، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این توافق با هدف ایجاد «محور نظامی یا بلوک فرقهای/مذهبی» صورت نگرفته و ارتباطی با برنامههای هستهای یا مسابقه تسلیحاتی ندارد، بلکه هدف آن ایجاد «توانمندیهای پایدار و متکی به خود» است.
او افزود که این توافق جایگزین هیچیک از توافقهای بینالمللی موجود عربستان نمیشود و امنیت هیچ کشور دیگری را تهدید نمیکند.
یک مقام دولت ترکیه نیز توافق را «کاملاً دفاعی» توصیف کرد و گفت سه کشور برای حمایت متقابل در امور دفاعی متعهد شدهاند.
این مقام که به دلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر عمومی نخواست نامش فاش شود، به آسوشیتدپرس گفت توافق «علیه هیچ بازیگر مشخصی» نیست و سایر کشورهای منطقه نیز میتوانند به آن بپیوندند.
بهگفته او، توافق جدید هیچیک از توافقهای دوجانبه یا چندجانبه این سه کشور با یکدیگر یا با سایر کشورها و سازمانها را لغو یا جایگزین نمیکند.
یک مقام دیگر ترکیه نیز گفت همکاری میان سه کشور افزون بر حمایت متقابل در زمینه امنیت، شامل تقویت همکاری در صنایع دفاعی و هماهنگی نظامی خواهد بود.
برهانالدین دوران، مدیر ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، نیز در شبکه ایکس نوشت که «توافقنامه مکه» علیه هیچ کشور مشخصی نیست و امنیت مشترک و بازدارندگی جمعی عربستان، پاکستان و ترکیه را تقویت خواهد کرد. بهگفته او، این توافق به حفظ صلح و ثبات در منطقه کمک میکند.
تغییر در روابط عربستان و ترکیه
توافق جدید همچنین نشاندهنده تغییر قابل توجه در روابط عربستان و ترکیه است؛ روابطی که چند سال پیش بهشدت پرتنش بود، از جمله بهدلیل قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار سعودی، در استانبول بهدست عوامل سعودی.
عبدالله خان، تحلیلگر دفاعی در پاکستان، این توافق را نتیجه طبیعی و رسمیشدن چند دهه روابط راهبردی میان سه کشور دانست و گفت تغییر محیط امنیتی منطقه و تحول در ماهیت جنگها، نیاز به همکاری نزدیکتر را افزایش داده است.
او توافق را «کاملاً دفاعی» و غیرمتوجه به کشور خاصی توصیف کرد و گفت بازدارندگی جمعی با افزایش هزینه تجاوز، با هدف جلوگیری از وقوع درگیری شکل گرفته است.
بهگفته خان، سه کشور توانمندیهای مکملی دارند: پاکستان تجربه نظامی و تخصص در مدیریت تشدید تنشها را در اختیار دارد؛ عربستان از قدرت اقتصادی و نفوذ منطقهای برخوردار است؛ و ترکیه نیز دارای فنآوری پیشرفته دفاعی و ظرفیت صنعتی قابل توجه است.
اوزگور اونلوحیصارچیکلی، مدیر دفتر آنکارای اندیشکده «صندوق مارشال آلمان»، گفت توافق جدید حاصل نگرانی مشترک سه کشور درباره تجزیه دولتها، جنگ داخلی و گسترش گروههای مسلح غیردولتی است.
او گفت: «این توافق بازتاب تمایل فزاینده آنها برای ثبات بیشتر در منطقه است. آنها فروپاشی دولتها، جنگ داخلی و حضور بازیگران غیردولتی را از منابع بیثباتی میدانند.»
به گفته او، پاکستان، عربستان و ترکیه نگرانیهای متفاوتی درباره ایران و اسرائیل دارند. پاکستان از نظر جغرافیایی فاصله بیشتری از این مناقشهها دارد؛ ترکیه و عربستان هر دو ایران و اسرائیل را عوامل بیثباتی میدانند، اما آنکارا نگرانی بیشتری درباره اسرائیل و ریاض نگرانی بیشتری درباره ایران دارد.
ونلوحیصارچیکلی گفت: «در نهایت، هر سه کشور نگران بیثباتی هستند.»
تردید درباره جزئیات اجرایی توافق
الکس الفیراز شیرز، تحلیلگر نظامی مستقر در لندن، این توافقنامه را نشانه «همترازی مهم امنیتی» با پیامدهای بینالمللی دانست. او گفت این پیمان میتواند در شرایطی که درباره اعتبار تضمینهای امنیتی آمریکا تردیدهایی شکل گرفته است، حفاظت بیشتری برای سه کشور فراهم کند.
شیرز گفت در مورد قابل اتکا بودن آمریکا بهعنوان تضمینکننده امنیت و تأمینکننده تسلیحات، بهویژه توانمندیهای هوایی مانند جنگندهها، پرسشهایی وجود دارد و این پرسش نیز مطرح است که آیا برای کشوری مانند عربستان اتکا به آمریکا برای دفاع از منافع حیاتی خود همچنان گزینه مناسبی است یا نه.
با این حال، او تأکید کرد که دامنه دقیق توافقنامه هنوز روشن نیست.
بهگفته این تحلیلگر، جنبههای بازدارندگی توافق «قابل توجه» است، اما هنوز مشخص نیست چه سازوکارهایی برای اجرای آن پیشبینی شده، چه توانمندیهایی میان سه کشور به اشتراک گذاشته خواهد شد و وضعیت نظامی مشترک آنها چگونه خواهد بود.
انتقاد در ایران
ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران، از توافق سهجانبه انتقاد کرد و گفت این توافق امنیت بیشتری برای عربستان سعودی بههمراه نخواهد داشت.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «سعودیها باید بدانند که یک توافق روی کاغذ با ترکیه و پاکستان امنیتی برای آنها به ارمغان نخواهد آورد؛ همانطور که سالها اتکا به آمریکاییها نیز امنیتی برای آنها نیاورد.»
رضایی از مقامهای سعودی خواست سیاستهای خود را تغییر دهند تا بهگفته او، نیازی به «التماس برای امنیت از دیگران» نداشته باشند.
حمایت قطر از عربستان در برابر حملات حوثیها
همزمان با فضای امنیتی منطقه، وزارت امور خارجه قطر روز جمعه اعلام کرد که هدف قرار دادن غیرنظامیان را رد میکند و با اقدامات عربستان سعودی در واکنش به حمله حوثیهای یمن به منطقه نجران در جنوب این کشور اعلام همبستگی میکند.
قطر پیشتر نیز در واکنش به حملات حوثیها به جنوب عربستان، ضمن محکوم کردن این حملات، بر حمایت کامل خود از اقدامات ریاض برای حفظ امنیت، ثبات و حاکمیت این کشور تأکید کرده بود.
نظرها
نظری وجود ندارد.