نوزادان امروز در اروپا دو برابر پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها با آتش‌سوزی‌های شدید اقلیمی مواجه خواهند شد

به‌گفته پژوهشگران، گرمایش زمین در حال تغییر شرایطی است که در آن آتش‌سوزی‌های طبیعی می‌توانند شکل بگیرند و به سرعت گسترش پیدا کنند. این شرایط معمولاً ترکیبی از گرمای شدید، خشکی، کمبود رطوبت و باد است و به همین دلیل از آن با عنوان «آب‌وهوای آتش‌زا» یاد می‌شود.

مطالعه جدید که به سرپرستی روزا پیترُویوستی، پژوهشگر دانشگاه آزاد بروکسل، انجام شده، میزان مواجهه نسل‌های مختلف اروپایی با این شرایط را بررسی کرده است. پژوهشگران برای این منظور اطلاعات جمعیتی را با نتایج مدل‌های اقلیمی ترکیب کرده‌اند.

در این مطالعه، «آب‌وهوای شدید آتش‌زا» به روزهایی گفته می‌شود که شاخص خطر آتش‌سوزی در آن‌ها از ۹۵ درصد روزهای دوره مرجع ۱۹۸۵ تا ۲۰۱۴ بیشتر بوده است.

نتایج نشان می‌دهد اگر سیاست‌های کنونی اقلیمی ادامه پیدا کند و گرمایش زمین تا پایان قرن به حدود ۲,۶ درجه سانتی‌گراد برسد، کودکی که در اروپا در سال ۲۰۲۵ متولد شده، در طول زندگی خود حدود ۸۴ درصد بیشتر از فردی متولد سال ۱۹۵۰ در معرض چنین شرایطی قرار خواهد گرفت.

حدود ۸۶ درصد این افزایش به تغییرات اقلیمی نسبت داده شده و ۱۴ درصد دیگر ناشی از افزایش طول عمر انسان‌هاست؛ یعنی نسل‌های جدید نه‌تنها بیشتر عمر می‌کنند، بلکه در طول زندگی خود با شرایط اقلیمی نامساعدتری نیز روبه‌رو خواهند شد.

مدیترانه و غرب اروپا بیشترین افزایش را تجربه خواهد کرد

در جنوب اروپا، به‌ویژه در منطقه مدیترانه و همچنین غرب اروپا افزایش خطر شدیدتر خواهد بود. بر اساس نتایج این مطالعه، افرادی که در سال ۲۰۲۵ در منطقه متولد شده‌اند، ممکن است در طول زندگی خود تا ۲,۵ برابر بیشتر از متولدین ۱۹۵۰ با آب‌وهوای شدیداً مستعد آتش‌سوزی روبه‌رو شوند. این تفاوت معادل بیش از پنج سال مواجهه اضافی با چنین شرایطی است.

پرتغال در ساحل اقیانوس اطلس، به‌دلیل اقلیم گرم و نسبتاً خشک بخش‌های جنوبی خود یکی از نمونه‌های بسیار آشکار این روند است. پژوهشگران برآورد کرده‌اند که تحت سیاست‌های فعلی، شمار روزهای دارای شرایط شدید آتش‌زا در این کشور از حدود ۱۴ روز در سال در دوره ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ به حدود ۳۲ روز در سال تا پایان قرن خواهد رسید.

بر این اساس، کودکی که در سال ۲۰۲۵ در پرتغال متولد شده است، ممکن است در طول زندگی خود مجموعاً حدود ۶,۵ سال را در شرایط آب‌وهوایی شدیداً مستعد آتش‌سوزی سپری کند.

این ارقام به معنای آن نیست که کودک در تمام این مدت در معرض آتش واقعی قرار دارد. منظور این است که شرایط جوی در این روزها به اندازه‌ای گرم، خشک و مساعد برای گسترش آتش است که اگر آتش‌سوزی رخ دهد، احتمال گسترش سریع و دشوار شدن مهار آن افزایش می‌یابد.

