ترامپ تنگه هرمز را «قلمرو آمریکا» خواند؛ تهران: این توهم است

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، طی یک هفته گذشته چند بار ادعای مالکیت یا کنترل آمریکا بر تنگه هرمز را مطرح کرده و روز جمعه ۲۱ اوت بار دیگر این آبراه راهبردی را «قلمرو آمریکا» خواند. این در حالی است که جمهوری اسلامی این ادعاها را رد کرده و سازمان بین‌المللی دریانوردی می‌گوید حجم بسیار اندک تردد کشتی‌ها نشان می‌دهد تنگه را نمی‌توان عملاً باز و برای کشتیرانی ایمن دانست.

ترامپ روز جمعه در یک گردهمایی انتخاباتی در کارولینای جنوبی گفت که تنگه هرمز را در حال حاضر «قلمرو آمریکا» می‌داند. او همچنین مدعی شد کنترل آمریکا بر این آبراه به اندازه‌ای است که کشتی‌ها بدون موافقت واشنگتن قادر به عبور از آن نیستند.

این نخستین بار نیست که رئیس‌جمهوری آمریکا چنین ادعایی را مطرح می‌کند. او ۱۴ اوت در سخنرانی دیگری در گاردن‌سیتی نیویورک گفت پس از «شکست ایران» به‌زودی تنگه هرمز را قلمرو ایالات متحده اعلام خواهد کرد. رویترز همان روز گزارش داد که مشخص نیست این سخنان بیانگر یک سیاست رسمی جدید آمریکا بوده یا صرفاً بخشی از لفاظی‌های ترامپ درباره جنگ با ایران است.

ترامپ سپس دوشنبه ۱۷ اوت، در پاسخ به پرسش خبرنگاران، بار دیگر از این ایده دفاع کرد و گفت آمریکا به واسطه محاصره دریایی، تنگه را کنترل می‌کند و او از ایده اعلام آن به‌عنوان قلمرو آمریکا استقبال می‌کند. او همچنین تصویری از یک نقشه را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد که روی تنگه هرمز عبارت «قلمرو جدید ایالات متحده» درج شده بود.

تنگه هرمز میان ایران و عمان قرار دارد و در شرایط عادی حدود یک‌پنجم نفت حمل‌شده از طریق دریا در جهان از این آبراه عبور می‌کند. ادعای یک‌جانبه مالکیت آمریکا بر این تنگه مبنای شناخته‌شده‌ای در وضعیت جغرافیایی آن ندارد. سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز تأکید کرده است که حقوق و آزادی‌های کشتیرانی در تنگه‌های مورد استفاده برای دریانوردی بین‌المللی باید مطابق حقوق بین‌الملل رعایت شود.

تنگه هرمز «عملاً باز نیست»

ادعاهای ترامپ درباره کنترل و باز بودن تنگه در حالی مطرح می‌شود که وضعیت واقعی کشتیرانی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد.

آرسنیو دومینگوئز، دبیرکل سازمان بین‌المللی دریانوردی، در پاسخ به پرسشی درباره ادعای ترامپ مبنی بر باز بودن تنگه گفته است شمار بسیار اندک کشتی‌های عبوری نشان می‌دهد که تنگه هرمز «عملاً باز نیست».

دومینگوئز همچنین تأکید کرده است تا زمانی که خطر حمله به کشتی‌ها، چه از سوی نیروهای درگیر در محاصره بنادر ایران و چه از سوی ایران، وجود داشته باشد، نمی‌توان تنگه را برای کشتیرانی ایمن دانست. به گفته او، فعالیت عادی کشتیرانی را نمی‌توان صرفاً با صدور یک بیانیه از سر گرفت و تا زمانی که ایمنی مسیر، از جمله در ارتباط با خطر مین‌ها، تأیید نشده باشد، نمی‌توان از شرکت‌های کشتیرانی خواست خطر عبور را بپذیرند.

این موضع با هشدارهای رسمی پیشین سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز همخوان است. این سازمان پس از حملات تازه به کشتی‌ها در ماه ژوئیه اعلام کرد تا زمانی که ایمنی خدمه تضمین نشده، مالکان و گردانندگان کشتی‌ها باید از قرار دادن دریانوردان در معرض خطر غیرضروری هنگام عبور از تنگه خودداری کنند.

آمارهای تازه نیز ابعاد اختلال را نشان می‌دهند. رویترز روز شنبه ۲۲ اوت گزارش داد که روز پنج‌شنبه ۲۰ اوت تنها چهار کشتی تجاری از تنگه هرمز عبور کردند و هیچ‌یک نفتکش بزرگ حامل نفت خام یا گاز طبیعی مایع نبودند. بر اساس همین گزارش، انتقال نفت از این مسیر از بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به حدود هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. صدها کشتی و هزاران دریانورد نیز همچنان در منطقه گرفتارند.

تهران: ادعاهای ترامپ «توهم» است

مقام‌های جمهوری اسلامی ادعای ترامپ درباره تنگه هرمز را رد کرده‌اند. کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر خارجه ایران، سخنان رئیس‌جمهوری آمریکا درباره تبدیل تنگه به قلمرو آمریکا را «توهم» خوانده است.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز پیش‌تر تأکید کرده بود که وضعیت کشتیرانی در هرمز به رفتار آمریکا و تحقق شروط تهران بستگی دارد. مقام‌های ایرانی در هفته‌های گذشته بارها گفته‌اند که بر تنگه هرمز کنترل دارند شده و بازگشت کامل کشتیرانی به شرایط عادی بدون تغییر سیاست واشنگتن ممکن نیست.

این مواضع در حالی مطرح می‌شود که ایران نیز برای مقابله با محاصره دریایی آمریکا و رفع تحریم‌های نفتی، با تهدید کشتی‌هایی که بدون مجوز از تنگه عبور کنند، در محدود شدن تردد نقش داشته است. رویترز روز شنبه گزارش داد تهران همچنان تهدید می‌کند نفتکش‌هایی را که بدون مجوز از این آبراه عبور کنند هدف قرار خواهد داد. هم‌زمان آمریکا نیز عملاً کشتی‌های ایرانی را در بنادر محاصره کرده است.

بنابراین، در حالی که ترامپ از «قلمرو آمریکا» و کنترل واشنگتن بر هرمز سخن می‌گوید و تهران نیز بر اهرم خود بر این آبراه تأکید دارد، وضعیت عملی کشتیرانی نشان می‌دهد که تنگه هنوز فاصله زیادی با بازگشت به شرایط عادی دارد. اختلاف بر سر کنترل و امنیت هرمز نیز همچنان یکی از محورهای اصلی جنگ و مذاکرات متوقف‌شده میان ایران و آمریکا باقی مانده است.