موج گرما در اروپا اقتصاد و امنیت غذایی قاره را تهدید میکند
گرمای شدید تابستان ۲۰۲۶ در اروپا، علاوه بر پیامدهای انسانی و زیستمحیطی، بخشهای مختلف اقتصاد این قاره را از کشاورزی و انرژی تا حملونقل و بازار کار تحت فشار قرار داده است. پژوهشهای نهادهای مالی هشدار میدهد که خسارت اقتصادی موج گرما میتواند رشد پیشبینیشده اتحادیه اروپا را تقریباً بهطور کامل خنثی کند.
بخش محیط زیست
شمال شرقی اسپانیا، ۱۶ اوت ۲۰۲۶ (عکس از اسکار دل پوزو / خبرگزاری فرانسه)
تابستان ۲۰۲۶ اروپا با موجهای گرمایی شدید، خشکسالی و آتشسوزیهای گسترده همراه بوده است؛ رویدادهایی که پیامدهای آنها تنها به افزایش دما و آسیبهای زیستمحیطی محدود نمانده و به حوزههای مختلف اقتصادی و اجتماعی گسترش یافته است.
اروپا در تابستان ۲۰۲۶ با موج گستردهای از آتشسوزیها مواجه بوده است. در بلژیک یکی از بزرگترین آتشسوزیهای تاریخ معاصر این کشور رخ داد و در یونان، اسپانیا، فرانسه، آلمان، کرواسی و چند کشور دیگر نیز آتشسوزیهای گسترده گزارش شده است.
گرمای شدید فشار بر نظامهای درمانی را افزایش داده، سلامت گروههای آسیبپذیر را تهدید کرده و همزمان فعالیتهای اقتصادی را از طریق کاهش تولید، اختلال در زیرساختها و افت بهرهوری نیروی کار تحت تأثیر قرار داده است. این وضعیت نشانهای از آسیبپذیری فزاینده اقتصاد و جامعه اروپا در برابر پیامدهای تغییرات اقلیمی است.
سازمان جهانی هواشناسی سازمان ملل متحد (WMO) هشدار داده است که با تشدید بحران اقلیمی، وقوع یک سال گرمِ بیسابقه تا سال ۲۰۳۰ تقریباً قطعی است. با توجه به پیشبینی وقوع پدیده النینو در اواخر امسال، رکورد دمای جهانی ممکن است حتی در سال ۲۰۲۷ شکسته شود. تخمین زده میشود که گرمایش زمین در حال حاضر در هر دقیقه جان یک نفر را میگیرد و در صورت عدم کاهش سریع آلایندهها، این آمار احتمالاً افزایش خواهد یافت.
بر اساس ارزیابی پژوهشگران بانک تریودوس هلند، موج گرما میتواند در سال ۲۰۲۶ حدود یک درصد از تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا بکاهد. این میزان کاهش، معادل حدود ۱۸۰ میلیارد یورو خسارت اقتصادی برآورد شده است؛ رقمی که تقریباً میتواند کل رشد اقتصادی پیشبینیشده اتحادیه اروپا در این سال را خنثی کند. به این ترتیب، گرمای شدید تنها یک بحران موقت آبوهوایی نیست، بلکه میتواند مستقیماً بر رشد اقتصادی، تولید و درآمدهای کشورهای اروپایی اثر بگذارد.
هانس استگمن، اقتصاددان ارشد بانک تریودوس، در گفتوگویی درباره این برآورد گفته است که محاسبه انجامشده میتواند محتاطانه باشد و احتمال میدهد که میزان واقعی خسارت اقتصادی ناشی از گرمای شدید حتی از رقم ۱۸۰ میلیارد یورو نیز فراتر رود.
یکی از نخستین بخشهایی که از گرما و خشکسالی آسیب میبیند، کشاورزی است. افزایش دما میتواند رشد محصولات را مختل کند و کیفیت تولیدات کشاورزی را کاهش دهد. پیاز بهعنوان نمونهای از این وضعیت است؛ محصولی که در شرایط گرمای شدید برای جلوگیری از تبخیر آب، روند رشد خود را محدود میکند و این مسئله میتواند به کاهش بخشی از محصول نهایی منجر شود.
پیامدهای گرما به یک محصول محدود نمیشود. تولید سیبزمینی و ذرت و همچنین بخشهایی از تولیدات لبنی و گوشت نیز میتواند از گرما و خشکسالی آسیب ببیند. خشک شدن مراتع، افزایش هزینه علوفه و فشار بر زنجیره تولید محصولات دامی از جمله پیامدهای دیگر است. در سطح اقتصادی، کاهش تولید کشاورزی میتواند به افزایش قیمت مواد غذایی و فشار بیشتر بر خانوارهایی منجر شود که بخش بزرگتری از درآمد خود را صرف تأمین نیازهای اساسی میکنند.
