سی‌ان‌ان: ساخت‌وساز در «کوه کلنگ» ایران افزایش یافته است

سی‌ان‌ان چهارشنبه ۱۸ شهریور / ۹ سپتامبر در گزارشی آورده است که «کوه کلنگ»، سایت هسته‌ای مشکوک ایران که در دل کوه‌های گرانیتی مدفون شده، در جریان جنگ میان ایران و آمریکا شاهد افزایش چشمگیر فعالیت‌های ساخت‌وساز بوده است. این نتیجه بررسی شش سال تصاویر ماهواره‌ای از سوی گروهی از تحلیلگران است.

«کوه کلنگ» در نزدیکی تأسیسات هسته‌ای نطنز و حدود ۲۲۵ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد. سازمان‌های اطلاعاتی مدت‌هاست این محل را زیر نظر دارند و آن را یکی از مکان‌های احتمالی ایران برای حفاظت از فعالیت‌های آتی برنامه هسته‌ای خود می‌دانند.

بر اساس تحلیل جدید مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) از تصاویر ماهواره‌ای که پیش از انتشار عمومی، به‌طور اختصاصی در اختیار سی‌ان‌ان قرار گرفته، امسال «افزایش آشکاری در فعالیت‌های ساخت‌وساز» در این محل مشاهده شده است.

تحلیلگران مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی می‌گویند این تأسیسات زیرزمینی «احتمالاً» برای ایجاد یک پناهگاه امن برای برنامه هسته‌ای ایران طراحی شده است.

مقامات اطلاعاتی اسرائیل پیش‌تر مطرح کرده‌اند که ایران ممکن است در چارچوب تلاش‌های خود برای غنی‌سازی اورانیوم، به‌دنبال انتقال سانتریفیوژها به این محل باشد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، نیز بارها تهدید کرده است که این سایت را هدف قرار خواهد داد.

ترامپ هفته گذشته به خبرنگاران گفت: «ممکن است خیلی زود کوه کلنگ را بزنیم.» او افزود: «ما همه کسانی را که در حال جابه‌جایی [در این محل] هستند، می‌شناسیم.»

با این حال، به گزارش تیم مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی، کوه گرانیتی موجود در این محل حتی برای سنگین‌ترین بمب‌های غیرهسته‌ای آمریکا نیز هدف دشواری محسوب می‌شود. «کوه کلنگ» تنها تأسیسات هسته‌ای ایران نیست که احتمال می‌رود از دسترس سلاح‌های نسل کنونی خارج باشد.

با وجود این، شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آمریکا در تلاش است راهی برای هدف قرار دادن چنین تأسیساتی پیدا کند؛ این در حالی است که نیروهای آمریکایی در جریان جنگ شش‌ماهه با ایران عمدتاً بر انواع دیگری از اهداف متمرکز بوده‌اند.

چهار روز پیش از آغاز عملیات نظامی آمریکا با نام «خشم حماسی»، مدیر یک برنامه در یکی از نهادهای کمتر شناخته‌شده پنتاگون که مسئول مقابله با سلاح‌های کشتار جمعی است، مجوز اضطراری قراردادی به ارزش ۱.۲ میلیون دلار را برای تعمیر یک «تأسیسات آزمایشی منحصربه‌فرد زیرزمینی در محدوده آزمایش موشکی وایت سندز» در نیومکزیکو صادر کرد.

هدف از این قرارداد، آماده‌سازی یک «آزمایش با شلیک واقعی» برای ارزیابی قابلیت‌های محرمانه در برابر «تهدیدهای نوظهور و به‌سرعت در حال شکل‌گیری» اعلام شده بود.

این سند که از سوی آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا (DTRA) تهیه شده بود، ۸ اسفند / ۲۷ فوریه در یک پایگاه داده فدرال منتشر شد؛ یعنی یک روز پیش از آغاز جنگ.

در این یادداشت آمده بود که عملیات آماده‌سازی سریع آزمایش باید ظرف دو تا سه هفته تکمیل شود، زیرا اجرای آن به‌دلیل «دستورالعملی حساس و زمان‌مند امنیت ملی» فوریت داشته است.

سه منبع آگاه از موضوع به سی‌ان‌ان گفته‌اند که این آزمایش با جنگ ایران ارتباط داشته و هدف از آن، توسعه روشی برای هدف قرار دادن عمیق‌ترین تأسیسات زیرزمینی ایران و احتمالاً شبیه‌سازی حملات آمریکا به برخی تأسیسات هسته‌ای مشخص ایران بوده است.

آمریکا پیش‌تر نیز در ژوئن ۲۰۲۵ و در چارچوب عملیاتی که ارتش آمریکا آن را «چکش نیمه‌شب» نامید، به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله کرده بود. این حملات شماری از مراکز مهم مرتبط با برنامه هسته‌ای تهران را منهدم کرد، اما یک ژنرال ارشد آمریکایی سال گذشته به قانون‌گذاران گفت بخش عمیقاً مدفون تأسیسات هسته‌ای اصفهان تنها از طریق دفن ورودی‌ها هدف قرار گرفته بود، زیرا پنتاگون معتقد بود بمب‌های سنگرشکن موسوم به «نفوذگر مهمات سنگین» (Massive Ordnance Penetrator) توانایی انهدام این تأسیسات را ندارند.

