اروپا سریع‌ترین قاره در حال گرم شدن در جهان است

گزارش جامع «وضعیت اقلیم اروپا ۲۰۲۵» که توسط مرکز اروپایی پیش‌بینی میان‌مدت هوا، سرویس اقلیمی کوپرنیک اتحادیه اروپا و سازمان جهانی هواشناسی (WMO) منتشر شده، تصویری کم‌سابقه و هشدارآمیز از شتاب بحران اقلیمی در اروپا ترسیم می‌کند. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد اروپا اکنون سریع‌ترین قاره در حال گرم شدن جهان است؛ روندی که نه‌تنها شاخص‌های اقلیمی، بلکه زیرساخت‌های اقتصادی، امنیت غذایی، منابع آبی، سلامت عمومی و اکوسیستم‌های طبیعی این قاره را با فشار فزاینده روبه‌رو کرده است.

بر اساس داده‌های منتشرشده، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۹۵ درصد مناطق اروپا دمایی بالاتر از میانگین بلندمدت را تجربه کرده‌اند. این افزایش گسترده دما تنها به ثبت رکوردهای حرارتی محدود نبوده، بلکه پیامدهای آن به شکل موج‌های گرمای شدید، خشکسالی‌های طولانی، سیلاب‌ها، طوفان‌های مخرب و آتش‌سوزی‌های گسترده جنگلی در سراسر اروپا نمایان شده است. کارشناسان می‌گویند شدت و فراوانی این رخدادها اکنون بسیار بیشتر از گذشته شده و نشانه‌ای روشن از تسریع آثار تغییرات اقلیمی است.

یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های گزارش، مربوط به دمای بی‌سابقه آب‌های دریایی اروپاست. در سال ۲۰۲۵، میانگین دمای سطح آب دریاهای اروپا به بالاترین سطح ثبت‌شده از زمان آغاز اندازه‌گیری‌ها رسید؛ رکوردی که برای چهارمین سال متوالی شکسته می‌شود.

حدود ۹۶ درصد مناطق دریایی اروپا دست‌کم یک دوره موج گرمای شدید دریایی را تجربه کردند. دانشمندان هشدار می‌دهند این گرمایش دریایی می‌تواند تنوع زیستی آبزیان را به‌شدت تهدید کند، چرخه‌های اکولوژیک را مختل سازد و با افزایش رطوبت هوا، به تشدید پدیده‌های جوی شدید در خشکی نیز منجر شود.

در بخش منابع آب شیرین نیز وضعیت اروپا نگران‌کننده توصیف شده است.

طبق گزارش، حدود ۷۰ درصد رودخانه‌های اروپا در سال ۲۰۲۵ با کاهش سطح آب مواجه بودند و در بسیاری از مناطق، جریان رودخانه‌ها تقریباً در تمام سال پایین‌تر از میانگین باقی ماند. این شرایط می‌تواند پیامدهای مستقیم بر کشاورزی، تولید انرژی برق‌آبی، تأمین آب شهری و حمل‌ونقل آبی داشته باشد.

هم‌زمان، آتش‌سوزی‌های جنگلی در اروپا به رکوردی تاریخی رسیدند. بیش از یک میلیون هکتار از جنگل‌ها و اراضی طبیعی در سراسر قاره طعمه حریق شدند؛ رقمی که بالاترین میزان ثبت‌شده تاکنون محسوب می‌شود.

تنها در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ هزار و ۳۰۰ کیلومتر مربع از اراضی اروپا در آتش سوخت. کشورهای اسپانیا، قبرس، آلمان، بریتانیا و هلند نیز بیشترین میزان انتشار گازهای ناشی از آتش‌سوزی جنگل‌ها را در تاریخ خود تجربه کردند.

گزارش همچنین نشان می‌دهد مناطق سردتر اروپا، به‌ویژه قطب شمال و رشته‌کوه آلپ، با سرعتی حتی بیشتر از سایر مناطق در حال گرم شدن هستند.