تفاوت میان «آب‌وهوای آتش‌زا» و «آتش‌سوزی» مهم است

پژوهشگران تأکید می‌کنند که آب‌وهوای شدید آتش‌زا به‌تنهایی باعث ایجاد یک آتش‌سوزی بزرگ نمی‌شود.

روزا پیترُویوستی می‌گوید چنین شرایطی «شرط لازم، اما نه کافی» برای آتش‌سوزی‌های بسیار شدید است. برای وقوع یک آتش‌سوزی بزرگ، وجود منبع اشتعال و سوخت قابل‌اشتعال نیز ضروری است.

به همین دلیل عواملی مانند نحوه مدیریت جنگل‌ها، پوشش گیاهی، خشکسالی، توسعه مناطق مسکونی در نزدیکی جنگل‌ها و حتی نحوه مهار آتش‌های کوچک نیز اهمیت دارند.

در برخی مناطق، دهه‌ها تلاش برای خاموش کردن سریع تقریباً تمام آتش‌ها باعث انباشته شدن پوشش گیاهی خشک و قابل‌اشتعال شده است. این مواد در دوره‌های طولانی گرما و خشکسالی می‌توانند به سوخت آتش‌های بسیار بزرگ تبدیل شوند.

بنابراین افزایش خطر آتش‌سوزی در اروپا را نمی‌توان فقط با یک عامل توضیح داد. تغییر اقلیم شرایط جوی را برای آتش‌سوزی شدید مساعدتر می‌کند، اما مدیریت زمین و جنگل، فعالیت‌های انسانی و نحوه مقابله با آتش نیز در تعیین ابعاد یک حادثه نقش دارند.

اروپا سریع‌تر از میانگین جهان گرم می‌شود

اروپا یکی از سریع‌ترین مناطق جهان از نظر افزایش دماست. پژوهش‌های جدید نیز نشان داده‌اند که از دهه‌های میانی قرن بیستم تاکنون، فراوانی و شدت شرایط شدید آتش‌زا در بخش‌هایی از شبه‌جزیره ایبری، اروپای مرکزی و بخش‌هایی از اروپای شرقی افزایش یافته است.

مطالعه‌ای که در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، با استفاده از داده‌های اقلیمی و مدل‌های منطقه‌ای نشان داد که با افزایش گرمایش جهانی، شرایط شدید آتش‌زا در اروپا نه‌تنها بیشتر می‌شود، بلکه شدیدتر و گسترده‌تر نیز خواهد شد. این روند در جنوب اروپا بسیار آشکارتر است و در سطوح بالاتر گرمایش، به سمت شمال اروپا نیز گسترش پیدا می‌کند.

پژوهشگران این مطالعه همچنین دریافتند که اگر گرمایش جهانی به سه درجه برسد، گستره جغرافیایی تغییرات قابل‌اعتماد در شاخص‌های اصلی آب‌وهوای آتش‌زا در مقایسه با سناریوی دو درجه‌ای تقریباً دو برابر خواهد شد.

هرچه گرمایش کمتر باشد، خطر نیز کمتر خواهد بود

خبر مهم پژوهش جدید این است که آینده کاملاً از پیش تعیین نشده است.

اگر گرمایش جهانی تا پایان قرن در سطح ۱,۵ درجه سانتی‌گراد محدود شود، کودکان متولد سال ۲۰۲۵ در اروپا در طول زندگی خود به‌طور متوسط حدود ۱,۳ سال کمتر از سناریوی ادامه سیاست‌های فعلی با آب‌وهوای شدید آتش‌زا مواجه خواهند شد. در جنوب اروپا این کاهش می‌تواند بیش از دو سال باشد.

این تفاوت نشان می‌دهد که حتی کاهش نسبتاً اندک در میزان گرمایش نهایی می‌تواند در طول چند دهه، تعداد قابل‌توجهی از روزهای بسیار مساعد برای آتش‌سوزی را از زندگی نسل‌های آینده حذف کند.

