تشدید فشارهای آمریکا؛ کامیونها در مرز ترکیه و ایران صف کشیدهاند
با تشدید فشارهای آمریکا بر مسیرهای تجاری و حملونقل ایران، صف کامیونها در مرز ترکیه به کیلومترها رسیده است؛ همزمان وزیر خزانهداری آمریکا، از توقف بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد پروازهای خارجی ایران خبر داده و هشدار داده است فرودگاهها و شرکتهای خدماتی که به هواپیماهای ایرانی خدمات ارائه کنند، با خطر تحریمهای آمریکا روبهرو خواهند شد. تلاش تهران برای دور زدن محدودیتهای دریایی و حفظ ارتباطات تجاری و حملونقلی از مسیرهای زمینی و هوایی را با چالش بیشتری مواجه کرده است.
بخش خبر
گذرگاه مرزی گوربولاغ ترکیه ـ عکس از خبرگزاری فرانسه
بهگزارش آسوشیتدپرس، صدها کامیون در جاده منتهی به مرز ایران و ترکیه، در منطقه کوهستانی شرق ترکیه، متوقف ماندهاند. این گذرگاه که حتی در شرایط عادی یکی از پرترددترین مسیرهای مرزی دو کشور است، اکنون و در پی محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا به یکی از مهمترین شریآنهای اقتصادی تهران تبدیل شده است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، خواستار تسریع تجارت زمینی شده است؛ چرا که محاصره دریایی بخش عمده واردات ایران را با اختلال روبهرو کرده و فروش نفت و گاز، که بخش مهمی از منابع درآمدی اقتصاد ایران را تأمین میکند، نیز محدود شده است.
این وضعیت تازهترین آزمون برای توان اقتصادی ایران در تحمل فشارهای جنگ و تحریم است. رانندگان ایرانی که در مرز ترکیه منتظر عبور بودند، به آسوشیتدپرس گفتند زمان انتظار در هفتههای اخیر به شکل چشمگیری افزایش یافته و صف کامیونها کیلومترها طولانی شده است.
محمدرضا شیری، راننده ۵۵ ساله ایرانی که ۱۵ سال است از این مرز عبور میکند، گفت: «هیچوقت مجبور نشده بودم اینقدر منتظر بمانم.» او گفت چهار روز منتظر بوده تا محموله لاستیک خود را وارد ایران کند و در مقطعی در انتهای صفی به طول هفت کیلومتر قرار داشته است.
شیری افزود که پیش از جنگ، حداکثر سه روز در این مرز منتظر میماندند، اما اکنون زمان انتظار به بیش از پنج روز رسیده است.
تهران: آمریکا در حال بستن راههای ارتباطی ایران است
مقامهای ایرانی آمریکا را متهم کردهاند که با بستن مسیرهای دریایی، هوایی و زمینی تلاش میکند اقتصاد ایران را تضعیف کند.
پزشکیان روز سهشنبه گفت: «آنها تلاش میکنند هر جا که بتوانند مشکل ایجاد کنند و هیچ چیزی را دریغ نمیکنند. مسیرها را میبندند، راههای هوایی را مسدود میکنند، مسیرهای زمینی را محدود میکنند و تلاش دارند اختلافات داخلی را تشدید کنند.»
ایران تأکید کرده است که فشار اقتصادی و محدودیتهای حملونقل موضع تهران در مذاکرات با واشنگتن را تغییر نخواهد داد. تهران خواستار پایان محاصره آمریکا پیش از بازگشایی کامل مسیر کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز است؛ تنگهای که محدود شدن رفتوآمد در آن بازارهای جهانی و قیمت نفت را تحت تأثیر قرار داده است.
اقتصاد ایران برای انتقال کالا بهشدت به مسیرهای دریایی وابسته بوده است. محمد فرزانگان، اقتصاددان ایرانی، میگوید پیش از جنگ بیش از ۸۰ درصد تجارت خارجی ایران از طریق خلیج فارس انجام میشد.
اکنون گذرگاههای زمینی ایران با ترکیه در غرب و پاکستان در شرق اهمیت بیشتری پیدا کردهاند؛ زیرا از یک سو ایران را به بازارهای اروپا و آسیا متصل میکنند و از سوی دیگر امکان ورود کالاهایی را فراهم میکنند که برای صنایع پتروشیمی و دیگر بخشهای تولیدی ایران ضروریاند؛ صنایعی که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیدهاند.
با این حال، ظرفیت این گذرگاهها محدود است.
فرزانگان میگوید ظرفیت لجستیکی مرزها، مقررات، کنترلهای مرزی و فساد اداری، همگی موجب میشوند انتقال کالا از طریق زمینی دشوارتر و زمانبرتر شود. بهگفته او، تجارت زمینی «اساساً نمیتواند جایگزین محاصره دریایی شود یا خسارت ناشی از آن را جبران کند».