در برخی نقاط قطب شمال، دما به بیش از ۳۰ درجه سانتی‌گراد رسیده است؛ رخدادی که تا چند دهه پیش تقریباً غیرقابل تصور بود. پوشش برفی اروپا در سال ۲۰۲۵ حدود یک‌سوم کمتر از حد طبیعی بوده و یخ‌پوش گرینلند نیز جرمی معادل یک‌ونیم برابر مجموع یخچال‌های طبیعی آلپ از دست داده است. کشورهای شمال اروپا مانند نروژ، سوئد و فنلاند نیز موج گرمای کم‌سابقه‌ای را با دمای بالای ۳۰ درجه برای سه هفته متوالی تجربه کردند.

فلوریان پاپنبرگر، مدیرکل مرکز اروپایی پیش‌بینی میان‌مدت هوا، تأکید کرده است که اروپا سریع‌ترین قاره در حال گرم شدن است و پیامدهای آن هم‌اکنون نیز شدید هستند. او معتقد است که یافته‌های این گزارش باید به‌عنوان پایه‌ای برای سیاست‌گذاری‌های فوری اقلیمی مورد استفاده قرار گیرد. به‌گفته پاپنبرگر، تأثیرات تغییرات آب‌وهوایی دیگر یک تهدید بلندمدت نیست، بلکه هم‌اکنون به بحرانی ملموس برای اقتصاد و جوامع اروپایی تبدیل شده است.

سلست سائولو، رئیس سازمان جهانی هواشناسی، نیز هشدار داده که با توجه به رشد بی‌سابقه انتشار گازهای گلخانه‌ای، محدود نگه داشتن گرمایش جهانی در سقف ۱.۵ درجه سانتی‌گراد – هدف تعیین‌شده در توافق پاریس – در سال‌های آینده عملاً بسیار دشوار یا حتی غیرممکن خواهد بود.

بر اساس این گزارش، دمای جهانی در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۵۵ درجه و در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۴۸ درجه بالاتر از سطح پیشاصنعتی بوده است. از نگاه کارشناسان، تنها اجرای فوری، گسترده و سخت‌گیرانه سیاست‌های کاهش انتشار می‌تواند از عبور طولانی‌مدت از این مرز جلوگیری کند.

با این حال، در میان این تصویر نگران‌کننده، یک تحول مثبت نیز برجسته شده است: رشد چشمگیر انرژی‌های تجدیدپذیر در اروپا. در سال گذشته، منابع تجدیدپذیر حدود ۴۶ درصد از کل برق مصرفی اروپا را تأمین کردند و انرژی خورشیدی با سهم ۱۲.۵ درصدی، رکورد تاریخی تازه‌ای به ثبت رساند. این رشد نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک می‌تواند به یکی از مهم‌ترین ابزارهای مقابله با بحران اقلیمی تبدیل شود.

کارشناسان معتقدند اگرچه افزایش سهم انرژی خورشیدی و تجدیدپذیرها نشانه‌ای امیدوارکننده است، اما سرعت بحران اقلیمی همچنان بسیار بالاست و اقدامات کنونی برای مهار کامل آن کافی نیست.

سامانتا برگس، رئیس تحقیقات راهبردی اقلیمی در مرکز اروپایی پیش‌بینی هوا، با توصیف وضعیت کنونی به‌عنوان «تصویری تیره»، تصریح کرده است که شواهد موجود دیگر هیچ تردیدی باقی نمی‌گذارد: تغییرات اقلیمی نه یک تهدید برای آینده، بلکه واقعیت امروز جهان است.

گزارش «وضعیت اقلیم اروپا ۲۰۲۵» نشان می‌دهد که قاره اروپا در خط مقدم بحران جهانی آب‌وهوا قرار گرفته است؛ جایی که هم‌زمان با رکوردهای پی‌درپی گرمایش، خشکسالی، ذوب یخ‌ها و آتش‌سوزی‌ها، تلاش برای گسترش انرژی‌های پاک نیز با سرعت بیشتری دنبال می‌شود. اکنون چالش اصلی اروپا و جهان، تبدیل این هشدارهای علمی به سیاست‌های عملی، سریع و مؤثر برای جلوگیری از تشدید بیشتر بحران است.