تشدید محاصره اقتصادی آمریکا؛ بندرعباس زیر فشار جنگ و رکود

خبرگزاری آسوشیتدپرس سه‌شنبه ۱۷ شهریور / ۸ سپتامبر گزارشی درباره بندرعباس و وضعیت کنونی آن منتشر کرده و در آن نوشته است اسکله‌هایی که پیش از جنگ مملو از قایق، کامیون و کارگران بود، اکنون در بخش‌هایی تقریباً خالی است. به‌گفته این خبرگزاری، آثار فشار اقتصادی آمریکا از اسکله‌ها و شرکت‌های ترخیص کالا تا مغازه‌ها و کسب‌وکارهای کوچک در سراسر شهر گسترش یافته است.

بندرعباس با بیش از ۷۰۰ هزار نفر جمعیت، در ساحل تنگه هرمز قرار دارد و بخش مهمی از اقتصاد آن به تجارت دریایی و فعالیت‌های بندری وابسته است. در نزدیکی این شهر، بندر رجایی یکی از مهم‌ترین مراکز تجاری ایران قرار دارد که بنا بر گزارش خبرگزاری دولتی ایرنا ظرفیت جابه‌جایی سالانه ۱۰۰ میلیون تن کالا را دارد.

سقوط فعالیت در اسکله‌ها

محمد ترابیان که در اسکله به مسافران خدمات ارائه می‌کند، به آسوشیتدپرس گفت پیش از جنگ، روزانه حدود ۵۰ کامیون حامل مواد غذایی و گوشت در این اسکله تخلیه می‌شد، اما اکنون بخش بزرگی از اسکله خالی است.

او گفت حدود ۵۰۰ نفر پیش‌تر از فعالیت‌های این اسکله امرار معاش می‌کردند، اما اکنون «این‌جا کاری وجود ندارد».

ترابیان وضعیت کسب‌وکار را «بسیار بد» توصیف کرد و گفت کاهش رفت‌وآمد دریایی و محدودیت‌های اعمال‌شده بر صادرات نفت ایران، مستقیماً بر درآمد ساکنان منطقه تأثیر گذاشته است.

فشارها تنها به فعالیت‌های بندری محدود نمانده است. مهسا شجاعی، حسابدار یک شرکت ترخیص کالا، به آسوشیتدپرس گفت بخش عمده فعالیت این شرکت پیش از جنگ به واردات برنج، چای و قهوه از هند و پاکستان مربوط می‌شد.

به‌گفته او، اکنون حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد فعالیت شرکت از بین رفته است. شرکتی که در یک دوره معمول ممکن بود حدود ۱۰۰ پرونده ترخیص کالا را بررسی کند، اکنون تنها حدود ۱۰ پرونده دارد. هم‌زمان، هزینه عبور و ترخیص کالا نیز افزایش یافته است.

کاهش قدرت خرید و خلوت‌شدن بازار

بحران اقتصادی از بندر و اسکله‌ها به بازارهای شهری نیز سرایت کرده است. کاهش ارزش پول ایران و افت قدرت خرید، باعث شده بسیاری از فروشندگان با کاهش شدید مشتری مواجه شوند.

مهرداد جهانگیری، فروشنده پوشاک کودکان، گفت فروش مغازه‌اش نسبت به مدت مشابه سال گذشته تقریباً نصف شده است.

او گفت: «اصلاً مشتری وجود ندارد. بازار خیلی ساکت شده است.»

به‌گفته جهانگیری، آغاز جنگ در آستانه نوروز ضربه سنگینی به کسب‌وکارها وارد کرد؛ دوره‌ای که معمولاً یکی از شلوغ‌ترین فصل‌های خرید در ایران است و خانواده‌ها در آن هزینه بیشتری می‌کنند.

اکنون فصل مهم دیگری، یعنی خرید لباس و لوازم مدرسه پیش از آغاز سال تحصیلی، نیز تحت تأثیر بحران قرار گرفته است. جهانگیری گفت امسال خبری از جمعیت معمول مشتریان نیست و مغازه او گاهی در پرداخت اجاره عقب می‌افتد و بدهی ایجاد می‌کند؛ اتفاقی که به‌گفته او پیش از جنگ سابقه نداشته است.

جهانگیری گفت: «جیب مردم خالی است و درآمدها کاهش یافته است.»

این فروشنده با بیان این‌که خانواده‌ها ناچار شده‌اند هزینه‌های روزمره خود را نیز کاهش دهند، گفت این تغییر «خیلی زیاد» بوده است. برخی دیگر از فروشندگان برای حفظ مشتری، به تخفیف یا فروش اقساطی به مشتریان قدیمی روی آورده‌اند.

 «دریا دیگر امن نیست»

بنا به این گزارش، برای افرادی که مستقیماً از دریا درآمد کسب می‌کنند، مشکل تنها کاهش فعالیت اقتصادی نیست؛ خطرات امنیتی نیز محدوده فعالیت آن‌ها را کاهش داده است.

