اعتراف یکی از مروجان اقتصاد بازار آزاد در ایران: طی شش سال ۱۶ میلیون نفر به جمعیت زیر خط فقر افزوده شد

سالانه بیش از دو میلیون نفر از ساکنان ایران به زیر خط فقر سقوط کردند.

مسعود نیلی، اقتصاددانی که سهم فراوانی در سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی ایران دارد، یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۴ در روزنامه «دنیای اقتصاد» با بررسی چند شاخص مهم در فاصله ۱۳۹۷ تا بهار ۱۴۰۵ نوشت: «عدم توجه به ابعاد این تغییرات و اثرات روحی روانی و پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن و راندن در مسیر قبلی بدون توجه به چرخش‌های اساسی داده شده در آن، همه سرنشینان را دچار فاجعه خواهد کرد.»

او در یادداشتی با تیتر «ایران فردا و تصمیم امروز» که در جایگاه سرمقاله تریبون غیررسمی «نئولیبرال‌های ایران» منتشر شد، نوشت: «نرخ ارز از ابتدای سال۱۳۹۷ تاکنون، تقریبا ۵۰برابر شده است.»

به گفته نیلی که یکی از تئوریسین‌های برنامه‌های توسعه در ایران است، نرخ ارز در بازه‌های زمانی مشابه گذشته «حداکثر چهار برابر می‌شده است» و رشد ۵۰ برابری نرخ ارز در هشت سال اخیر «به‌صورت ۷بحران بزرگ ارزی، مانند زلزله‌های شدید، اقتصاد ایران را لرزانده و خرابی‌هایی بزرگ به جا گذاشته است.»

نرخ دلار در فروردین ۱۳۹۷ در محدوده ۴۲۵۰ تا۱۳ هزار و ۶۵۰ تومان پیش رفت. مهر ۱۳۹۷ نرخ دلار به رقم ۱۸ هزار ۶۵۰ تومان رسید اما در ادامه روندی نزولی داشت. در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ هر یک دلار آمریکا در بازار ارز ایران بیش از ۱۸۶ هزار تومان معامله شد.

نیلی از ۱۹ برابر شدن سطح عمومی قیمت‌ها در همین بازه زمانی ـ ۱۳۹۷ تا بهار ۱۴۰۵ پرده برداشته است. میانگین قیمت مواد خوراکی البته ۳۴ برابر اندازه این شاخص در سال ۱۳۹۷ است. مرکز آمار نرخ تورم سالانه اسفند ۱۳۹۷ را ۲۷ درصد و تورم نقطه‌ای را ۴۷٬۵ درصد اعلام کرد. مرکز آمار برای کاهش مصنوعی نرخ تورم سال ۱۴۰۲ اعلام کرد سال مبنا را از ۱۳۹۵ به ۱۴۰۰ تغییر داده است.

این یادداشت همچنین فاش می‌کند تولید ناخالص داخلی که معمولا در بازه‌های حدودا ۸ساله حدودا ۱٬۵برابر می‌شده، از سال۱۳۹۷ تاکنون رشد بسیار اندکی داشته و درآمد خالص ملی سرانه در همین فاصله، تقریبا ۱۲ درصد کاهش یافته است.

پیامد این روند به صورت مشخص کاهش اشتغال و افزایش جمعیت زیر خط فقر است. در حوزه اشتغال در حالی که پنج میلیون نفر به جمعیت در سن اشتغال افزوده، میزان خالص اشتغال، تنها ۴۰۰هزار نفر بیشتر شده است. یعنی اینکه به صورت میانگین سالانه بیش از ۷۰۰ هزار نفر به جمعیت در سن اشتغال اضافه شدند اما تنها ۵۷ هزار شغل ایجاد شده است؛ یعنی به ۱۲ برابر کمتر از شغل مورد نیاز برای ثابت ماندن نرخ بیکاری.

در همین بازه زمانی در حالیکه ۲٬۶ میلیون نفر از جمعیت تازه به سن اشتغال رسیده زن بودند، نه تنها به جمعیت زنان شاغل افزوده نشده بلکه در مقایسه با سال ۱۳۹۸ ۷۰۰ هزار نفر از جمعیت زنان شاغل کاسته شده است.

نیلی با مقایسه آمار اشتغال صنعتی در بهار ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نوشته است اشتغال صنعتی طی یک سال ۶۳۰ هزار نفر کمتر شد و این به معنای برباد رفتن اشتغال ذره ذره افزوده شده طی ۸سال است. او تعداد مشاغل صنعتی ایجاد شده در بازه زمانی ۲۱ ساله ـ ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۵ را یک میلیون و ۶۵۰ هزار نفر برآورد کرد که به معنای سالانه کمتر از ۸۰ هزار شغل صنعتی است.

مسعود نیلی که از مدیران اقتصادی در دولت حسن روحانی، مسعود پزشکیان، محمد خاتمی و اکبر هاشمی رفسنجانی است، نتیجه این روند نزولی را افزوده شدن ۱۶ میلیون نفر به جمعیت زیر خط فقر تا سال ۱۴۰۳برشمرد که «هیچ مشابه قبلی ندارد».

او که در دولت حسن روحانی دستیار ویژه رئیس‌جمهور در امور اقتصادی و دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی دولت بود، نقش اصلی را در تدوین سیاست‌های اقتصادی معطوف به فقیرسازی داشت. در دولت محمد خاتمی هم نیلی معاون سازمان برنامه و بودجه و سرپرست کمیته خصوصی‌سازی بود. «استراتژی توسعه صنعتی» هم در همین دوره با مدیریت او تدوین شد.

در دولت اکبر هاشمی رفسنجانی که سرآغاز سیاست‌های موسوم به تعدیل ساختاری یا همان آزادسازی قیمت و یارانه‌زدایی تدریجی بود، سه سال را در مقام معاون سازمان برنامه و بودجه حضور داشت و از اصلی‌ترین تدوین‌کنندگان برنامه اول توسعه بود. رد او را در برنامه‌های بعدی هم می‌توان دید.