وضعیت آب و هوا در جهان: ۲۰۲۵ بد، ۲۰۲۶ بدتر

در این روزهای چرخش از سال ۲۰۲۵ به ۲۰۲۶ در بخش‌هایی از منطقه‌ای که ایران در آن واقع است، برف و باران می‌بارد و آنچنان که در جنوب ایران دیدیم، گاهی سیل هم به راه افتاده است. اما بارش اخیر به این معنا نیست که خشکسالی ترسالی شده است، و سال آینده در خاورمیانه و کلاً جهان با آغازی نیکو، نیکو خواهد بود.

سال ۲۰۲۵ یک سال گرم دیگر نیست. سالی است که دیگر هیچ شک و شبهه‌ای درباره تغییرات اقلیمی در جهتی خطرناک برای زیست، به جا نمی‌گذارد.

زمین با شتاب گرم می‌شود. داده‌های جمع‌آوری‌شده از مؤسسه‌های معتبری چون اداره ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA)، سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و دیدبان کربن (Carbon Brief) این مدعا را مستدل می‌کنند. این داده‌ها نشان می‌دهند که سیاره زمین گرفتار یک شتاب حرارتی بی‌سابقه است.

پدیده آب و هوایی موسوم به ال‌نینو (El Niño) شامل نوسانات دمای سطح دریا و بادها در اقیانوس آرام است که به طور نامنظم هر ۲ تا ۷ سال یک‌بار رخ می‌دهد و تغییرات آب‌وهوایی جهانی را به دنبال دارد. ال‌نینو فاز گرم (گرمایش دریا) و فاز سرد آن لا نینا (سرمایش دریا) نامیده می‌شود. هر دو حالت لگوهای باد و بارندگی را در سراسر جهان دگرگون می‌سازند. در حالی که جهان همچنان با تبعات پدیده «سوپر ال‌نینو»ی سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۴ دست و پنجه نرم می‌کند، گذار به فاز «لا نینا» (La Niña) در اواخر ۲۰۲۵، برخلاف انتظارات معمول برای خنک‌سازی، نتوانسته است مانع از ثبت رکوردهای دمایی جدید شود. (منبع)

چشم‌اندازی که الگوی لا نینا برای فلات ایران و خاورمیانه ارائه می‌‌کند، کاهش بارش و تداوم و تشدید تنش‌های آبی است. منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا با شتابی دو برابر میانگین جهانی گرم می‌شود.

وضعیت اقلیم جهانی در سال ۲۰۲۵

سال ۲۰۲۵ ادامه‌دهنده روندی است که دانشمندان اقلیم‌شناسی سال‌ها نسبت به آن هشدار داده بودند. طبق گزارش‌های WMO و Carbon Brief، سال ۲۰۲۵ در مسیر تبدیل شدن به دومین یا سومین سال گرم ثبت‌شده در تاریخ (از اواسط قرن نوزدهم تاکنون) قرار دارد. (منبع)

 جهان به طور کلی حدود ۱,۱ درجه سانتی‌گراد نسبت به سال ۱۹۷۰ و حدود ۱,۴ تا ۱,۵ درجه نسبت به دوران پیشاصنعتی گرم‌تر شده است. (منبع)

نکته نگران‌کننده در سال ۲۰۲۵، تداوم ناهنجاری‌های دمایی (Temperature Anomalies) پس از پایان پدیده ال‌نینو است. معمولاً با فروکش کردن ال‌نینو، انتظار می‌رود که دمای جهانی اندکی تعدیل شود، اما در سال ۲۰۲۵، ماندِ حرارتی اقیانوس‌ها و غلظت رکوردشکن گازهای گلخانه‌ای مانع از این تعدیل شد.

اقیانوس‌ها که بیش از ۹۰ درصد گرمای اضافی ناشی از گازهای گلخانه‌ای را جذب می‌کنند، در سال ۲۰۲۵ همچنان رکوردهای محتوای گرمایی (Ocean Heat Content) را جابجا کردند. (منبع) این گرمایش اقیانوسی دو پیامد فوری داشته است:

در قطب شمال، وسعت یخ دریا (Sea Ice Extent) در ژوئن و اوایل ژوئیه ۲۰۲۵ به رکوردهای پایین جدیدی رسید و بسیار پایین‌تر از محدوده تاریخی ۱۹۷۹-۲۰۱۰ باقی ماند. (منبع) کاهش سطح یخ به معنای کاهش میزان بازتاب نور خورشید است، پدیده‌ای که موجب می‌شود اقیانوس منجمد شمالی گرمای بیشتری جذب کند و الگوی آب و هوای نیمکره شمالی را مختل سازد.

