تغییر ناگهانی در سازمان بحران‌زده تامین اجتماعی؛ سالاری برکنار و محمدی منصوب شد

احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، روز چهار‌شنبه ۲۲ مرداد، مصطفی سالاری را از مدیریت سازمان تامین اجتماعی کنار گذاشت و غلامحسین محمدی، رئیس سازمان آموزش فنی‌وحرفه‌ای را به‌عنوان سرپرست این سازمان منصوب کرد. حکم انتصاب محمدی منتشر شده، اما وزارت کار توضیح رسمی و مشخصی درباره علت کنار گذاشتن سالاری ارائه نکرده است.

این تغییر در شرایطی صورت گرفته که سازمان تامین اجتماعی با یکی از دشوارترین دوره‌های مالی خود مواجه است. این سازمان به حدود ۴۸ میلیون بیمه‌شده اصلی و تبعی خدمات می‌دهد و علاوه بر خدمات درمانی، تعهد پرداخت مستمری بازنشستگی، ازکارافتادگی، بازماندگان و بیمه بیکاری را بر عهده دارد.

سالاری کمتر از یک ماه پیش از برکناری، در نشست خبری ۲۱ تیر، ابعاد ناترازی مالی این سازمان بحران‌زده را تشریح کرده بود. او گفته بود که تامین اجتماعی با حدود ۹۰ هزار میلیارد تومان ناترازی منابع و مصارف مواجه است و دولت نیز دست‌کم ۷۵۰ هزار میلیارد تومان به این سازمان بدهکار است.

ابعاد گردش مالی سازمان نیز قابل توجه است. سالاری در همان مقطع هزینه‌های ماهانه تامین اجتماعی را حدود ۲۱۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد و گفت با احتساب بازپرداخت بدهی‌های گذشته این رقم به حدود ۲۲۵ هزار میلیارد تومان در ماه می‌رسد.

بحران قدیمی و فساد

مشکلات تامین اجتماعی تنها حاصل کسری بودجه یک یا دو سال اخیر نیست. فساد گسترده در سطوح مدیریتی و شرکت‌های تابعه، کاهش نسبت بیمه‌پردازان به مستمری‌بگیران، افزایش شمار بازنشستگان، بازنشستگی‌های پیش از موعد، تعهداتی که طی سال‌ها بدون تامین منابع کافی بر صندوق تحمیل شده‌اند و انباشته شدن بدهی دولت، تعادل مالی این سازمان را به‌تدریج تضعیف کرده‌اند.

دولت می‌گوید که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های این بحران «نسبت پشتیبانی» است. یعنی تعداد بیمه‌پردازان در برابر مستمری‌بگیران. آمارهای رسمی نشان می‌دهد این نسبت در تامین اجتماعی از ۵.۵ در سال ۱۳۹۶ به ۳.۹ در سال ۱۴۰۲ کاهش یافته و در بهار ۱۴۰۳ نیز در سطح ۳.۹ باقی مانده بود. سالاری نیز در خرداد امسال هشدار داده بود که افزایش تعداد بازنشستگان در مقایسه با بیمه‌شدگان باعث کاهش این نسبت و برهم خوردن تعادل منابع و مصارف می‌شود.

بحران البته محدود به تامین اجتماعی نیست و صندوق‌های بازنشستگی طی سال‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین ناترازی‌های اقتصاد ایران تبدیل شده‌اند. برخی صندوق‌ها برای پرداخت مستمری‌های جاری خود به کمک مستقیم بودجه عمومی وابسته‌اند.

روی دیگر مسئله، عملکرد سرمایه‌گذاری‌های سازمان تامین اجتماعی است. این سازمان از طریق شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی، شستا، مالک مجموعه بزرگی از شرکت‌ها و هلدینگ‌ها در صنایع پتروشیمی، دارویی، سیمان، انرژی، حمل‌ونقل و دیگر بخش‌های اقتصاد ایران است.

اما بازدهی و شیوه اداره این مجموعه سال‌ها محل مناقشه بوده است و بخش عمده فساد، صندلی‌فروشی مدیریتی و حیف و میل در همین بخش رخ می‌دهد. علی بابایی کارنامی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس، در خرداد امسال گفت شستا از استانداردهای بنگاه‌داری فاصله گرفته و سهم آن در تامین منابع سازمان تامین اجتماعی تنها حدود دو تا پنج درصد است.  یعنی مجموعه شرکت‌های عظیم زیرمجموعه سازمان تامین اجتماعی در عمل کمک چندانی به ناترازی مالی این سازمان عظیم نمی‌کنند.

غلامحسین محمدی که به ناگاه سکان‌دار این سازمان شده، پیش از این رئیس سازمان آموزش فنی‌وحرفه‌ای بود. او دارای دکتری مدیریت دولتی و کارشناسی ارشد مهندسی مکانیک از دانشگاه تهران است و از جمله سوابقش می‌توان به قائم‌مقامی سازمان بازنشستگی شهرداری تهران، عضویت در هیئت‌مدیره سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی و فعالیت در چند مجموعه سرمایه‌گذاری و مدیریتی اشاره کرد.

برکناری سالاری در عین حال در فضایی صورت گرفته که خود میدری نیز با فشارهای سیاسی و گزارش‌هایی درباره احتمال استیضاح یا تغییر در وزارت کار مواجه است. تنها یک روز پیش از تغییر مدیر تامین اجتماعی، گزارش‌هایی درباره افزایش فشار مجلس بر وزیر کار منتشر شده بود.