بر اساس دادههای انجمن حملونقل بینالمللی ترکیه، زمان انتظار کامیونها در گذرگاه گوربولاغ ترکیه از آغاز جنگ بیش از چهار برابر شده است.
امیر روشنبخش قنبری، معاون یکی از نهادهای دولتی مسئول توسعه تجارت ایران، نیز گفته است شمار کامیونهای منتظر در مرز بهشدت افزایش یافته است. بهگفته او، در شرایطی که پیش از این حدود ۲۰۰ کامیون در صف بودند، اکنون شمار آنها به حدود هزار و ۲۰۰ دستگاه رسیده و کشور مقصد ظرفیت پذیرش این حجم از کامیون را ندارد.
قنبری بخشی از مشکل را به کشورهای همسایه نسبت داده و گفته است این کشورها بهدلیل نامشخص بودن مدت ادامه شرایط کنونی، تمایل چندانی به توسعه زیرساختهای مرزی ندارند.
با این حال، خبرنگار آسوشیتدپرس که روز سهشنبه از گذرگاه مرزی ترکیه بازدید کرده، شاهد عملیات راهسازی برای ایجاد خطوط عبوری جدید بود. دو کارمند یک نهاد محلی مسئول راهها که بهدلیل نداشتن مجوز برای اظهارنظر رسمی نخواستند نامشان منتشر شود، گفتند ترکیه بر اساس طرحی که سه سال پیش تهیه شده بود، در حال توسعه زیرساختهای مرزی است.
اعتراض رانندگان به افزایش هزینهها و طولانی شدن صفها
شرایط موجود موجب اعتراض رانندگان ایرانی نیز شده است. یک کانال تلگرامی مرتبط با گروههایی که نماینده رانندگان کامیون و فعالان حملونقل ایران هستند، مملو از پیامهایی درباره شرایط دشوار کاری شده است.
در یکی از این پیامها آمده است که افزایش هزینهها، هزینه تعمیر و نگهداری، گرانی لاستیک و قطعات یدکی و در عین حال کاهش بار و درآمد رانندگان، ادامه فعالیت را برای بسیاری از آنها دشوار کرده است.
اکبر صدیقی، راننده ۴۲ ساله اهل تبریز که در مرز منتظر عبور بود، گفت افزایش زمان انتظار باعث شده تعداد سفرهای او از دو بار در ماه به یک سفر کاهش پیدا کند.
او گفت: «به همین دلیل نصف درآمد قبلیام را بهدست میآورم.» بهگفته او، قیمت سوخت کامیونش در ایران از آخرین سفر او تاکنون ۲۵ درصد افزایش یافته است.
صدیقی همچنین مدعی شد برخی رانندگان ترک با پرداخت رشوه میتوانند زودتر از صف عبور کنند، در حالیکه رانندگان ایرانی بهدلیل ارزش پایین پول ایران توانایی پرداخت چنین مبالغی را ندارند.
رانندگان میگویند صف گمرکی در سمت ایران حتی طولانیتر است و زمان انتظار طی ماه گذشته در برخی موارد به ۱۲ تا ۲۵ روز رسیده است. برخی از آنها طولانیتر شدن بازرسی کامیونهایی را که از ایران خارج میشوند، عامل اصلی این تأخیر میدانند.
اکبر یحیایی، راننده دیگری که محمولههای او از قطعات ماشینآلات تا مواد شیمیایی متغیر است، گفت چهار روز در مرز منتظر مانده است.
او گفت: «برای ما رانندگان اینجا واقعاً شرمآور است. حتی دستشویی یا حمامی وجود ندارد که بتوانیم هنگام انتظار از آن استفاده کنیم. از ظاهر و بوی ما میتوان وضعیت را فهمید.»
یحیایی افزود که درآمدش به زحمت برای تأمین غذای روزانه کافی است.
تلاش ایران، ترکیه و پاکستان برای کاهش ازدحام
مقامهای ایران نیز به اهمیت اقتصادی این وضعیت اذعان کردهاند. بر اساس آمار رسمی ایران، اقتصاد کشور در سه ماه نخست سال جاری خورشیدی، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته بیش از ۱۰ درصد کوچک شده است. اقتصاد غیرنفتی نیز ۴.۶ درصد کاهش داشته است.
ارزش ریال از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۹ اسفند / ۲۸ فوریه گذشته کاهش یافته و تورم نیز افزایش شدیدی پیدا کرده است. این وضعیت در حالی رخ داده که چند هفته پیش از آغاز جنگ نیز وخامت شرایط اقتصادی به اعتراضات ضدحکومتی منجر شده بود.
مقامهای ایران و کشورهای همسایه میگویند برای افزایش ظرفیت عبور کامیونها تلاش میکنند.
ارسن شیمشک، نماینده انجمن حملونقل بینالمللی ترکیه در گوربولاغ، گفته است گمرک ترکیه با افزایش تعداد خطوط در ایستگاههای اندازهگیری سوخت و دو برابر کردن دستگاههای اسکن اشعه ایکس، زمان انتظار خودروهای ورودی از ایران را از ۳۰ روز به ۲۲ روز کاهش داده است.