یکی از مهم‌ترین تحولات سال ۲۰۲۵، تغییر فاز نوسان جنوبی ال‌نینو (ENSO) بود. پس از یک دوره ال‌نینوی قوی در ۲۰۲۳-۲۰۲۴، اقیانوس آرام استوایی در اواسط سال ۲۰۲۵ به شرایط خنثی رسید و سپس در ماه سپتامبر علائم بازگشت "لا نینا" (La Niña) آشکار شد. (منبع)

خاورمیانهٴ داغ

اگر در مورد کل زمین بگوییم گرم‌تر شده است، در مورد خاورمیانه باید بگوییم داغ‌تر شده. بنابر یک توصیف یک لایه هوای داغ مثل درب قابلمه روی منطقه ما قرار گرفت و اجازه نداد گرما خارج شود.

منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در خط مقدم بحران اقلیمی قرار دارد. گزارش‌های سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ تأیید کردند که این منطقه تقریباً با سرعتی دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است. سال ۲۰۲۴ گرم‌ترین سال ثبت شده در تاریخ منطقه بود و سال ۲۰۲۵ نیز این روند را با شدت بیشتری ادامه داد. میانگین دمای منطقه ۱٬۰۸ درجه سانتی‌گراد بالاتر از دوره مرجع ۱۹۹۱-۲۰۲۰ بوده است. (منبع)

درجه حرارت در عراق و کویت و جنوب ایران رکورد زدند. دما به ۵۲ درجه نیز رسید و حتا شب‌ها هم هوا خنک نمی‌شد (بالای ۲۶ درجه).

در حالی که کشورهای شمال آفریقا (مثل مراکش) از بی‌آبی خشک شده بودند، در کشورهای خشک عربی (مثل امارات و عمان) سیل‌های ویرانگر جاری شد. یعنی یا باران نمی‌بارید، یا آنقدر می‌بارید که سیل می‌شد.

وضعیت قرمز در ایران

سال ۲۰۲۵ برای ایران سال «ورشکستگی آبی» تمام‌عیار بود. مصرف آب، از میان بارش فزونی گرفت.

بارش باران در کل کشور حدود ۴۰ درصد کمتر از حد معمول بود. در استان‌های جنوبی مثل هرمزگان و سیستان و بلوچستان اوضاع فاجعه‌بار بود و بارش‌ها تا ۹۰ درصد کاهش یافت.

پاییز که باید فصل شروع بارندگی باشد، در تهران و مرکز ایران تقریباً بدون بارش گذشت.

پایتخت ایران با خطر جدی بی‌آبی روبروست. تهران در آستانه «روز صفر» قرار دارد. «روز صفر» روزی است که آب در لوله‌ها قطع می‌شود و مردم باید با دبه صف بکشند.

در تابستان ۲۰۲۵، اتفاقی در قشم افتاد که در اخبار جهان پیچید. ترکیب گرمای شدید (۳۹ درجه) با رطوبت وحشتناک دریا (۸۵ درصد) باعث شد دمایی که بدن انسان احساس می‌کند به ۸۲ درجه سانتی‌گراد برسد! در این دما، عرق کردن دیگر بدن را خنک نمی‌کند و اگر کسی بیرون بماند، جانش در خطر جدی است.

دریاچه ارومیه تقریباً به‌طور کامل خشک شده و به بستری از نمک تبدیل شده است. باد شور شده است و به ریه اهالی اطراف دریاچه سابق نمک فرومی‌ریزد.

تولید گندم در ایران حدود ۴۰ درصد کم شد چون آبی برای کشاورزی نبود. کشاورزان زیادی در اصفهان و خوزستان زمین‌هایشان را رها کردند و به حاشیه شهرها مهاجرت کردند.

چشم‌انداز ۲۰۲۶: سایه سنگین «لا نینا»

آیا سال بعد باران می‌بارد؟ خبرها چندان امیدوارکننده نیست.

پدیده‌ «لا نینا» در اقیانوس آرام برای ایران و خاورمیانه بدشگون است. هر وقت لا نینا زور می‌گیرد، معمولاً ابرها از روی ایران فرار می‌کنند و خشکسالی در خاورمیانه بیشتر می‌شود.

 پیش‌بینی می‌شود که زمستان پیش رو بارش‌ کمتر از میزان معمول باشد. در ایران، در حالی که کوه‌ها اکنون باید سفیدپوش باشند تا آبِ بهار و تابستان را تأمین کنند، تقریباً برف ندارند (۹۸ درصد کاهش پوشش برف). این یعنی رودخانه‌ها در بهار سال بعد هم خشک خواهند بود.

سال ۲۰۲۵ نشان داد که موضوع گرمایش زمین دیگر هشداری برای آینده نیست، بلکه واقعیتِ امروز ماست. آب تعیین می‌کند کدام شهرها زنده می‌مانند.