افزایش محدود تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز؛ نفتکش دیگری هدف قرار گرفت

تردد کشتی‌های حامل کالا از تنگه هرمز روز چهارشنبه ۴ شهریور / ۲۶ اوت اندکی افزایش یافت، اما همچنان بسیار پایین‌تر از سطح معمول پیش از آغاز جنگ ایران و آمریکا باقی ماند. داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد در مجموع ۱۰ کشتی حامل کالا در این روز از تنگه هرمز عبور کردند؛ این رقم روز سه‌شنبه هشت فروند بود و میانگین ۱۰ روزه تردد نیز حدود ۱۵ کشتی ثبت شده است.

بر اساس این داده‌ها، دو نفتکش سوخت‌رسان با ظرفیت متوسط، یک کشتی حامل گاز مایع، یک نفتکش پاناماکس و سه نفتکش با اندازه هندی‌مکس از سمت دریای عمان وارد تنگه شدند. در جهت مخالف نیز یک نفتکش سوخت‌رسان، یک نفتکش حمل قیر و یک کشتی فله‌بر از تنگه خارج شدند. با این حال، کپلر هشدار داده است که ممکن است برخی کشتی‌ها فرستنده‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش کرده باشند و در آمار ثبت‌شده لحاظ نشده باشند.

افزایش محدود تردد کشتی‌ها در حالی رخ می‌دهد که وضعیت امنیتی تنگه هرمز همچنان متشنج است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد یک نفتکش در ساعت ۱۷ و ۳۰ دقیقه سه‌شنبه ۳ شهریور / ۲۵ اوت به‌وقت گرینویچ، در موقعیتی در شمال‌غرب شبه‌جزیره مسندم هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفته است. پس از اصابت، در کشتی آتش‌سوزی رخ داد، اما خدمه موفق شدند آتش را مهار کنند. تمامی خدمه سالم هستند و تاکنون گزارشی از آسیب زیست‌محیطی منتشر نشده است.

این حادثه در فاصله کوتاهی پس از حمله به یک نفتکش دیگر در آب‌های عمان رخ داد. نفتکش دوم در سمت شرقی شبه‌جزیره مسندم هدف قرار گرفت، آسیب دید و از حرکت بازماند و در آب‌های منطقه سرگردان شد. گزارش رسانه یونانی «اکاتی‌مرینی» هویت این کشتی را «مترو ونتیئن»، یک نفتکش تازه‌ساخت با ظرفیت حدود ۱۱۵ هزار تن، اعلام کرده است. یک یدک‌کش اقیانوس‌پیما نیز روز چهارشنبه برای کمک به این نفتکش به محل حادثه رسید.

در یکی از گزارش‌های اولیه درباره حمله جدید، تحلیلگری از گروه EOS Risk گزارش داده بود که یک نفتکش کویتی هدف قرار گرفته است، اما در آن زمان مشخص نبود آیا این کشتی همان نفتکش مورد اشاره سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا است یا خیر. جزئیات مربوط به ملیت و مالکیت نفتکش هدف قرارگرفته و همچنین عامل حمله هنوز به‌طور رسمی اعلام نشده است.

اختلاف بر سر آینده تنگه هرمز

همزمان با این حوادث، ایران و عمان همچنان درباره نحوه اداره و بازگشایی تنگه هرمز مذاکره می‌کنند. سپاه پاسداران روز چهارشنبه اعلام کرد تهران و مسقط درباره نحوه تقسیم آب‌های تنگه و درآمدهای حاصل از عبور کشتی‌ها به توافق‌هایی رسیده‌اند.

با این حال، یک مقام ارشد ایرانی بعداً به رویترز گفت توافق میان دو کشور هنوز نهایی نشده و مذاکرات درباره جزئیات آن ادامه دارد. به این ترتیب، میان اظهارات سپاه درباره دستیابی به «نتایج مورد قبول دو طرف» و موضع مقام ایرانی درباره نهایی نشدن توافق، تفاوت وجود دارد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، ایران و عمان طی هفته‌های گذشته مذاکراتی درباره نحوه کنترل تردد کشتی‌ها در این آبراه داشته‌اند. یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده ایجاد یک مسیر موقت برای کشتیرانی و تلاش برای پاکسازی مین‌های دریایی در بخش‌هایی از تنگه بوده است.

