مجمع عمومی سازمان ملل؛ فرصت محدود تهران برای رقابت بر سر روایت جنگ
مهرزاد بروجردی، تحلیلگر سیاسی، معتقد است جمهوری اسلامی در مجمع عمومی سازمان ملل خواهد کوشید با استناد به منشور ملل متحد، حمایت کشورهای جنوب جهانی را جلب کند؛ اما حملات منتسب به ایران علیه زیرساختهای غیرنظامی، کشتیرانی و انتقال نفت، پذیرش روایت تهران را برای بسیاری از کشورها دشوار کرده است. به گفته او، مجمع عمومی توان اتخاذ تصمیمی الزامآور برای توقف جنگ را ندارد، اما میتواند زمینه دیدار مقامهای ایرانی با برخی کشورهای عرب خلیج فارس را فراهم کند. همزمان، حضور مسعود پزشکیان و عباس عراقچی در نیویورک فرصتی برای طرح مواضع تهران در مناقشه هستهای و رقابت با روایت آمریکا فراهم میآورد.
زمانه در گفتوگو با مهرزاد بروجردی
مجمع عمومی سازمان ملل
مجمع عمومی سازمان ملل در سال جاری برای ایران صرفاً یک نشست سالانه دیپلماتیک نیست؛ در میانه جنگی که از فوریه میان آمریکا و اسرائیل با ایران آغاز شده، پس از فروپاشی توافق موقت ژوئن ادامه یافته و در هفتههای اخیر دوباره تشدید شده، این هفته یکی از معدود فرصتهای تهران است برای گفتوگوی مستقیم با شمار زیادی از دولتها، بهویژه کشورهای غیرغربی و کشورهای منطقه. بحران تنگه هرمز و پیامدهای آن برای امنیت انرژی و کشتیرانی، موضوع را از سطح منطقهای به مسئلهای جهانی تبدیل کرده و همزمان تعویق نشست پیشنهادی ایران با کشورهای عرب خلیج فارس در عمان، اهمیت این تریبون را برای تهران بیشتر کرده است. ایران احتمالاً خواهد کوشید جنگ را در چارچوب حاکمیت ملی، منع توسل به زور و منشور ملل متحد صورتبندی و آمریکا و اسرائیل را آغازگر معرفی کند؛ استدلالی که ممکن است نزد بخشی از کشورهای جنوب جهانی خریدار داشته باشد، هرچند مخالفت با حمله به ایران الزاماً به معنای حمایت از سیاستهای جمهوری اسلامی نیست.
همزمان با حضور رهبران جهان در نیویورک، پرونده هستهای و تحریمها نیز در کانون توجه قرار دارد: مأموریت هیئت کارشناسان مرتبط با تحریم ایران در ۲۶ سپتامبر منقضی میشود و شورای امنیت قرار است در همین ماه درباره آن تصمیم بگیرد؛ مخالفت آمریکا با معافیت سفر محمد اسلامی برای حضور در کنفرانس عمومی آژانس نیز نشاندهنده شدت تنش در همین روزهاست. مجمع عمومی خود نمیتواند جنگ را متوقف کند و قطعنامههایش الزامآور نیستند، اما اگر شورای امنیت بهدلیل اختلاف قدرتهای بزرگ فلج شده باشد، میتواند به عرصهای برای شکلگیری اکثریت سیاسی، صدور قطعنامه و افزایش هزینه دیپلماتیک ادامه جنگ بدل شود. برای بررسی این فرصتها و محدودیتها با آقای مهرزاد بروجردی، تحلیلگر سیاسی گفتوگو میکنیم:
تهران برای جلب حمایت جنوب جهانی تلاش خواهد کرد
مهرزاد بروجردی معتقد است که تهران بدون شک خواهد کوشید جنگ جاری را در چارچوب منشور ملل متحد و اصل منع توسل به زور صورتبندی کند و از این راه همدلی کشورهای جهان سوم را به دست آورد. با این حال، به گفته او، جمهوری اسلامی با مانعی جدی روبهروست:
حملات ایران به زیرساختهای غیرنظامی در کشورهای همسایه و همچنین حملات آن به کشتیرانی و انتقال نفت، این فعالیتها را بهشدت مختل کرده و موجب افزایش شدید قیمت نفت، تا بیش از ۵۰۰ دلار برای هر بشکه، شده است. پذیرش این اقدامات برای بسیاری از کشورها دشوار خواهد بود و فکر میکنم آنها این مسائل را به ایران گوشزد خواهند کرد.
