رویترز: تحریم‌های جدید آمریکا فشار بر ایران را تشدید کرده است

رویترز، پنج‌شنبه ۱۲ شهریور / ۳ سپتامبر نوشت، واشنگتن در هفته‌های اخیر تلاش کرده است فشار اقتصادی بر تهران را افزایش دهد تا در مذاکرات احتمالی آینده، امتیازهایی را از ایران بگیرد؛ امتیازهایی که پس از شش ماه درگیری، تاکنون از طریق فشارهای دیگر به‌دست نیامده است.

به گفته سه منبع ارشد ایرانی، اگرچه حاکمان جمهوری اسلامی طی چند دهه توانسته‌اند تحریم‌ها را دور بزنند، اقدامات اخیر آمریکا آن‌ها را در موقعیتی بسیار حساس‌تر قرار داده است؛ به‌گونه‌ای که اکنون مسیرهای محدودی برای دسترسی به ارز خارجی یا خرید کالا از خارج در اختیار دارند.

این منابع می‌گویند، به‌ویژه تلاش آمریکا برای جلوگیری از دسترسی ایران به شبکه‌های تأمین مالی بین‌المللی در کشورهایی که تهران سال‌ها برای حفظ فعالیت اقتصادی خود از آن‌ها استفاده کرده است، تهدیدی واقعی و فوری محسوب می‌شود.

هر نشانه‌ای از این‌که کارزار اقتصادی آمریکا می‌تواند بن‌بست چندماهه درگیری را بشکند، احتمالاً برای طراحان سیاست واشنگتن خبر خوبی خواهد بود. با این حال، ایران هشدار داده است که ممکن است در واکنش به این فشارها، تنش نظامی را افزایش دهد؛ اقدامی که در مقطع حساسی از جنگ، خطرات را بیشتر خواهد کرد.

کاهش ذخایر بنزین همزمان با سقوط ارزش پول ملی

جنگ در این هفته بار دیگر به درگیری مستقیم کشیده شده است. حملات آمریکا در امتداد سواحل خلیج فارس با حملات تلافی‌جویانه ایران به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای عربی همراه شده است.

با این حال، هیچ‌یک از دو طرف تاکنون نشانه‌ای از آمادگی برای پذیرش امتیازهای مورد مطالبه طرف مقابل نشان نداده‌اند و همین مسئله جنگ را در یک بن‌بست پُرهزینه قرار داده است؛ هرچند به‌نظر می‌رسد این وضعیت ممکن است در حال تغییر باشد.

در حالی‌که با وجود تلاش ایران برای ادامه اختلال در تردد دریایی، حجم بیشتری از انرژی از طریق تنگه هرمز به بازارهای بین‌المللی می‌رسد، محاصره صادرات نفت ایران از سوی آمریکا عملاً اصلی‌ترین منبع درآمد تهران را قطع کرده است.

مشکلات ایران به این‌ محدود نمی‌شود. اقتصاد کشور پیش از آغاز درگیری نیز در بحران عمیقی قرار داشت؛ ارزش پول ملی به‌شدت سقوط کرده و تورم افزایش یافته بود. در همین حال، ماه‌ها بمباران هزینه هنگفتی برای بازسازی صنایع و زیرساخت‌های آسیب‌دیده بر دوش حکومت گذاشته است.

منابع ایرانی می‌گویند فشار مالی فزاینده همچنین توان تهران برای دور زدن تحریم‌ها را کاهش داده و پول کمتری برای پرداخت هزینه‌های بالای شبکه‌های غیرقانونی مورد استفاده برای فرار از تحریم‌ها باقی مانده است.

ارزش ریال طی روزهای اخیر به پایین‌ترین سطح تاریخی خود سقوط کرده است. یکی از منابع بلندپایه گفت ایران تنها برای حدود دو ماه دیگر ذخیره بنزین دارد؛ سوختی که با وجود تولید داخلی نفت، به‌دلیل ظرفیت محدود پالایشگاه‌ها ناچار به واردات آن است.

حاکمان ایران به‌خوبی از خطرات احتمالی فروپاشی اقتصادی و احتمال شعله‌ور شدن دوباره اعتراضات سراسری آگاهند؛ اعتراضاتی که حکومت در ژانویه (دی‌ماه ۱۴۰۴) با سرکوب شدید و کشتن هزاران معترض فرو نشاند.

علی انصاری، استاد تاریخ معاصر در دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند، گفت: «آن‌ها تحت فشار اقتصادی بسیار، بسیار شدیدی قرار دارند. کنترل تنگه‌ها را از دست می‌دهند. مسئله واقعاً این است که آیا آن‌ها تصمیم می‌گیرند مذاکره کنند یا نه؛ و من فکر می‌کنم مجبور خواهند شد.»