داده‌های جدید رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد روز دوشنبه تنها حدود پنج میلیون بشکه نفت در روز از تنگه عبور کرده است؛ یعنی میزان جریان نفت از هرمز به حدود یک‌چهارم سطح پیش از جنگ رسیده است.

در همین حال، سازمان بین‌المللی دریانوردی سازمان ملل متحد اعلام کرده است که از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه گذشته، ۷۰ حادثه در تنگه هرمز ثبت شده که در جریان آن‌ها ۱۹ دریانورد کشته شده‌اند.

قطر برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن وارد عمل می‌شود

در شرایطی که مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا به نتیجه مشخصی نرسیده، نخست‌وزیر قطر امروز پنج‌شنبه ۵ شهریور / ۲۷ اوت برای پیگیری تلاش‌های میانجی‌گرانه وارد تهران می‌شود.

شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی قرار است با مقام‌های ایرانی درباره ادامه تلاش‌های قطر برای میانجیگری، تحولات منطقه و راه‌های کاهش تنش گفت‌وگو کند. سخنگوی وزارت خارجه قطر گفته است آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و ضرورت بازگشت وضعیت این آبراه به شرایط پیش از جنگ نیز از موضوعات مورد بحث خواهد بود.

قطر در ماه‌های گذشته به‌عنوان یکی از کانال‌های ارتباطی میان تهران و واشنگتن عمل کرده و در دستیابی دو طرف به آتش‌بس ماه ژوئن نیز نقش داشته است. با وجود آن‌که درگیری‌های مستقیم در هفته‌های اخیر تا حد زیادی متوقف شده، هنوز توافقی پایدار درباره مسائل اصلی مورد اختلاف دو کشور شکل نگرفته است.

یکی از مهم‌ترین این اختلاف‌ها، کنترل تنگه هرمز است. ایران این آبراه را در جریان جنگ به یکی از اهرم‌های فشار خود علیه آمریکا تبدیل کرده و خواستار دریافت سهمی از درآمد حاصل از عبور کشتی‌ها شده است. واشنگتن با چنین ترتیبی مخالفت کرده و خواهان بازگشت آزادی کشتیرانی در این مسیر شده است.

سخنگوی وزارت خارجه قطر گفته است نخست‌وزیر این کشور در تهران همچنین درباره راه‌های «کاهش تنش و ایجاد شرایط مناسب برای گفت‌وگو» مذاکره خواهد کرد.

کاهش قیمت نفت

تحولات مربوط به تنگه هرمز مستقیماً بر بازار جهانی نفت نیز اثر گذاشته است. قیمت نفت روز پنج‌شنبه برای سومین روز متوالی کاهش یافت؛ روندی که بخشی از آن به افزایش امیدها نسبت به مذاکرات ایران و قطر و احتمال بازگشایی مسیر کشتیرانی در هرمز نسبت داده شده است.

قیمت معاملات آتی نفت برنت ۶۰ سنت، معادل ۰.۷ درصد، کاهش یافت و به ۸۷.۲۴ دلار در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۵۶ سنت، معادل ۰.۷ درصد کاهش، در سطح ۸۱.۶۷ دلار معامله شد.

بازار نفت همچنان در انتظار روشن شدن وضعیت تردد نفتکش‌ها در هرمز است؛ زیرا هرگونه بازگشت این آبراه به شرایط عادی می‌تواند بخشی از اختلال ایجادشده در عرضه جهانی نفت را کاهش دهد.

در آبراه باب‌المندب نیز که یکی دیگر از مسیرهای مهم تجارت دریایی منطقه است، تردد کشتی‌ها برای دومین روز متوالی کاهش یافت. بر اساس داده‌های کپلر، روز چهارشنبه ۱۹ کشتی حامل کالا از باب‌المندب عبور کردند، در حالی که این رقم روز قبل ۲۴ فروند بود.

آمریکا فشار اقتصادی و دریایی را افزایش می‌دهد

همزمان با کاهش نسبی عملیات نظامی، آمریکا فشار اقتصادی و دریایی بر ایران را ادامه داده است. واشنگتن اعلام کرده است قصد دارد با افزایش تحریم‌ها، فشار بیشتری بر شرکای تجاری ایران وارد کند و دسترسی تهران به شبکه تجارت خارجی را محدودتر کند.

