پیام خامنه‌ای به حاکمان خلیج فارس: «دشمن واقعی» را بشناسید و در برابر آن متحد شوید

مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب به مناسبت «هفته وحدت» از رهبران کشورهای اسلامی، به‌ویژه حاکمان غرب آسیا و کشورهای حاشیه خلیج فارس، خواست آمریکا و اسرائیل را به عنوان «دشمن واقعی» خود بشناسند و در برابر آنها به همکاری و اتحاد روی آورند.

در متن این پیام که یکشنبه ۳۰ اوت در رسانه‌های ایران منتشر شد، خامنه‌ای گفت: «توصیه مؤکد و مکرر من به حکام کشورهای اسلامی، خصوصاً کشورهای منطقه غرب آسیا و حاشیه خلیج فارس این است که دشمن واقعی خود را بشناسند و نقشه‌اش را دریافته و با آن مقابله کنند.» او آمریکا و اسرائیل را نه فقط دشمن جمهوری اسلامی و نیروهای متحد آن، بلکه دشمن «همه امت اسلام» و ملت‌های غرب آسیا و شمال آفریقا توصیف کرد.

خامنه‌ای در بخش دیگری از پیام، برجسته کردن تفاوت‌های قومی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و جغرافیایی را بخشی از برنامه دشمن برای «پاره‌پاره شدن امت اسلام» دانست. رسانه‌های نزدیک به حکومت در بازتاب این پیام نوشته‌اند که او بر «اتحاد امت اسلامی و دفاع از یکدیگر» و همچنین افزایش همکاری در زمینه‌های مادی و معنوی تأکید کرده است.

مخاطب قرار گرفتن مستقیم حکومت‌های خلیج فارس اهمیت سیاسی این پیام را افزایش می‌دهد. ایران طی شش ماه جنگ، پایگاه‌ها و تأسیسات مرتبط با آمریکا در برخی کشورهای منطقه را هدف قرار داده و روابط تهران با شماری از همسایگان عرب خود دوره‌ای از تنش کم‌سابقه را پشت سر گذاشته است. اکنون خامنه‌ای تلاش می‌کند همان دولت‌ها را در قالب یک نظم امنیتی منطقه‌ای قرار دهد که در آن آمریکا به جای ضامن امنیت، منشأ اصلی تهدید معرفی می‌شود. رویترز این پیام را تلاشی برای ترغیب کشورهای خلیج فارس به اتحاد در برابر آنچه خامنه‌ای «دشمن واقعی» می‌خواند، توصیف کرده است.

این پیام در شرایطی منتشر شده که خود مجتبی خامنه‌ای همچنان دیده و شنیده نمی‌شود. از زمان انتخاب او به رهبری جمهوری اسلامی پس از آغاز جنگ، هیچ تصویر، ویدئو یا پیام صوتی تازه و قابل‌راستی‌آزمایی از او منتشر نشده و ارتباطش با جامعه عمدتاً از طریق پیام‌های مکتوبی صورت گرفته که مجریان صداوسیما یا رسانه‌های رسمی آنها را می‌خوانند. رویترز در گزارشی در ۲۸ اوت نوشت این غیبت طولانی در میان بسیاری از ایرانیان و حتی بخشی از حامیان حکومت درباره وضعیت جسمی و نقش واقعی او در تصمیم‌گیری تردید ایجاد کرده است.

رسانه‌های ایران در اوایل اوت ویدئویی ۱۲ ثانیه‌ای را با عنوان تصاویر «جدید» و «کمتر دیده‌شده» از خامنه‌ای منتشر کردند، اما زمان و محل ضبط آن مشخص نبود. تصاویر مربوط به جلسه درس او بود و از آنجا که خامنه‌ای در سال ۲۰۲۴ تعطیلی این کلاس‌ها را اعلام کرده بود، احتمال داده شد ویدئو اساساً مربوط به پیش از جنگ باشد. در این فیلم نیز صدای خامنه‌ای شنیده نمی‌شود و یک نوحه روی تصاویر قرار گرفته است.

