عراق پس از دریافت معافیت ویژه آمریکا، پروازها به ایران را از سر می‌گیرد

وزارت حمل‌ونقل عراق سه‌شنبه ۷ مهر / ۲۹ سپتامبر اعلام کرد شرکت هواپیمایی عراق پس از دریافت معافیت ویژه از وزارت خزانه‌داری آمریکا، آماده ازسرگیری پروازهای خود به ایران در ماه اکتبر است. بر اساس این اعلام، پروازها پس از تکمیل الزامات قانونی، فنی و عملیاتی، در مرحله نخست از فرودگاه بین‌المللی نجف انجام خواهند شد.

شرکت هواپیمایی عراق نیز با تأیید این خبر اعلام کرد نیروهای این شرکت در حال آماده‌سازی هواپیماها و تکمیل الزامات مربوط به برنامه‌ریزی پروازها هستند. این شرکت گفته است ازسرگیری پروازها با دستور و پیگیری دولت عراق و پس از تکمیل الزامات قانونی و فنی انجام خواهد شد.

این تصمیم پس از آن گرفته شد که عراق روز ۳ مهر / ۲۵ سپتامبر در چارچوب اجرای محدودیت‌های جدید آمریکا علیه بخش هواپیمایی ایران، پروازهای خود به ایران و از ایران را متوقف کرد. پیش از آن نیز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی از یکم مهر / ۲۳ سپتامبر با محدودیت‌های گسترده‌ای برای انجام پرواز به فرودگاه‌های عراق روبه‌رو شده بودند و در نهایت تمامی مسیرهای مستقیم میان ایران و چهار فرودگاه اصلی عراق ــ بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه ــ متوقف شد.

درخواست عراق از آمریکا تنها به پروازهای زیارتی محدود نبود و بغداد خواستار معافیت برای سفرهای زیارتی، درمانی و آموزشی میان دو کشور شده بود. با این حال، معافیتی که اکنون به‌دست آمده، در مرحله نخست بسیار محدودتر است و محور اصلی آن امکان فعالیت شرکت هواپیمایی عراق در مسیر ایران ــ نجف است.

بر اساس گزارش رویترز، معافیت وزارت خزانه‌داری آمریکا یک ماهه است و امکان تمدید یا تبدیل آن به ترتیبی پایدارتر در آینده وجود دارد. شمار دقیق پروازهای مجاز هنوز مشخص نشده است. دولت عراق برای دریافت این مجوز به آمریکا تضمین‌هایی داده که شامل بازرسی و غربالگری مسافران، تبادل اطلاعات و جلوگیری از استفاده از پروازها برای انتقال سلاح، افراد تحریم‌شده و پول‌های غیرقانونی است.

بر اساس جزئیات مجوزی که درباره آن گزارش شده، محدودیت‌ها فراتر از تعیین فرودگاه مبدأ و مقصد است. پروازهای مشمول معافیت باید در ارتباط با فرودگاه نجف انجام شوند و دامنه مسافران مجاز نیز محدود شده است. همچنین انتقال مقادیر قابل توجه پول نقد، محموله‌های مرتبط با دستگاه‌های نظامی، اطلاعاتی و انتظامی ایران و افراد مشمول تحریم‌های آمریکا مجاز نخواهد بود. حمل محموله نیز به موارد محدودی مانند بار شخصی مسافران و اقلام ضروری مرتبط با ایمنی پرواز محدود شده است.

این معافیت همچنین به‌معنای لغو تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران یا بازگشت عادی پروازهای شرکت‌های ایرانی به عراق نیست؛ بلکه یک استثنای مشخص برای فعالیت شرکت هواپیمایی عراق در یک مسیر محدود و برای مدت معین است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در ماه سپتامبر فشار بر صنعت هوانوردی ایران را به‌شدت افزایش داده است. دفتر کنترل دارایی‌های خارجی این وزارتخانه در ۱۷ شهریور / ۸ سپتامبر ده‌ها فرد و نهاد مرتبط با بخش هواپیمایی ایران را تحریم کرد و اعلام کرد هدف این اقدامات، قطع شبکه‌هایی است که از نظر واشنگتن به انتقال نیرو، سلاح و «محموله‌های غیرقانونی» برای ایران کمک می‌کنند.

از سوی دیگر، توقف ناگهانی پروازها برای عراق نیز پیامدهای مهمی داشت، زیرا ارتباط هوایی میان ایران و عراق به‌ویژه برای زائران شیعه‌ای که سالانه برای زیارت به نجف و دیگر شهرهای مذهبی عراق سفر می‌کنند اهمیت زیادی دارد. رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که اهمیت این سفرها یکی از عواملی بوده که بغداد را به تلاش برای دریافت معافیت از واشنگتن ترغیب کرده است.

تصمیم اخیر آمریکا را می‌توان یک معافیت محدود برای حفظ بخشی از ارتباطات غیرنظامی و مذهبی میان ایران و عراق دانست، نه تغییری کلی در سیاست تحریمی واشنگتن در قبال صنعت هوانوردی ایران. در حال حاضر نیز روشن نیست که آیا پس از پایان دوره یک‌ماهه، معافیت تمدید خواهد شد یا به یک مجوز طولانی‌مدت‌تر تبدیل می‌شود؛ رویترز گزارش داده که امکان چنین تمدیدی مطرح شده است.