جنگ همچنین وارد مرحله جدیدی شده است؛ مرحله‌ای که در آن هر دو طرف تلاش می‌کنند بر تحولات سیاسی داخلی طرف مقابل تأثیر بگذارند.

یک مقام ارشد ایرانی گفت تهران امیدوار است تهدید افزایش تورم، دولت آمریکا را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر از ادامه فشار بازدارد؛ در مقابل، واشنگتن تلاش می‌کند ایرانی‌ها را به شورش علیه حکومت ترغیب کند.

محاصره و تحریم‌های ثانویه، فشار بر تهران را تشدید کرده‌اند

اقدامات اخیر آمریکا دامنه تحریم‌های ثانویه را گسترش داده است؛ تحریم‌هایی که کشورهای طرف معامله با ایران را هدف قرار می‌دهند تا مانع دسترسی تهران به سازوکارهای تسویه دلاری مورد نیاز برای فروش نفت و تأمین مالی واردات کالاها و مواد اولیه حیاتی شوند.

سه منبع ارشد ایرانی می‌گویند این اقدامات، استفاده از شبکه‌های موجود برای دور زدن تحریم‌ها ــ از جمله شرکت‌های پوششی، نفتکش‌های ثبت‌نشده و قاچاق ــ را برای ایران بیش از حد پُرهزینه کرده است.

بر اساس داده‌های شرکت تحلیل کالا «کپلر» (Kpler)، بارگیری نفت خام ایران در ماه جاری به حدود ۲۶۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است؛ این رقم یک سال پیش حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز بود. در حال حاضر تنها حجم اندکی از نفت همچنان از پایانه‌های ایران خارج می‌شود تا از طریق کامیون، قطار یا شناورهای کوچک‌تر در دریای خزر جابه‌جا شود.

تهران می‌گوید هنوز ده‌ها میلیون بشکه نفت در نفتکش‌هایی خارج از منطقه محاصره ذخیره دارد که می‌تواند آن‌ها را به‌فروش برساند. اما یکی از مقام‌های ایرانی گفت تحریم‌های جدید باعث شده واسطه‌ها از این معاملات عقب‌نشینی کنند یا برای انجام آن‌ها پول بیشتری مطالبه کنند.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، گفته است حجم کل تجارت کشور بین ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته و واردات بیش از صادرات آسیب دیده است. او یکی از چند مقام ارشد ایرانی است که طی هفته‌های اخیر نسبت به وخیم‌تر شدن سریع وضعیت اقتصادی کشور هشدار داده‌اند.

فشار آمریکا و حملات خود ایران نیز یکی از مسیرهای اصلی تجارت خارجی تهران، یعنی امارات متحده عربی، را مختل کرده است. امارات در ۲۸ مرداد / ۱۹ اوت اعلام کرد تمام مبادلات تجاری و معاملات مالی با تهران تا اطلاع ثانوی متوقف شده است.

یک تاجر ایرانی در تهران که در زمینه واردات کالا فعالیت می‌کند، گفت: «اگر این کانال‌ها بسته بمانند، تأمین‌کننده پول نقد می‌خواهد، معامله از طریق کشور دیگری انجام می‌شود و محموله دیرتر و گران‌تر به‌دست می‌رسد.»

ارزش ریال از حدود یک میلیون ریال در برابر یک دلار در سال گذشته، به بیش از ۲.۲ میلیون ریال در حال حاضر سقوط کرده است.

تأثیر این وضعیت بر زندگی مردم نیز بسیار شدید است. آمارهای رسمی، میانگین تورم ۱۲ماهه را ۶۹.۹ درصد اعلام می‌کنند و قیمت مواد غذایی، نوشیدنی‌ها و دخانیات تقریباً با نرخی دو برابر این میزان افزایش یافته است.

نرخ رسمی بیکاری در بهار به ۹.۱ درصد افزایش یافت و شمار افراد شاغل نیز نسبت به سال قبل حدود ۴۵۰ هزار نفر کاهش پیدا کرد؛ این کاهش همزمان با افت گسترده‌تر نرخ مشارکت نیروی کار رخ داده است.

حتی برای کسانی که همچنان شاغل هستند، متوسط حقوق ماهانه حدود ۱۲۵ دلار است؛ رقمی که فاصله زیادی با هزینه ماهانه مورد نیاز برای تأمین مخارج اولیه خانوار، یعنی حدود ۴۵۰ دلار بر اساس آمار رسمی، دارد.

مهناز، کارمند ۳۴ ساله بخش خصوصی در تهران که خواست نام خانوادگی‌اش منتشر نشود، گفت: «ما هر روز فقیرتر می‌شویم.»