تنش میان دوحه و تهران بر سر سرنوشت سه خلبان ایرانی

محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جست‌وجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح ایران، از دولت قطر خواسته است پذیرای ورود یک تیم کارشناسی نیروی هوایی ایران به آن کشور شوند تا کارشناسان بتوانند سرنوشت سه خلبان ایران مفقود شده را پی گیرند. این درخواست در پی آن صورت گرفت که  قطر اسارت خلبانان ایران در این کشور را تکذیب کرد. 

فرمانده کمیته جست‌وجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح ایران گفته است که تیم کارشناسی  نیروی هوایی ایران چند ماه است که درخواست پیگیری سرنوشت خلبانان مفقود شده را داده‌اند، اما این درخواست با «کارشکنی‌های پیاپی و دفع‌الوقت مقامات قطری» مواجه شده است.

ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، موضوع «اسارت» سه خلبان ایرانی در قطر را انکار کرده و گفته است با توجه به تلاش‌های دیپلماتیک جاری برای کاهش تنش‌ها در منطقه، از طرح «چنین اظهارات گمراه‌کننده‌ای در این مقطع» شگفت‌زده شده است.

در حالی که تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای برای کاهش تنش‌ها و تثبیت آتش‌بس میان بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای جریان دارد، گشوده شدن یک پرونده نظامی-امنیتی جدید میان تهران و دوحه، روابط دو کشور همسایه را با چالش تازه‌ای مواجه کرده است.

این تنش به‌دنبال نامه‌ فرماندهان ارشد نظامی ایران به کمیته بین‌المللی صلیب سرخ شعله‌ور شد. در این نامه آمده که قطر سه خلبان سرنگون‌شده در جریان عملیات اوایل مارس را به‌صورت مخفیانه در بازداشت نگه داشته است.

عملیات ۱۱ اسفند و سقوط دو جنگنده سوخو-۲۴

ریشه ماجرا به درگیری‌های نظامی منطقه‌ای حدود شش ماه پیش بازمی‌گردد.

در تاریخ ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ (۲ مارس ۲۰۲۶) دو فروند جنگنده-بمب‌افکن تاکتیکی سوخو-۲۴ (Su-24) نیروی هوایی ارتش ایران پس از برخاستن از پایگاه هفتم شکاری (شهید دوران شیراز)، در یک مأموریت نفوذ در ارتفاع بسیار پایین به سمت حریم هوایی شبه‌جزیره قطر به پرواز درآمدند. هدف عملیات، پایگاه‌های نظامی مستقر در قطر (به‌ویژه تأسیسات پایگاه هوایی العدید متعلق به نیروهای آمریکایی) بوده است. این دو بمب‌افکن در جریان این مأموریت با آتش پدافندی سرنگون شدند.

اندکی پس از این واقعه، پیکر یکی از خلبانان به نام سرتیپ خلبان مجید کاظمی از طریق مجاری رسمی به ایران تحویل داده شد و در شیراز به خاک سپرده شد؛ اما سرنوشت سه خدمه پروازی دیگر در هاله‌ای از ابهام باقی ماند.

از نظر ایران آن سه نفر به نام‌های جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان، و عمران به‌روشیان زنده به دست نیروهای قطری افتاده‌اند. محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جست‌وجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح ایران، در نامه خود به صلیب سرخ جهانی نوشته است است قطر طی این مدت به آنان اجازه تماس با خانواده‌هایشان، دیدار با مقام‌های ایرانی یا دسترسی نهادهای پیگیر را نداده است. او با استناد به کنوانسیون‌های ژنو از کمیته بین‌المللی صلیب سرخ خواسته است نمایندگان آن کمیته با این افراد ملاقات کند، وضعیت سلامت آنان را به جمهوری اسلامی اطلاع دهد و برای آزادی آنان اقدام کند.

موضع قطر

ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر گفته است که نظامیان قطری تمام وظایف حرفه‌ای خود را در آب‌ها و مناطق پیرامونی به انجام رساندند و در جریان این عملیات، تنها بقایای جسد یک خلبان کشف کردند که با هماهنگی رسمی و رعایت حقوق بین‌الملل بشردوستانه به تهران تحویل گردید.

سخنگوی وزارت خارجه قطر همچنین گفته است که دوحه در ماه آوریل رسماً از یک تیم کارشناسی ایران دعوت کرده بود تا با سفر به قطر از نزدیک در جریان جزئیات و مستندات عملیات جست‌وجو و نجات قرار گیرند، اما طرف ایرانی هیچ پاسخی به این دعوت نداد.

روابط حساس تهران-دوحه

قطر میزبان بزرگ‌ترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه است ( پایگاه العدید). این کشور در میدان گازی مشترک پارس جنوبی/گنبد شمالی با ایران شریک است. قطر در سال‌های اخیر همواره نقش پل ارتباطی و میانجی کلیدی میان تهران و واشنگتن را بازی کرده است.

پرونده خلبانان مفقود سوخو-۲۴ نشان می‌دهد که پیامدهای جنگ و رویارویی‌های نظامی در خلیج فارس حتی با فروکش کردن آتش مقطعی درگیری‌ها، دارای لایه‌های پنهان و بحران‌زایی است که پیاپی خود را آشکار می‌سازند.