معاون پزشکیان: ۶۷ درصد تورم ناشی از عملکرد بانک‌هاست ـ تزریق ارز هم فشار قیمت‌ها را مهار نکرده

محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور ایران، دوشنبه ۹ شهریور با اشاره به افزایش تورم در کشور گفت: «۶۷ درصد عامل تورم بانک‌ها هستند» و کسری بودجه نیز یکی دیگر از عوامل اصلی است.

او درباره کسری بودجه گفت: «به‌دلیل این‌که بودجه‌مان ناتراز است، مجبوریم پول چاپ کنیم. پول که چاپ می‌شود خودش تورم ایجاد می‌کند. تا این دو مورد حل نشود، تورم کماکان ادامه دارد.»

قائم‌پناه همچنین تغییر نرخ ارز را عامل افزایش شدید قیمت کالاهای خوراکی دانست و گفت با تبدیل ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی به نرخ حدود ۱۴۰ هزار تومان، در ماه‌های نخست حدود شش درصد تورم به مردم تحمیل شده است. او تورم مواد غذایی را «۱۲۳ درصد» اعلام کرد و گفت دولت برای جبران بخشی از این فشار، ماهانه حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان کالابرگ پرداخت می‌کند.

با این حال، تازه‌ترین آمار مرکز آمار نشان می‌دهد فشار قیمت‌ها همچنان ادامه دارد. شاخص قیمت مصرف‌کننده در مرداد ۳,۴ درصد نسبت به تیر افزایش یافت. تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹ درصد رسید؛ یعنی خانوارها برای سبد مشابه کالا و خدمات نسبت به مرداد سال گذشته به‌طور متوسط ۸۹ درصد بیشتر هزینه کرده‌اند. تورم سالانه نیز به ۶۹,۹ درصد رسید.

در بخش خوراکی‌ها نیز وضعیت شدیدتر است: تورم ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۳,۶ درصد بود و تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۷,۵ درصد رسید.

این فشار برای خانوارهای کم‌درآمد بیشتر بوده است. تورم ماهانه دهک اول در مرداد ۳,۹ درصد بود، در حالی که برای دهک دهم ۳,۱ درصد ثبت شد. در میان اقلام خوراکی نیز سبزیجات با تورم ماهانه ۹,۳ درصدی بیشترین افزایش قیمت را داشتند.

در سوی دیگر، عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، روز گذشته از ذخیره‌سازی ارز برای مقابله با فشارهای ارزی خبر داد و گفت تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو تا پایان سال تضمین شده و حدود ۲۰ میلیارد دلار برای نیازهای ارزی صنعت اختصاص خواهد یافت. به‌گفته او، بانک مرکزی از ابتدای سال به‌طور متوسط روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز تأمین کرده؛ این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۲۰۵ میلیون دلار بوده است.

این ارقام نشان می‌دهد افزایش عرضه و ذخیره ارز، به‌تنهایی نتوانسته فشار تورمی را از اقتصاد ایران خارج کند. مسئله ارز مهم است، زیرا افزایش نرخ آن مستقیماً هزینه واردات و قیمت بسیاری از کالاها را بالا می‌برد؛ اما داده‌های تورمی و اظهارات خود مقام‌های دولت نشان می‌دهد ریشه بحران عمیق‌تر است و به ناترازی بانک‌ها، کسری بودجه و رشد نقدینگی نیز مربوط می‌شود.

قائم‌پناه نیز در پایان بر همین ارتباط تأکید کرد: «تورم یک پدیده مزمن است و چند راهکار دارد. نقدینگی بانک‌ها، کاهش کسری بودجه و افزایش تولید که همه به همدیگر وصل هستند.»

رشد نرخ دلار در دولت پزشکیان نیز در مقایسه با دولت‌های اخیر قابل توجه است. بر اساس آمار رسمی، دلار در این دوره ۲۴۶ درصد افزایش یافت، در حالی که رشد آن در دولت دوم روحانی ۱۹۲ درصد و در دولت رئیسی ۹۱,۱ درصد بود. در مقابل، در دولت یازدهم روحانی طی حدود دو سال رشد دلار ۲,۵ درصد ثبت شد. این تفاوت، در کنار جهش تورم، نشان‌دهنده افزایش شدید فشارهای ارزی و نااطمینانی در اقتصاد ایران در دوره اخیر است.

افزایش نرخ ارز می‌تواند تورم را تشدید کند، ولی خودِ تورم مزمن، کسری بودجه و رشد نقدینگی نیز با تضعیف ارزش ریال به افزایش نرخ ارز دامن می‌زنند. بنابراین پایین آوردن نرخ ارز بدون اصلاح کسری بودجه و رشد نقدینگی، به‌تنهایی راه‌حل پایدار تورم نیست.

مشکل تورم ایران را نمی‌توان صرفاً با تزریق ارز یا پرداخت کالابرگ حل کرد. این سیاست‌ها می‌توانند بخشی از فشار کوتاه‌مدت را کاهش دهند، اما تا زمانی که کسری بودجه، ناترازی بانک‌ها و رشد نقدینگی مهار نشود و تولید افزایش نیابد، تورم همچنان فشار اصلی را بر قدرت خرید خانوارها وارد خواهد کرد.