سقوط قدرت خرید کارگران؛ پایه مزد در ۱۰ سال از ۲۳۲ دلار به ۸۳ دلار رسید

قدرت خرید کارگران ایرانی در یک دهه گذشته به‌شدت کاهش یافته است. بر اساس گزارشی که خبرگزاری کار ایران (ایلنا) روز سه‌شنبه ۳ شهریور منتشر کرده، پایه مزد کارگران در سال ۱۳۹۵ حدود ۸۱۲ هزار تومان بود و با نرخ تقریبی ۳۵۰۰ تومان برای هر دلار، معادل حدود ۲۳۲ دلار می‌شد. در شهریور ۱۴۰۰، پایه مزد به ۲ میلیون و ۶۵۵ هزار تومان رسید، اما با دلار حدود ۲۶ هزار و ۸۰۰ تومانی، ارزش آن به نزدیک ۹۹ دلار کاهش یافت.

امسال پایه مزد کارگران ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان تعیین شده است. با رسیدن نرخ دلار به حدود ۲۰۰ هزار تومان، ارزش دلاری پایه مزد به حدود ۸۳ دلار رسیده است. به این ترتیب، ارزش دلاری پایه مزد در فاصله سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ حدود ۶۴ درصد کاهش یافته است.

این کاهش همزمان با افزایش شدید هزینه‌های زندگی رخ داده است. در حالی که رقم رسمی سبد معیشت در اسفند ۱۴۰۴ حدود ۴۲ میلیون تومان اعلام شده بود، فعالان کارگری اکنون هزینه زندگی یک خانوار چهار نفره در شهرهایی مانند تهران، البرز و تبریز را حدود ۸۰ تا ۹۰ میلیون تومان برآورد می‌کنند.

علی اصلانی، رئیس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان البرز، یکشنبه یکم شهریور گفت حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد جامعه کارگری حداقل‌بگیر هستند و با سطح فعلی درآمد، امکان تأمین هزینه‌های یک زندگی معمولی برای بسیاری از آن‌ها وجود ندارد.

به‌گفته اصلانی، یک کارگر مجرد که تازه وارد بازار کار شده، حدود ۲۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان دریافت می‌کند، در حالی که در نمونه‌ای که او مطرح کرده، اجاره مسکن یک خانوار می‌تواند به ۲۸ میلیون تومان در ماه برسد. او گفته است درآمد بسیاری از کارگران عملاً هزینه‌های ۱۰ تا ۱۵ روز زندگی را پوشش می‌دهد و آن هم در پایین‌ترین سطح ممکن.

کاهش قدرت خرید تنها به خوراک محدود نمی‌شود. به‌گفته اصلانی، سفر و تفریح از سبد بسیاری از خانوارهای کارگری حذف شده و هزینه‌های درمان و آموزش نیز فشار بیشتری بر خانواده‌ها وارد کرده است.

افزایش نرخ ارز نیز به این فشارها دامن زده است. وابستگی بخشی از کالاهای مصرفی و مواد اولیه تولید به واردات باعث می‌شود افزایش قیمت دلار به افزایش هزینه کالاها و خدمات منجر شود و در نتیجه، حتی افزایش اسمی دستمزد نیز نتواند افت قدرت خرید را جبران کند.

یدالله فرجی، رئیس پیشین شورای اسلامی کار شرکت جنرال استیل، پیش از این، وضعیت اقتصادی خانواده‌های کارگری در این دوره را بی‌سابقه توصیف کرده بود. او گفته بود بسیاری از خانواده‌های کارگری در این سال‌ها از موقعیتی نزدیک به طبقه متوسط به فقر و سپس فقر شدید سقوط کرده‌اند.

فرجی برای نشان دادن اثر این وضعیت بر زندگی روزمره گفته بود خانواده‌های کارگری که در گذشته امکان خرید چند کیلو گوشت در ماه را داشتند، اکنون ممکن است ماه‌ها گوشت قرمز در سفره خود نداشته باشند.

در چنین شرایطی، موضوع ترمیم دستمزد بار دیگر در شورای عالی کار مطرح شده است. محسن باقری، عضو گروه کارگری شورای عالی کار، روز یکشنبه یکم شهریور پس از جلسه شورای عالی کار گفت پیشنهاد تشکیل کمیته مزد برای اجرای بند ۱۰ مصوبه مزد سال ۱۴۰۵ مطرح و با تشکیل این کمیته موافقت شده است.

به‌گفته باقری، این کمیته قرار است هزینه‌های زندگی، سطح دستمزد و وضعیت معیشتی کارگران را بررسی کند. او گفت گروه کارگری منتظر دعوت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای آغاز جلسات این کمیته است.

با این حال، فاصله میان درآمد و هزینه‌های زندگی همچنان چشمگیر است. دستمزد فعلی حتی با احتساب مزایا، برای بخش بزرگی از کارگران با هزینه‌های واقعی خانوار فاصله زیادی دارد و کاهش ارزش پول ملی نیز این شکاف را عمیق‌تر کرده است.

بحث ترمیم مزد در چنین شرایطی در حالی مطرح شده که بخش بزرگی از نیروی کار حداقل‌بگیر است و هزینه‌های مسکن، خوراک، درمان و آموزش سهم فزاینده‌ای از درآمد خانوار را مصرف می‌کند؛ وضعیتی که به‌گفته فعالان کارگری، قدرت خرید و سطح زندگی کارگران را به‌طور مستمر کاهش داده است.