پروازهای ایران و عراق متوقف شد
تصمیم بغداد پس از آن اتخاذ شد که شرکتهای خدمات فرودگاهی از همکاری با ایرلاینهای ایرانی بهدلیل نگرانی از تحریمهای آمریکا خودداری کردند؛ اقدامی که سفر زائران و مسافران میان دو کشور را با اختلال روبهرو میکند. مشاور رهبر جمهوری اسلامی تهدید کرد که کشورهای دیگر منطقه نیز نخواهند توانست از چنین خدماتی بهرهمند شوند.
بخش خبر
هواپیمای ماهان ایر در فرودگاه امام تهران - عکس از شاتراستاک
پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی به چهار فرودگاه اصلی عراق در بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه از امروز، جمعه ۳ مهر / ۲۵ سپتامبر متوقف شد.
فرودگاههای اربیل و سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق روز جمعه توقف پروازهای ایران را اعلام کردند؛ فرودگاه نجف نیز از ساعت دو بامداد همین روز تمامی پروازهای ورودی و خروجی به مقصد ایران را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد. پیش از آن، فعالیت شرکتهای هواپیمایی ایرانی در فرودگاه بینالمللی بغداد نیز متوقف شده بود.
به این ترتیب، مسیر هوایی میان ایران و عراق که طی سالهای گذشته یکی از مهمترین خطوط ارتباطی ایران با خارج از کشور، بهویژه برای سفرهای زیارتی، محسوب میشد، عملاً با محدودیت گسترده روبهرو شده است.
تحریمهای آمریکا
این تحولات در پی تشدید تحریمهای آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران رخ داده است. وزارت خزانهداری آمریکا ۱۷ شهریور / ۸ سپتامبر اعلام کرد که در چارچوب کارزار موسوم به «عملیات طرد اقتصادی»، ۳۶ فرد و نهاد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را تحریم کرده است. در میان آنها ۲۷ شرکت هواپیمایی قرار دارند و واشنگتن همچنین شرکتهای واسطه، شرکتهای پوششی و شبکههایی را که بهگفته مقامهای آمریکایی در تأمین هواپیما، قطعات و خدمات هوانوردی برای ایران نقش دارند، هدف قرار داده است.
دولت آمریکا میگوید صنعت هوانوردی ایران افزون بر جابهجایی مسافر، در انتقال نیرو، تجهیزات و محمولههایی که واشنگتن آنها را مرتبط با فعالیتهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی میداند، مورد استفاده قرار میگیرد. بر همین اساس، فشارها فقط متوجه خود شرکتهای هواپیمایی ایرانی نیست و شرکتهای خارجیِ ارائهدهنده خدمات به این شرکتها نیز در معرض تحریم قرار میگیرند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز اعلام کرده بود شرکتهایی که به خطوط هوایی تحریمشده ایران خدماتی مانند سوخترسانی، خدمات فرودگاهی یا فروش بلیت ارائه کنند، ممکن است با محدودیتهای مالی آمریکا روبهرو شوند و دسترسی آنها به نظام مالی مبتنی بر دلار به خطر بیفتد. همین تهدید موجب شده برخی شرکتهای خدمات زمینی و فرودگاهها از همکاری با هواپیماهای ایرانی خودداری کنند.
ابتدا بغداد، سپس نجف
نخستین نشانههای جدی این محدودیت در عراق در هفته جاری ظاهر شد. مقامهای هوانوردی ایران ۳۱ شهریور / ۲۲ سپتامبر اعلام کردند فرودگاه بغداد دیگر از پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی استقبال نخواهد کرد. تهران در آن زمان تلاش کرد پروازهای بغداد را به نجف منتقل کند؛ شهری که یکی از مهمترین مقاصد زائران ایرانی در عراق است.
اما این راه حل نیز دوام نیاورد. فرودگاه نجف روز جمعه اعلام کرد که تمام پروازها به مقصد ایران و از ایران را از ساعت دو بامداد تا اطلاع ثانوی متوقف کرده است. طبق گزارشهای منتشرشده، در روزهای گذشته بخش بسیار بزرگی از برنامه پروازی نجف به مقصد شهرهای ایران اختصاص داشت؛ بهگونهای که در برنامه پروازی یک روز، ۱۸ پرواز از مجموع ۲۰ پرواز این فرودگاه به شهرهای ایران انجام میشد.
پس از نجف، فرودگاههای اربیل و سلیمانیه نیز در اقلیم کردستان عراق پروازهای شرکتهای ایرانی را متوقف کردند. در سلیمانیه، یکی از پروازهای برنامهریزیشده شرکت ماهان از تهران لغو شد. به این ترتیب، آخرین مسیرهای هوایی فعال میان ایران و عراق نیز بسته شدند.
یک مقام وزارت حملونقل عراق در گفتوگو با رسانه کُردی روداو گفته است بغداد در حال اجرای مقررات بینالمللی مربوط به تحریمهاست و توقف پروازها تا زمان رفع تحریمهای آمریکا ادامه خواهد داشت.
