«یک میلیون کارگر از بازار کار رسمی کم شدند»

بر اساس تازه‌ترین آمار مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر در بهار ۱۴۰۵ به ۹.۱ درصد رسیده است؛ ۱.۸ واحد درصد بیشتر از بهار سال گذشته. هم‌زمان، نرخ مشارکت اقتصادی با کاهش ۰,۵ واحد درصدی به ۴۰,۷ درصد رسیده و شمار شاغلان نیز حدود ۴۵۰ هزار نفر کاهش یافته است.

مرکز آمار شمار شاغلان ۱۵ ساله و بیشتر در بهار امسال را ۲۴ میلیون و ۶۷۲ هزار نفر اعلام کرده است. در همین مدت، جمعیت غیرفعال اقتصادی به ۳۹ میلیون و ۵۳۵ هزار نفر رسیده که حدود ۷۹۶ هزار نفر بیشتر از سال گذشته است.

این ارقام نشان می‌دهد افزایش بیکاری تنها بخشی از تغییرات بازار کار است. کاهش نرخ مشارکت و افزایش جمعیت غیرفعال نیز اهمیت دارد؛ زیرا بخشی از افرادی که دیگر در بازار کار حضور ندارند، اساساً در شمار بیکاران قرار نمی‌گیرند.

مهرداد دارانی، کارشناس روابط کار و تأمین اجتماعی و عضو کمیته بیمه‌ای خانه کارگر، به خبرگزاری کار ایران (ایلنا) می‌گوید آمار رسمی بیکاری لزوماً کیفیت اشتغال را نشان نمی‌دهد. به‌گفته او، فردی که حتی برای مدت کوتاهی کاری انجام می‌دهد، در آمار شاغل محسوب می‌شود؛ حتی اگر شغل او موقت، کم‌درآمد، بدون بیمه یا بسیار متفاوت از شغل قبلی‌اش باشد.

دارانی به تغییر مسیر بخشی از نیروی کار از مشاغل رسمی و صنعتی به فعالیت‌های غیررسمی و ناپایدار اشاره می‌کند. به‌گفته او، کارگری که شغل خود را در کارخانه از دست داده و به رانندگی در تاکسی‌های اینترنتی روی آورده، یا کارگر یک کارگاه تولیدی که به کارهای موقت و واسطه‌ای روی آورده، در آمار همچنان شاغل محسوب می‌شود، اما وضعیت اقتصادی و امنیت شغلی او با گذشته قابل مقایسه نیست.

او می‌گوید «در یک سال گذشته حدود یک میلیون نفر از شمار بیمه‌پردازان سازمان تأمین اجتماعی کاسته شده است». به اعتقاد این کارشناس، حتی اگر بخشی از این افراد دوباره وارد بازار کار شده باشند، احتمال دارد در مشاغل غیررسمی، خدماتی، واسطه‌ای و پاره‌وقت مشغول شده باشند.

بر اساس آمار مرکز آمار، بخش خدمات در بهار امسال ۵۳,۸ درصد از کل اشتغال را به خود اختصاص داده است. سهم صنعت ۳۱ درصد و کشاورزی ۱۵,۱ درصد بوده است.

افزایش سهم خدمات به‌خودی‌خود نشانه بحران نیست، اما کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر رشد اشتغال خدماتی نتیجه از دست رفتن مشاغل صنعتی و رسمی و انتقال نیروی کار به مشاغل موقت و کم‌درآمد باشد، نرخ اشتغال به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت بازار کار را توضیح دهد.

آمار بیکاری جوانان نیز تصویر نامساعدتری ارائه می‌کند. نرخ بیکاری گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال در بهار امسال به ۲۳,۴ درصد رسیده که ۳,۷ واحد درصد بیشتر از بهار سال گذشته است. در گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال نیز نرخ بیکاری ۱۷,۵ درصد اعلام شده که سه واحد درصد افزایش یافته است.

همچنین ۸,۵ درصد از شاغلان ۱۵ ساله و بیشتر دچار «اشتغال ناقص» بوده‌اند؛ یعنی به دلایل اقتصادی کمتر از ۴۴ ساعت در هفته کار کرده و آماده انجام کار بیشتر بوده‌اند. در مقابل، ۳۷,۸ درصد از شاغلان بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده‌اند.

دارانی معتقد است برای سنجش وضعیت واقعی بازار کار، نرخ بیکاری به‌تنهایی کافی نیست و باید شاخص‌هایی مانند ساعات کار، درآمد، ثبات شغلی، برخورداری از بیمه و رسمی یا غیررسمی بودن شغل نیز در نظر گرفته شود.