ارتش آمریکا در حال توسعه یک بمب «نفوذگر نسل بعدی» است که قرار است جایگزین بمب‌های سنگرشکن «نفوذگر مهمات سنگین» شود و احتمالاً بتواند اهدافی را که در عمق بیشتری از زمین قرار دارند، هدف قرار دهد. قرارداد آغاز کار روی نمونه اولیه این سلاح در سپتامبر ۲۰۲۵ منعقد شد و نیروی هوایی آمریکا نیز در ماه ژوئن از شرکت‌های صنایع دفاعی درباره تولید این سلاح جدید درخواست اطلاعات کرد.

تصاویر ماهواره‌ای بررسی‌شده توسط سی‌ان‌ان نشان می‌دهد که بین ۱۶ تا ۱۸ فوریه (۲۷ تا ۲۹ بهمن)، عملیات خاک‌برداری در یک سایت دورافتاده متعلق به آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا و فرماندهی راهبردی آمریکا در وایت سندز آغاز شده است. هدف این سایت، آزمایش تأثیر سلاح‌ها بر اهدافی است که در اعماق زمین مدفون شده‌اند.

زمان‌بندی این عملیات با قرارداد اضطراری مطابقت دارد. بر اساس سوابق قراردادهای دولتی، شرکت «پیت کانستراکشن» در ۲۸ بهمن / ۱۷ فوریه برآورد هزینه اجرای عملیات آزمایشی را ارائه کرد و یک روز بعد قرارداد را دریافت کرد.

کار در این محل دورافتاده که «سایت آزمایش سنگ سخت زیرزمینی وایت سندز» نام دارد، تا اواسط ماه مارس ادامه داشت و در این مدت حجم خاک حاصل از عملیات حفاری به‌تدریج افزایش یافت. تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد این مرحله از فعالیت‌ها پس از آن متوقف شده است.

بر اساس یک ارزیابی زیست‌محیطی، سایت آزمایشی آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا در وایت سندز نیز مانند «کوه کلنگ» در دل سنگ‌های گرانیتی ساخته شده است.

سی‌ان‌ان نتوانسته به‌طور مستقل تأیید کند که این آزمایش انجام شده است. این شبکه همچنین نتوانسته هدف دقیق عملیات مشاهده‌شده در تصاویر ماهواره‌ای از سایت آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا را تأیید کند. پنتاگون به پرسش‌های سی‌ان‌ان در این زمینه پاسخ نداد و شرکت پیت کانستراکشن نیز به تماس خبرنگار این شبکه پاسخ نداده است.

به‌گفته یک منبع آگاه، ارتش آمریکا همچنان طرح‌های عملیاتی برای حمله به «کوه کلنگ» را در اختیار دارد و این سایت در اوایل تابستان، زمانی که ترامپ تهدید می‌کرد دامنه درگیری با ایران را افزایش دهد، در میان اهداف مورد بررسی قرار داشت.

این منبع گفت طرح حمله به«کوه کلنگ» استفاده از برخی از بزرگ‌ترین بمب‌های موجود در زرادخانه آمریکا را در بر می‌گیرد، اما هنوز مشخص نیست این مهمات می‌توانند به اندازه کافی در زمین نفوذ کنند تا هر آن‌چه ایران ممکن است به این محل منتقل کرده باشد، منهدم کنند.

تلاش‌ها برای تدوین طرح‌هایی به‌منظور وارد کردن ضربه تعیین‌کننده به تأسیسات زیرزمینی همچنان ادامه دارد. یک منبع آگاه به سی‌ان‌ان گفت که بخش‌هایی از وزارت دفاع آمریکا به‌تازگی یک «دوره فشرده برنامه‌ریزی» درباره این موضوع برگزار کرده‌اند.

بر اساس تحلیل مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی، تأسیسات «کوه کلنگ»، «احتمالاً» برای یکی از سه هدف مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران طراحی شده است: این محل می‌تواند تأسیسات مونتاژ سانتریفیوژ، تأسیسات غنی‌سازی یا پناهگاهی برای انجام دیگر فعالیت‌های مرتبط با سلاح‌های هسته‌ای، از جمله تبدیل اورانیوم به فلز، باشد.

تحلیلگران مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی در گزارش خود نوشته‌اند که فعالیت‌های ساختمانی در این سایت «از حفاری فعال به سمت ساخت‌وساز داخلی و ادامه استحکام‌بخشی در بخش خارجی» تغییر کرده است.

بر اساس این گزارش، «کوه کلنگ» در سال ۲۰۲۶ شاهد «فعالیت جاده‌ای بیشتری» نسبت به هر زمان دیگری بوده است. دیگر فعالیت‌ها شامل «افزایش ارتفاع و مقاوم‌سازی ورودی‌های تونل، آسفالت‌کردن شبکه جاده‌های داخلی، تقویت مناطق دسترسی و تسطیح و انتقال» خاک حاصل از حفر تونل‌ها بوده است.

با این حال، تحلیلگران مؤسسه مطالعات راهبردی و بین‌المللی هشدار داده‌اند که «تداوم ساخت‌وساز» مشاهده‌شده در «کوه کلنگ»، در کنار عوامل دیگر، نشان می‌دهد این تأسیسات هنوز برای انجام عملیات غنی‌سازی آماده نیست؛ دست‌کم اگر هدف نهایی آن غنی‌سازی باشد.