بخش انرژی نیز با یکی از مهمترین تناقضهای ناشی از گرمای شدید مواجه است. در دورههایی که دمای هوا افزایش مییابد، نیاز خانوارها و کسبوکارها به برق برای خنکسازی بیشتر میشود، اما همزمان شرایط خشکسالی و کاهش سطح منابع آبی میتواند ظرفیت تولید انرژی را محدود کند. نیروگاههای حرارتی، از جمله نیروگاههای هستهای، زغالسنگی و گازی، برای فعالیت به آب خنککننده نیاز دارند و کاهش سطح رودخانهها و دریاچهها میتواند آنها را وادار به کاهش تولید یا توقف موقت فعالیت کند.
این وضعیت میتواند همزمان عرضه انرژی را کاهش و تقاضا را افزایش دهد و در نهایت به بالا رفتن قیمت برق منجر شود. در شرایطی که خانوارها بیش از گذشته به سیستمهای خنککننده نیاز دارند، افزایش هزینه انرژی میتواند فشار اقتصادی بیشتری بر آنها وارد کند. آتشسوزیهای جنگلی نیز بهطور مستقیم هزینههای اقتصادی دیگری ایجاد میکنند؛ از تخریب منابع طبیعی و زیرساختها گرفته تا هزینههای اطفای حریق و کاهش ارزش املاک در مناطق آسیبدیده.
با این حال، بر اساس ارزیابی پژوهشگران بانک تریودوس، یکی از مهمترین کانالهای اقتصادی آسیب ناشی از گرما، نیروی کار است. افزایش دمای هوا میتواند بر توان جسمی و تمرکز افراد اثر بگذارد، خستگی را افزایش دهد و احتمال بیماری را بیشتر کند. این مسئله بهویژه برای کارکنانی که بخش مهمی از فعالیت خود را در فضای باز یا محیطهای فاقد امکانات مناسب خنکسازی انجام میدهند، اهمیت بیشتری دارد. بخشهایی مانند کشاورزی، ساختوساز، حملونقل و انبارداری از جمله حوزههای آسیبپذیر در برابر گرما هستند.
اتحادیه کارگری CNV نیز در پژوهشی درباره تأثیر گرما بر محیط کار اعلام میکند که بیش از یکچهارم کارکنان گاهی به دلیل گرما بیمار میشوند و ۵۲ درصد گفتهاند که گرما بر سلامت آنها اثر منفی میگذارد.
در چنین شرایطی، استفاده از تهویه مطبوع یکی از سریعترین راهحلها برای مقابله با گرما در محیطهای کار و زندگی محسوب میشود، اما این راهحل خود میتواند چالشهای تازهای ایجاد کند. سیستمهای سرمایشی نیازمند مصرف برق هستند و افزایش گسترده استفاده از آنها، تقاضای انرژی را بالا میبرد. در صورتی که این برق از منابع فسیلی تأمین شود، افزایش مصرف انرژی میتواند به انتشار بیشتر گازهای گلخانهای و تشدید گرمایش جهانی منجر شود. این وضعیت چرخهای است که در آن افزایش گرما، نیاز به خنکسازی را بیشتر میکند و وابستگی به انرژی آلاینده میتواند خود به تشدید بحران کمک کند.
یکی دیگر از ابعاد مهم بحران گرما، مسئله نابرابری است. همه افراد بهطور یکسان امکان محافظت از خود در برابر گرمای شدید را ندارند. برخی خانوارها توان مالی خرید یا استفاده مستمر از سیستمهای تهویه مطبوع را ندارند و بسیاری از خانوارهای کمدرآمد در ساختمانهایی با عایقبندی ضعیف زندگی میکنند. چنین ساختمانهایی میتوانند در تابستان بیش از اندازه گرم شوند و هزینه خنک نگه داشتن آنها نیز سهم بیشتری از درآمد خانوار را مصرف کند.
این نابرابری تنها به محل زندگی محدود نیست. برخی کارکنان امکان تغییر ساعت کار خود یا انتقال فعالیت به محیطی خنکتر را ندارند. کارگران فضای باز و افرادی که در محیطهای صنعتی یا فیزیکی فعالیت میکنند، ممکن است بیش از دیگران در معرض گرما قرار داشته باشند. بر این اساس، بحران گرما میتواند شکافهای اجتماعی و اقتصادی موجود را تشدید کند و هزینههای بیشتری را بر دوش اقشار کمدرآمد قرار دهد.
«حلقه نابودی»
در کنار پیامدهای مستقیم اقتصادی، پژوهشگران نسبت به خطر شکلگیری یک چرخه سیاستی هشدار دادهاند؛ خسارتهای اقلیمی ابتدا باعث کاهش رشد اقتصادی میشوند. سپس ممکن است سیاستگذاران برای کاهش فشار اقتصادی بر کسبوکارها و حفظ رقابتپذیری، برخی سیاستهای اقلیمی را تضعیف یا اجرای آنها را به تأخیر بیندازند.
نتیجه چنین روندی میتواند ادامه یا افزایش انتشار گازهای گلخانهای و تشدید تغییرات اقلیمی باشد. در این صورت، موجهای گرمایی آینده میتوانند شدیدتر شوند و خسارت اقتصادی بیشتری بر جای بگذارند. به این ترتیب، تلاش برای حفاظت از رشد اقتصادی کوتاهمدت از طریق عقبنشینی از سیاستهای اقلیمی میتواند هزینههای اقتصادی بیشتری را در بلندمدت ایجاد کند و چرخهای از خسارتهای اقلیمی و اقتصادی را تکرار کند.
