از خیابان تا قدرت سیاسی: افق‌ شورای انقلابی زنان برای ایرانِ فردا

شورای انقلابی زنان شبکه‌ای دموکراتیک، متکثر، فراگیر و فمینیستی است که با هدف تقویت قدرت سیاسی واقعی زنان و سازماندهی حضور مستقل و تعیین‌کننده آنان در عرصه عمومی و سیاسی ایران شکل گرفته است. این شورا فعالیت خود را از اول آوریل ۲۰۲۶ با ابتکار پنج بنیان‌گذار آغاز کرد و سپس با پیوستن کنشگران دیگر از حوزه‌های مختلف و حضور چهار مشاور شناخته‌شده فمینیست، تلاش کرده نسل‌ها، تجربه‌ها و صداهای متنوع جنبش زنان را کنار هم قرار دهد. اعلام موجودیت عمومی آن در ۱۵ اوت ۲۰۲۶ همزمان با آغاز فرایند عضویت، بر این پیام مرکزی استوار است که حضور گسترده زنان در صف اول مبارزه با جمهوری اسلامی و تبعیض، هنوز به سهم مؤثر آنان از قدرت سیاسی تبدیل نشده و شورا برای پر کردن همین شکاف ایجاد شده است.

از نگاه این شورا، جنبش «زن، زندگی، آزادی» افق تازه‌ای برای بازاندیشی آینده ایران گشوده و تداوم آن نیازمند سازماندهی پایدار سیاسی زنان است. قدرت سیاسی زنان در تعریف شورا نه افزایش نمادین تعداد آنان در نهادها، بلکه توانایی اثرگذاری واقعی بر تصمیم‌ها، قوانین، نهادها و توزیع منابع است. شورا خود را متعهد به فمینیسم متکثر، دموکراسی مشارکتی، برابری جنسیتی، حقوق بشر، عدالت انتقالی، مخالفت با اعدام و نقد نظامی‌گری می‌داند و با طرح پرسش‌هایی درباره حاشیه ماندن زنان در ساختارهای سیاسی، چگونگی تبدیل سرمایه جنبش به قدرت پایدار و سهم زنان در هر فرایند گذار، می‌کوشد ظرفیت جمعی زنان را به نیروی سازمان‌یافته و اثرگذار تبدیل کند.با خانم دکتر پروانه حسینی، یکی از ۱۴ کنشگری که در دوره تأسیس (پس از پنج بنیان‌گذار اصلی) به شورا پیوسته‌اند گفت‌وگو کرده‌ایم:

پیوند دانشگاه و کنشگری؛ از گفتمان تا قدرت سیاسی

پروانه حسینی در آغاز گفت‌وگو با زمانه تأکید کرد که فعالیت دانشگاهی و کنشگری اجتماعی را هرگز دو حوزه جدا از هم ندیده. او گفت:

حسینی یادآوری کرد که جنبش «زن، زندگی، آزادی» گفتمان تازه‌ای را وارد جامعه ایران کرده:

به گفته او، تغییر پایدار تنها با جابه‌جایی حکومت یا افراد در ساختار قدرت رخ نمی‌دهد؛ بلکه زمانی ممکن می‌شود که گفتمان جامعه درباره قدرت، جنسیت، آزادی، برابری و حق تصمیم‌گیری تغییر کرده باشد. او در ادامه افزود:

 قدرت سیاسی زنان؛ فراتر از افزایش تعداد و حضور نمادین

پروانه حسینی در ادامه گفت‌وگو با زمانه تأکید کرد که دو هدف اصلی شورای انقلابی زنان را نباید الزاماً در مقابل هم قرار داد: از یک سو تقویت حضور مؤثر زنان در ائتلاف‌ها، نهادها و فرآیندهای سیاسی موجود، و از سوی دیگر ایجاد نیروی مستقلی از زنان که بتواند با قدرت و صدای خود وارد عرصه سیاست شود. به گفته او، استقلال برای شورا به معنای انزوا یا خودداری از همکاری با سایر ائتلاف‌ها و احزاب نیست، بلکه به این معناست که زنان نباید صرفاً به «بخش زنان» یک حزب یا جریان سیاسی تبدیل شوند و سپس در تصمیم‌گیری‌های اصلی سهمی نداشته باشند.