تداوم این وضعیت باعث شده پیام‌های مکتوب منتسب به او نیز در فضایی از پرسش و تردید دریافت شوند. رویترز به نقل از یک عضو بسیج در قم گزارش داده است که نبود حتی یک تصویر از رهبر جمهوری اسلامی به روحیه حامیان حکومت آسیب می‌زند. در مقابل، مقام‌های جمهوری اسلامی می‌گویند خامنه‌ای به دلایل امنیتی در انظار عمومی حاضر نمی‌شود، مرتب با مقام‌های ارشد جلسه دارد و تصمیم نهایی درباره مسائل مهم همچنان با اوست. مسعود پزشکیان نیز گفته است ۱۰ اوت جلسه‌ای هفت‌ساعته با او داشته است.

خلیج فارس زیر فشار هرمز و تحریم‌های آمریکا

دعوت تهران به اتحاد منطقه‌ای هم‌زمان با ادامه مناقشه بر سر تنگه هرمز مطرح شده است. کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت خارجه ایران، تأکید کرده تفاهم اخیر ایران و عمان درباره ترتیبات عبور کشتی‌ها به معنای بازگشایی تنگه نیست و اجرای آن به انجام تعهدات آمریکا وابسته خواهد بود.

غریب‌آبادی پیش‌تر گفته بود تنگه «تحت اشراف نیروهای مسلح ایران» قرار دارد و باز نخواهد شد مگر اینکه شرایط تهران پذیرفته شود. رفع محاصره اقتصادی، پایان پایدار جنگ در جبهه‌های مختلف، تعیین تکلیف محاصره یمن و تضمین عدم حمله مجدد به ایران از شروطی است که تهران برای بازگشایی کامل هرمز مطرح کرده است.

در سوی دیگر، دولت دونالد ترامپ هم‌زمان می‌کوشد فشار اقتصادی بر ایران را از مرزهای این کشور فراتر ببرد و شبکه‌های بانکی و تجاری کشورهای ثالث را نیز هدف قرار دهد. تازه‌ترین نمونه به یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های دولتی مصر مربوط می‌شود.

بانک مرکزی امارات شنبه اعلام کرد شعب «بانک مصر» در این کشور را تحت «بررسی ویژه و فوری» قرار داده است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که وزارت خزانه‌داری آمریکا خواستار قطع دسترسی شعب اماراتی این بانک به معاملات دلاری به دلیل ارتباطات مالی ادعایی با ایران شد. بررسی امارات شامل بازبینی عمیق فعالیت‌های مالی بانک در دوره مورد اشاره آمریکا خواهد بود.

«بانک مصر» گفته است اخطار آمریکا را بررسی می‌کند و در عین حال شعبه آن در امارات همچنان مطابق قوانین موجود به مشتریان خدمات می‌دهد. بانک مرکزی امارات نیز تأکید کرده مؤسسات مالی فعال در این کشور نباید نظام مالی امارات را در معرض خطرهای اعتباری و حقوقی قرار دهند.

این تحول نشان می‌دهد رویارویی ایران و دولت ترامپ بیش از گذشته از میدان نظامی فراتر رفته است. تهران از یک سو می‌کوشد دولت‌های خلیج فارس را متقاعد کند که حضور آمریکا منشأ ناامنی مشترک آنهاست و از کنترل تنگه هرمز به عنوان اهرم فشار استفاده می‌کند؛ واشنگتن نیز از سوی دیگر می‌کوشد هزینه حفظ ارتباط اقتصادی با ایران را برای همین کشورها افزایش دهد.

خلیج فارس به این ترتیب هم‌زمان به میدان کشمکش بر سر امنیت، عبور کشتی‌ها، شبکه‌های بانکی و جهت‌گیری سیاسی دولت‌های منطقه تبدیل شده است؛ درست در لحظه‌ای که رهبر جمهوری اسلامی از پشت پیام‌های مکتوب، همسایگان عرب ایران را به رویارویی با «دشمن واقعی» فرا می‌خواند.