در همین چارچوب، بلومبرگ گزارش داده است وزارت دادگستری آمریکا در حال بررسی احیای دادگاه‌های موسوم به «غنایم دریایی» است؛ سازوکاری حقوقی که در گذشته برای رسیدگی به مالکیت محموله‌ها و کشتی‌های توقیف‌شده در جریان جنگ‌های دریایی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

این طرح هنوز نهایی نشده است، اما در صورت اجرا می‌تواند مسیر حقوقی سریع‌تری برای ادعای مالکیت آمریکا بر نفت و سایر محموله‌های توقیف‌شده از کشتی‌های مرتبط با ایران فراهم کند. بر اساس این گزارش، کالاهای توقیف‌شده ممکن است پس از طی مراحل قضایی فروخته شوند و درآمد آن‌ها به خزانه آمریکا انتقال یابد.

آرون رایتز، دادستان فدرال مستقر در هیوستون که دفتر او در همکاری با وزارت دادگستری در این طرح مشارکت دارد، تأیید کرده است که این وزارتخانه در حال احیای این دادگاه‌هاست. او این سازوکار را بخشی از یک نظام قدیمی حقوق دریایی توصیف کرده است.

دادگاه‌های غنایم دریایی زمانی در جنگ‌های دریایی قرن‌های هجدهم و نوزدهم کاربرد گسترده داشتند، اما پس از جنگ آمریکا و اسپانیا در سال ۱۸۹۸ به‌تدریج کنار گذاشته شدند و از زمان جنگ جهانی دوم عملاً بلااستفاده مانده‌اند.

این اقدام در شرایطی بررسی می‌شود که نیروهای آمریکایی طی ماه‌های اخیر چندین کشتی مرتبط با ایران را در چارچوب فشار و محاصره دریایی توقیف کرده‌اند.

ادامه حضور ناوگان آمریکا در خاورمیانه

در کنار فشارهای اقتصادی و اقدامات دریایی، حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز ادامه دارد. مقام‌های نیروی دریایی آمریکا اعلام کرده‌اند ناو هواپیمابر «یواس‌اس تئودور روزولت» و حدود پنج هزار نفر از پرسنل آن در هفته‌های آینده برای مأموریتی دست‌کم هفت‌ماهه راهی خاورمیانه خواهند شد.

جان پریمن، ارشدترین درجه‌دار نیروی دریایی آمریکا، گفته است فرماندهی ناو برای برنامه‌ریزی، مأموریتی هشت‌ماهه را نیز در نظر گرفته است. قرار است «تئودور روزولت» جایگزین ناو هواپیمابر «یواس‌اس جورج واشنگتن» شود.

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که ناوگان آمریکا در پی مأموریت طولانی «یواس‌اس آبراهام لینکلن» تحت فشار قرار گرفته است. این ناو بیش از ۲۵۰ روز را بدون توقف در بندر در دریا گذراند؛ موضوعی که نگرانی‌هایی درباره فشار روانی بر ملوانان و کمبود برخی تجهیزات و تدارکات ایجاد کرد.

دریاسالار داریل کادل، رئیس عملیات نیروی دریایی آمریکا، اذعان کرده است که جنگ ایران فشار زیادی بر ناوگان آمریکا وارد کرده است. او گفت ترجیح می‌دهد مأموریت‌های ناوها حدود هفت ماه طول بکشند، اما در شرایط جنگی «دشمن هم حق تصمیم‌گیری دارد» و نیازهای عملیاتی می‌تواند زمان مأموریت‌ها را تغییر دهد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا نیز در اظهاراتی با تأکید بر توان اقتصادی آمریکا گفت قدرت مالی این کشور می‌تواند آن را به سمت «یک پیروزی بسیار بزرگ» سوق دهد. او همچنین گفت باور نمی‌کند مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی کشته شده باشد.

با وجود کاهش چشمگیر درگیری‌های مستقیم میان ایران و آمریکا در هفته‌های اخیر، وضعیت تنگه هرمز همچنان یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف دو طرف است. افزایش محدود تردد کشتی‌ها، حملات اخیر به نفتکش‌ها، مذاکرات ایران و عمان، تلاش قطر برای میانجیگری و تداوم فشارهای اقتصادی و نظامی آمریکا حاکی از آن‌اند که بازگشت کشتیرانی به وضعیت عادی در تنگه هرمز، همچنان به تحولات سیاسی و امنیتی میان تهران و واشنگتن گره خورده است.