فشار بر شرکتهای ایرانی و خدمات فرودگاهی
شرکتهایی مانند ماهانایر، زاگرس، قشمایر، کاسپین و تابان از جمله خطوط هواپیمایی ایرانی هستند که فعالیت آنها در فرودگاههای عراق تحت تأثیر این محدودیتها قرار گرفته است. مسئله تنها اجازه فرود نیست؛ دسترسی به خدمات زمینی، سوخت، تعمیر و نگهداری، خدمات بار و حتی فروش بلیت نیز میتواند شرکتهای ارائهدهنده این خدمات را در معرض تحریمهای ثانویه آمریکا قرار دهد.
همزمان، امارات متحده عربی نیز اعلام کرده است پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی به این کشور و از آنجا را تا اطلاع ثانوی متوقف میکند. عمان نیز پیشتر محدودیتهایی برای پروازهای ایرانی ایجاد کرده بود. در نتیجه، دامنه محدودیتها فراتر از عراق رفته و فشار بر شبکه پروازی بینالمللی ایران افزایش یافته است.
با این حال تمام مسیرها به یک شکل بسته نشدهاند و برخی کشورها همچنان به پروازهای ایرانی اجازه فعالیت میدهند. گزارشها حاکی از آن است که چین و روسیه همچنان از جمله کشورهایی هستند که ارتباط هوایی خود با ایران را حفظ کردهاند.
واکنش تند مشاور رهبر جمهوری اسلامی
در واکنش به این تحولات، محمد مخبر، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، روز جمعه در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد که تهران محدودیتهای اعمالشده علیه پروازهای ایرانی را صرفاً یک تصمیم معمول هوانوردی نمیداند.
او نوشت که همسویی کشورهای منطقه با سیاستهای آمریکا علیه ایران «در خاطر ملت ایران ماندگار خواهد بود» و افزود: «پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است، یا برای هیچکس.»
مخبر همچنین هشدار داد که اگر ایران نتواند پرواز داشته باشد یا از خدمات فرودگاهی استفاده کند، کشورهای دیگر منطقه نیز نخواهند توانست از چنین خدماتی بهرهمند شوند.
با این حال، مخبر در اظهارات خود مشخص نکرد که جمهوری اسلامی در صورت ادامه این محدودیتها چگونه قصد دارد مانع فعالیت هوایی کشورهای دیگر در منطقه شود.
اهمیت ویژه عراق برای صنعت هوانوردی ایران
اهمیت توقف پروازها تنها به روابط تجاری دو کشور محدود نمیشود. عراق یکی از مهمترین مقاصد سفر ایرانیان است و نجف و کربلا بهویژه در مناسبتهای مذهبی، میزبان شمار بزرگی از زائران ایرانی هستند.
یکی از مهمترین این مناسبتها اربعین است که هر سال میلیونها زائر را به عراق میکشاند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، حدود ۴,۵ میلیون نفر در مناسبت اربعین به شهرهای مذهبی عراق سفر میکنند و بخش مهمی از این جمعیت از ایران وارد عراق میشود. در سالهای اخیر نیز شمار قابل توجهی از زائران از مرزهای زمینی ایران وارد اقلیم کردستان شدهاند.
بنابراین توقف پروازهای ایران و عراق میتواند نهتنها شرکتهای هواپیمایی و مسافران عادی، بلکه شبکه گسترده سفرهای زیارتی میان دو کشور را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در صورت طولانیشدن محدودیتها، بخش بیشتری از مسافران ممکن است مجبور به استفاده از مسیرهای زمینی یا پروازهای غیرمستقیم شوند؛ هرچند ظرفیت و هزینه این گزینهها با سفر مستقیم قابل مقایسه نیست.
فشار گستردهتر بر هوانوردی ایران
این رویداد در شرایطی رخ میدهد که صنعت هوانوردی ایران سالهاست با تحریم، محدودیت دسترسی به هواپیما و قطعات، دشواری تأمین خدمات فنی و مشکلات مالی بینالمللی روبهرو است. تحریمهای جدید آمریکا اکنون یک گام فراتر رفته و تلاش میکند نهفقط خود شرکتهای ایرانی، بلکه شبکه خارجی ارائهدهنده خدمات به آنها را نیز تحت فشار قرار دهد.
در چنین شرایطی، خطر اصلی برای تهران تنها از دست دادن یک یا چند مسیر پروازی نیست؛ بلکه محدود شدن تدریجی امکان فعالیت شرکتهای ایرانی در فرودگاههای خارجی است. گزارشهای اخیر از لغو یا محدود شدن پروازهای ایران در چند کشور منطقه نیز نشان میدهد فشار بر شبکه بینالمللی هوانوردی ایران در حال افزایش است.
نظرها
نظری وجود ندارد.