عباس گل‌زنه‌ای، راننده قایق موتوری که مسافران را به کشتی‌ها و بنادر اطراف منتقل می‌کند، گفت پیش از جنگ برای کار تا حدود ۴۸ کیلومتری ساحل پیش می‌رفت، اما اکنون نمی‌تواند بیش از ۱۱ تا ۱۳ کیلومتر از ساحل دور شود. او گفت: «دریا امن نیست.»

کاهش مسافت سفر به معنای کاهش مسافر و درآمد برای او بوده است. گل‌زنه‌ای همچنین از دشواری تأمین بنزین خبر داد و گفت تهیه بسیاری از کالاها و نیازهای روزمره نیز دشوار شده است.

در سوی دیگر، کشتی‌های باری در فاصله‌ای دورتر از ساحل در انتظار ادامه وضعیت نامعلوم کشتیرانی در تنگه هرمز دیده می‌شوند؛ وضعیتی که به‌گفته آسوشیتدپرس، بندرعباس را به یکی از نقاطی تبدیل کرده که آثار مستقیم بحران منطقه‌ای و فشار اقتصادی آمریکا در زندگی روزمره مردم آن مشاهده می‌شود.

فشار بر صادرات نفت ایران

دولت آمریکا از ماه آوریل محاصره و فشار بر فعالیت‌های دریایی ایران را تشدید کرده و هدف اصلی آن جلوگیری از صادرات نفت ایران و محدودکردن منابع درآمد ارزی تهران عنوان شده است. مقام‌های جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کرده‌اند و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره‌کننده ارشد ایران در مذاکراتی که به بن‌بست رسید، پیش‌تر هشدار داده بود تشدید محاصره با واکنش نظامی ایران روبه‌رو خواهد شد.

گزارش رویترز در ۱۰ شهریور / یکم سپتامبر نشان می‌دهد این فشارها در ماه‌های اخیر صادرات نفت ایران را به‌شدت کاهش داده است. بر اساس داده‌های مورد استناد این خبرگزاری، میزان بارگیری نفت خام ایران که در ماه مارس حدود دو میلیون بشکه در روز بود، در ماه اوت به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.

رویترز همچنین گزارش داده است که محاصره آمریکا صادرات نفت ایران از مسیر تنگه هرمز را عملاً متوقف کرده و این وضعیت، یکی از مهم‌ترین منابع تأمین ارز خارجی ایران را تحت فشار قرار داده است. چین همچنان مهم‌ترین خریدار نفت ایران محسوب می‌شود، اما محدودیت‌های دریایی انتقال نفت به این کشور را نیز دشوار کرده است.

تنگه هرمز؛ کانون بحران اقتصادی و امنیتی

در ماه‌های اخیر، جنگ و محدودیت‌های دریایی باعث کاهش شدید رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز شده است.

ایران در واکنش به وضعیت موجود محدودیت‌هایی برای برخی کشتی‌ها وضع کرده است. رویترز ۱۱ شهریور / ۲ سپتامبر گزارش داد که ایران ۱۱ کشتی دیگر را به فهرست سیاه خود اضافه کرده و شمار کشتی‌های ممنوع‌شده به ۵۶ فروند رسیده است. این فهرست شامل نفتکش‌ها و کشتی‌های حمل گاز طبیعی مایع‌شده و گاز مایع است.

در همین حال، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، گفته است بازگشایی تنگه هرمز به شرایطی از جمله پایان جنگ، رفع آن‌چه تهران «محاصره» بنادر ایران می‌داند و لغو تحریم‌ها بستگی دارد. او همچنین از هماهنگی ایران و عمان برای ایجاد یک مسیر کشتیرانی جدید در تنگه هرمز خبر داده است.

«آن‌ها در فیلم‌ها قهرمان‌اند، اما این‌جا...»

در میان فشارهای اقتصادی و نگرانی‌های امنیتی، خشم از حملات آمریکا نیز در میان برخی ساکنان بندرعباس دیده می‌شود.

حمید حاجی‌زاده، راننده تاکسی، به آسوشیتدپرس گفت درک نمی‌کند چرا آمریکایی‌ها چنین رفتاری دارند.

او گفت: «آن‌ها در فیلم‌ها قهرمان‌اند، اما این‌جا مردم را در مدرسه‌ها، مراسم عروسی و جاهای دیگر کشتند. جاده‌ها و پل‌ها را بمباران کردند.»

بندرعباس که موقعیت جغرافیایی آن زمانی مزیت اصلی اقتصادی بندرعباس محسوب می‌شد، اکنون در قلب یکی از مهم‌ترین بحران‌های دریایی و انرژی جهان قرار گرفته است؛ بحرانی که پیامدهای آن از نفتکش‌های گرفتار در دریا تا اسکله‌های خالی، مغازه‌های کم‌مشتری و خانواده‌هایی که ناچار به کاهش هزینه‌های روزمره خود شده‌اند، امتداد یافته است.