او تصریح کرد که منظور شورا از قدرت سیاسی زنان، صرفاً افزایش تعداد آنان در نهادها، احزاب، ائتلاف‌ها یا حتی دولت نیست:

به باور او، تجربه تاریخی نشان داده که زنان ایرانی در جنبش‌های اجتماعی و سیاسی حضور پررنگی داشته، هزینه داده‌اند و نقش اساسی ایفا کرده‌اند، اما وقتی نوبت به تشکیل ائتلاف‌ها و مراکز تصمیم‌گیری رسیده، سهم متناسب با این حضور را دریافت نکرده‌اند:

او سپس تأکید کرد که از نظر شورا، دموکراسی بدون مشارکت واقعی زنان و بدون توزیع برابر قدرت، نه کامل است و نه پایدار، و هدف اصلی شورای انقلابی زنان نیز همین است.

انقلابی بودن؛ تغییر بنیادین مناسبات قدرت، نه صرفاً براندازی

پروانه حسینی یادآور شد که کلمه «انقلابی» در عنوان شورای انقلابی زنان برای آنان صرفاً یک عنوان یا اشاره به تغییر حکومت نیست:

او توضیح داد که انقلابی بودن برای شورا به معنای به‌چالش‌کشیدن خودِ مناسبات قدرت است: اینکه چه کسانی قدرت تصمیم‌گیری دارند، چه صداهایی شنیده می‌شود و چه صداهایی شنیده نمی‌شود، چه کسانی در تعریف مسئله و تعیین اولویت‌ها نقش دارند و چه کسانی درباره توزیع منابع و فرصت‌ها تصمیم می‌گیرند. به همین دلیل قدرت سیاسی زنان را صرفاً با تعداد زنانی که وارد یک حزب، دولت یا ائتلاف می‌شوند اندازه‌گیری نمی‌کنند. مسئله اصلی از نظر او این است که آیا زنان واقعاً قدرت اثرگذاری بر قواعد، قوانین، سیاست‌ها و ساختارهای تصمیم‌گیری دارند یا نه.

حسینی در ادامه به جنبش «زن، زندگی، آزادی» اشاره کرد و گفت اهمیت این جنبش فقط در اعتراض به حکومت جمهوری اسلامی نبود.

تکثر واقعی؛ فراتر از افزودن نام‌ها به فهرست

پروانه حسینی تأکید کرد که نقطه شروع شورای انقلابی زنان پذیرش این واقعیت است که زنان ایران گروهی یکدست و همگن نیستند:

حسینی توضیح داد که وقتی از حضور افراد با هویت‌های متنوع صحبت می‌شود، منظور صرفاً حمایت از حقوق آن‌ها یا افزودن نامشان به فهرست نیست:

او افزود که این موضوع با مفهوم همبستگی پیوند مستقیمی دارد. گاهی به اشتباه تصور می‌شود که برای شکل‌گیری وحدت باید تفاوت‌ها را کنار گذاشت یا درباره آن‌ها سکوت کرد. اما وحدتی که بر حذف تفاوت‌ها یا خاموش کردن صداهای کم‌قدرت‌تر و گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده بنا شود، نه دموکراتیک است و نه پایدار. همبستگی واقعی از نظر او به معنای به رسمیت شناختن تفاوت‌ها و در عین حال ایجاد اصول و اهداف مشترک و سازوکارهای دموکراتیک برای همکاری و تصمیم‌گیری جمعی است؛ چیزی که شورا تلاش می‌کند به آن بیندیشد و آن را محقق سازد.

آرزوی ایران آزاد؛ زنان در مرکز قدرت، نه در حاشیه

پروانه حسینی آرزوی خود را برای ایران، جامعه‌ای آزاد، دموکراتیک، سکولار و متکثر توصیف کرد؛ جامعه‌ای که در آن کرامت انسانی، حقوق بشر و برابری حق همه شهروندان باشد، نه امتیاز گروه‌های خاص. درباره زنان تأکید کرد:

او جنبش «زن، زندگی، آزادی» را نقطه‌ای دانست که تغییر مهمی در تصور از آینده ایران ایجاد کرده، زن را از حاشیه گفتمان سیاسی به مرکز آن آورده و نشان داده که آزادی زنان را نمی‌توان از آزادی جامعه جدا کرد. حسینی ابراز امیدواری کرد که این دستاورد فقط در حافظه یک جنبش باقی نماند و در ساختارهای سیاسی، اجتماعی، حقوقی و فرهنگی ایران آینده نهادینه شود. او یادآور شد:

*این مصاحبه را حسین نوش‌آذر انجام داده و متن را نیز او نوشته است.