سال ۲۰۲۵؛ بدترین فصل آتش‌سوزی در تاریخ ثبت‌شده اتحادیه اروپا

شدت این روند در آمار آتش‌سوزی‌های اخیر اروپا نیز دیده می‌شود.

بر اساس داده‌های مرکز تحقیقات مشترک کمیسیون اروپا و سامانه اروپایی اطلاعات آتش‌سوزی جنگل‌ها، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱,۰۸ میلیون هکتار در کشورهای عضو اتحادیه اروپا در آتش سوخت. این رقم تقریباً معادل مساحت کشور قبرس بود و بالاترین میزان ثبت‌شده از زمان آغاز مجموعه داده‌های قابل مقایسه این سامانه در سال ۲۰۰۶ محسوب می‌شود.

آتش‌سوزی‌های سال ۲۰۲۵ در چند کشور اروپایی به‌ویژه در تابستان شدت گرفت. تنها در ماه اوت، موج گرما در پرتغال و اسپانیا باعث شد ۲۲ آتش‌سوزی بسیار بزرگ تقریباً هم‌زمان رخ دهد که در مجموع حدود ۴۶۰ هزار هکتار را سوزاندند.

اما سال ۲۰۲۶ نیز با وجود آن‌که تاکنون به رکورد ۲۰۲۵ نرسیده، همچنان سالی بسیار شدید بوده است.

طبق آخرین داده رسمی اتحادیه اروپا تا ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، حدود ۶۶۹ هزار هکتار در کشورهای عضو اتحادیه اروپا سوخته بود. این میزان کمتر از حدود ۱,۰۱ میلیون هکتار سوخته در همین تاریخ در سال ۲۰۲۵ است، اما تقریباً دو برابر میانگین ۲۰ ساله ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۵، یعنی حدود ۳۴۷ هزار هکتار، است.

این ارقام نیز ممکن است در آینده با بررسی دقیق‌تر تصاویر ماهواره‌ای اصلاح شوند.

همکاری اروپا برای مقابله با آتش‌سوزی

گسترش آتش‌سوزی‌های بزرگ باعث شده کشورهای اروپایی بیش از گذشته به کمک‌های فرامرزی وابسته شوند.

در تابستان ۲۰۲۶، سازوکار حفاظت مدنی اتحادیه اروپا برای کمک به چند کشور فعال شد. برای نمونه، در ماه اوت، پس از درخواست بلژیک، دو هواپیمای آتش‌نشانی از سوئد و چند بالگرد از هلند، نروژ و آلمان برای مقابله با آتش‌سوزی به این کشور اعزام شدند. فرانسه نیز نیروهای زمینی و خودروهای آتش‌نشانی را برای کمک به اسپانیا فرستاد.

اتحادیه اروپا همچنین از سامانه‌های ماهواره‌ای کوپرنیک برای تهیه نقشه‌های سریع از مناطق آسیب‌دیده استفاده کرد.

اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز بر ضرورت تقویت توانایی مشترک اروپا برای مقابله با آتش‌سوزی‌ها تأکید کرده است.

با این حال، پژوهشگران می‌گویند مقابله با پیامدهای آتش‌سوزی به‌تنهایی کافی نیست. هرچه گرمایش زمین بیشتر شود، تعداد روزهایی که شرایط جوی برای شکل‌گیری آتش‌سوزی‌های سریع و شدید فراهم است نیز افزایش خواهد یافت.

به همین دلیل، آینده آتش‌سوزی‌های اروپا تنها به تعداد هواپیماهای آتش‌نشانی یا نیروهای امدادی بستگی ندارد؛ میزان گرمایش جهانی، مدیریت جنگل‌ها و پوشش گیاهی، برنامه‌ریزی شهری و آمادگی جوامع محلی نیز تعیین می‌کنند که نسل‌های آینده با چه سطحی از خطر روبه‌رو شوند.