در مرز ایران و پاکستان نیز رانندگان از تأخیرهای مشابه خبر دادهاند. اسکندر مؤمنی، وزیر کشور، این هفته گفت دو کشور قصد دارند با شبانهروزی کردن فعالیت گذرگاههای مرزی، جریان عبور کالا را افزایش دهند.
مقامهای دو کشور همچنین درباره افتتاح گذرگاه جدید کوهک در مرز ایران و پاکستان توافق کردهاند. خبرگزاری رسمی ایران به نقل از مؤمنی گزارش داده است که این موضوع پس از سفر همتای پاکستانی او به تهران مطرح شده است.
تحریم صنعت هواپیمایی ایران
در کنار اختلال در تجارت زمینی و دریایی، از روز گذشته، چهارشنبه یکم مهر / ۲۳ سپتامبر، فشار آمریکا بر صنعت هواپیمایی ایران نیز وارد مرحله تازهای شده است. وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر در ۱۷ شهریور / ۸ سپتامبر، ۲۷ شرکت هواپیمایی باقیمانده ایران را تحریم کرده بود و همزمان ۳۶ فرد و نهاد مرتبط با بخش هوانوردی و شبکههای تأمین و پشتیبانی آن را هدف قرار داد.
اهمیت مرحله جدید در این است که واشنگتن صرفاً شرکتهای هواپیمایی ایرانی را هدف نگرفته، بلکه شرکتها و فرودگاههای خارجی را نیز تهدید کرده است که در صورت ارائه خدمات به این شرکتها ممکن است با تحریمهای ثانویه و محدودیت دسترسی به نظام مالی مبتنی بر دلار مواجه شوند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در روزهای اخیر هشدار داده بود که از روز چهارشنبه، فرودگاهها، شرکتهای سوخترسان، ارائهدهندگان خدمات زمینی و شرکتهای فروش بلیت که به هواپیماهای ایرانی خدمات بدهند، با خطر تحریم آمریکا روبهرو خواهند شد. او گفته بود: «اگر هواپیمای ایرانی در فرودگاهی فرود بیاید، نباید به آن سوخت، خدمات فرود یا بلیت ارائه شود؛ در غیر این صورت، ارائهدهنده خدمات ممکن است از نظام مالی دلاری کنار گذاشته شود.»
اظهارات تازه بسنت درباره توقف پروازهای خارجی ایران
بسنت در گفتوگو با فاکس نیوز مدعی شد که در نتیجه فشارهای جدید، «بیش از ۸۰ یا ۹۰ درصد» پروازهای خارجی ایران متوقف شدهاند. او در این مصاحبه گفت نمیداند مقامهای ایرانی حاضر در مجمع عمومی سازمان ملل چگونه قرار است به ایران بازگردند.
با این حال، این رقم با گزارشهای میدانی و وضعیت همه مسیرها یکسان نیست و باید بهعنوان برآورد دولت آمریکا تلقی شود، نه آماری قطعی از کل پروازهای ایران. گزارشهای منتشرشده در روز نخست اجرای تحریمها نشان میدهد برخی پروازهای ایران همچنان انجام شدهاند، بهویژه در مسیرهای چین و برخی کشورهای دیگر. برای نمونه، یک پرواز ماهانایر از تهران روز چهارشنبه در گوانگژو چین فرود آمده است.
چین نیز اعلام کرده که همچنان اجازه ادامه فعالیت شرکتهای هواپیمایی ایرانی در مسیرهای این کشور را میدهد.
در مقابل، محدودیتها در برخی مسیرها جدیتر بوده است. ایران پروازهای تهران به بغداد و مسقط را پس از اعلام عدم پذیرش هواپیماهای ایرانی از سوی این دو مقصد لغو کرد و برای برخی پروازهای بغداد، انتقال به فرودگاه نجف را در دست بررسی قرار داد.
در ترکیه نیز ماهانایر پروازهای خود به استانبول و آنکارا را متوقف کرده و عمان نیز پیشتر پروازهای این شرکت به مسقط را متوقف کرده بود.
وزارت خزانهداری آمریکا میگوید هدف از تحریمهای جدید، علاوه بر فشار اقتصادی، جلوگیری از استفاده حکومت ایران از شرکتهای هواپیمایی برای انتقال سلاح، نیرو و محمولههای غیرقانونی است. در بیانیه رسمی ۱۷ شهریور / ۸ سپتامبر، واشنگتن تمام ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را در فهرست تحریم قرار داد.
همزمانی محدودیت مسیرهای دریایی، ازدحام شدید در مرزهای زمینی و فشار بیسابقه بر پروازهای بینالمللی، تلاش ایران برای انتقال تجارت از دریا به خشکی و هوا را با دشواری بیشتری روبهرو کرده است.
نظرها
نظری وجود ندارد.