شرایط موجود ضرورت بازنگری در نگاه اقتصادی به سرمایهگذاریهای اقلیمی را برجسته میکند. هزینهکرد برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و افزایش تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی نباید صرفاً بهعنوان هزینهای اضافی برای اقتصاد تلقی شود، زیرا عدم سرمایهگذاری در این حوزه میتواند در آینده خسارتهای بسیار بیشتری ایجاد کند.
گزارش جامع «وضعیت اقلیم اروپا ۲۰۲۵» که توسط مرکز اروپایی پیشبینی میانمدت هوا، سرویس اقلیمی کوپرنیک اتحادیه اروپا و سازمان جهانی هواشناسی (WMO) منتشر شده، نشان میدهد اروپا اکنون سریعترین قاره در حال گرم شدن جهان است؛ بر اساس دادههای منتشرشده، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۹۵ درصد مناطق اروپا دمایی بالاتر از میانگین بلندمدت را تجربه کردهاند. کارشناسان میگویند شدت و فراوانی این رخدادها اکنون بسیار بیشتر از گذشته شده و نشانهای روشن از تسریع آثار تغییرات اقلیمی است.
چه میتوان کرد؟
راهکارهای مطرحشده برای کاهش آسیبپذیری در برابر گرما طیفی از اقدامهای اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی را در بر میگیرد. آمادهسازی خانهها، ساختمانها و زیرساختهای عمومی برای دورههای گرم طولانیتر از طریق عایقبندی، استفاده از سایبان، تهویه طبیعی و طراحی مناسب ساختمانها از جمله این اقدامها است. در کنار آن، تقویت سیاستهای اقلیمی و جلوگیری از تضعیف اقدامهای مربوط به کاهش انتشار گازهای گلخانهای نیز بهعنوان یکی از محورهای اصلی مطرح میشود.
محافظت از کارگران در برابر گرمای شدید نیز یکی دیگر از حوزههای مورد توجه است. تغییر و انعطافپذیر کردن ساعات کاری، ایجاد امکان استراحت در دورههای گرم، دسترسی به آب و سایه و در صورت لزوم محدود کردن فعالیت در ساعات اوج گرما، از جمله اقداماتی هستند که باید در اولویت قرار گیرند. چنین سیاستهایی میتوانند از یک سو سلامت کارکنان را محافظت کنند و از سوی دیگر از کاهش شدید بهرهوری و افزایش خسارتهای اقتصادی جلوگیری کنند.
مسئله عدالت اقلیمی نیز بخش مهمی از راهکارهای پیشنهادی را تشکیل میدهد. دسترسی برابر گروههای مختلف جامعه به امکانات محافظت در برابر گرما ضرورتی انکار ناپذیر است. حمایت از خانوارهای کمدرآمد برای بهبود شرایط مسکن، سرمایهگذاری در فضاهای عمومی خنک و توسعه برنامههای مسکن با استانداردهای اقلیمی از جمله اقداماتی هستند که میتوانند آسیبپذیری اقشار کمدرآمد را کاهش دهند.
توسعه سریعتر انرژیهای تجدیدپذیر و حرکت به سوی کشاورزی سازگار با شرایط اقلیمی نیز از دیگر راهکارهای مطرحشده هستند. انرژیهای خورشیدی و بادی میتوانند در کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی نقش داشته باشند، در حالی که کشاورزی نیازمند حرکت به سمت روشهایی مانند استفاده از گونههای مقاوم، تنوع کشت، آبیاری هوشمند و کاهش وابستگی به منابع آبی در معرض خشکسالی است.
تابستان ۲۰۲۶، بر اساس ارزیابیها، تصویری از پیامدهای اقتصادی و اجتماعی تغییرات اقلیمی در زمان حال ارائه کرده است؛ پیامدهایی که از سلامت و محیط زیست تا تولید، اشتغال، قیمت مواد غذایی و امنیت انرژی امتداد پیدا میکنند. ادامه تعویق یا تضعیف سیاستهای اقلیمی به منظور حفاظت از رشد اقتصادی کوتاهمدت میتواند هزینههای بسیار بیشتری را در آینده به اقتصاد و جامعه تحمیل کند.
مقابله با پیامدهای گرمای شدید نیازمند ترکیبی از سازگاری با شرایط جدید اقلیمی، حفاظت از گروههای آسیبپذیر، سرمایهگذاری در زیرساختهای مقاوم، تغییر الگوی تولید و مصرف انرژی و حفظ سیاستهای کاهش انتشار گازهای گلخانهای است. بحران اقلیمی دیگر مسئلهای مربوط به آینده دور نیست و آثار آن اکنون بهطور مستقیم در سلامت، رفاه و اقتصاد جوامع مختلف دیده میشود.
نظرها
نظری وجود ندارد.