او همچنین انتظار دارد تهران در حاشیه مجمع عمومی برای دیدار با رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس تلاش کند. در مقابل، دونالد ترامپ نیز خواهد کوشید روایت خود از جنگ با ایران را به این کشورها ارائه کند. به اعتقاد بروجردی، موفقیت دیپلماتیک جمهوری اسلامی به این بستگی دارد که تا چه اندازه بتواند روایت خود را در این رقابت جا بیندازد.
حضور در نیویورک فرصت مهمتری برای دیپلماسی ایران است
بروجردی با اشاره به سازوکار موسوم به «اسنپبک» یا بازگشت خودکار تحریمها گفت که تحریمهای مرتبط با ایران بار دیگر در شورای امنیت به جریان افتادهاند. به گفته او، آمریکا در قطعنامهای خواستار ادامه نظارت بر تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران شده بود و اگرچه ۱۱ عضو شورای امنیت با آن موافقت کردند و دو عضو مخالف بودند، وتوی روسیه و چین مانع تصویب آن شد.
او مخالفت مسکو و پکن را ناشی از این ارزیابی دانست که بازگشت سازوکار اسنپبک در سال گذشته غیرقانونی بوده است. بروجردی در عین حال تأکید کرد:
البته این به معنای از میان رفتن تحریمها نیست. تحریمها همچنان برقرارند و از جمله مسدود کردن داراییهای ایران در خارج از کشور، توقف معاملات تسلیحاتی با ایران و اعمال مجازاتهای مرتبط با توسعه برنامه موشکهای بالستیک ایران را دربر میگیرند.
به گفته او، در حالی که آمریکا مانع سفر محمد اسلامی به وین برای شرکت در نشست آژانس بینالمللی انرژی اتمی شد، به مسعود پزشکیان و عباس عراقچی اجازه داد برای شرکت در مجمع عمومی به نیویورک سفر کنند.
حضور در نیویورک بدون شک اهمیت بیشتری دارد، زیرا امکان ملاقاتهای گوناگون میان رهبران ارشد کشورهای مختلف را فراهم میکند. بنابراین باید دید تهران تا چه اندازه میتواند گفتمان خود را جا بیندازد و در چارچوب این اجلاس تا چه حد با مخالفت علنی یا غیرعلنی کشورهای دیگر روبهرو خواهد شد.
مجمع عمومی میتواند زمینه دیدارهای منطقهای را فراهم کند
بروجردی درباره توانایی مجمع عمومی برای ایفای نقشی فعالتر در صورت ناتوانی شورای امنیت ابراز بدبینی کرد. به اعتقاد او، ساختار سازمان ملل و حق وتوی اعضای دائم، قدرت بسیار زیادی در اختیار شورای امنیت قرار داده است و مجمع عمومی بیش از آنکه محل اتخاذ تصمیمهای جدی و اجرایی باشد، عرصه طرح خواستهها و مواضع کشورهاست.
او در عین حال معتقد است تعویق نشست عمان میتواند بر اهمیت دیدارهای حاشیهای مجمع عمومی برای جمهوری اسلامی بیفزاید و زمینه گفتوگوی مستقیم ایران با برخی کشورهای عرب خلیج فارس را فراهم کند.
البته احتمالاً دیدار با همه این کشورها ممکن نخواهد بود. برای نمونه، بعید است کشوری مانند بحرین خواهان چنین ملاقاتی باشد. همچنین نمیدانم امارات متحده عربی تا چه اندازه به چنین دیداری تمایل خواهد داشت.
بروجردی افزایش حملات حوثیها به عربستان سعودی در هفتههای اخیر را عاملی دانست که ممکن است ریاض را به تلاش برای نوعی تفاهم و حلوفصل اختلافات با تهران ترغیب کند:
احتمال دارد مقامهای سعودی این مسئله را در دیداری مستقیم با رهبران ایران مطرح کنند. آنها تاکنون از طریق چین، پاکستان، ترکیه و کشورهای دیگر بر تهران فشار وارد کردهاند و ممکن است در یک ملاقات مستقیم نیز از ایران بخواهند برای کاهش شدت حملات حوثیها به عربستان اقدام کند.
این مصاحبه توسط حسین نوشآذر انجام شد. متن را هم او نوشته است.
نظرها
نظری وجود ندارد.