اعتراض‌های دانش‌آموزی در فرانسه؛ هزاران مدرسه به تعطیلی و محاصره کشیده شد

نزدیک به ۹۰ هزار دانش‌آموز، معلم، کارکنان مدارس و والدین روز سه‌شنبه ۱۴ مهر / ۶ اکتبر در شهرهای مختلف فرانسه به خیابآن‌ها آمدند. وزارت کشور فرانسه اعلام کرد که تا ظهر، حدود ۸۶ هزار نفر در راهپیمایی‌های شهرهایی مانند مارسی، نانت و لیون شرکت کرده‌اند و انتظار می‌رفت در بزرگ‌ترین تجمع، در پاریس، نیز ده‌ها هزار نفر دیگر به آن‌ها بپیوندند.

اعتراض‌ها که حدود دو هفته پیش از حومه‌های شمالی پاریس آغاز شد، اکنون به یک جنبش سراسری تبدیل شده است. دانش‌آموزان در اعتراض به کمبود معلم، کلاس‌های شلوغ، ساختمان‌های فرسوده و ساعات طولانی مدرسه ورودی صدها دبیرستان را مسدود کرده‌اند. آن‌ها همچنین از مشکلاتی مانند گرمای شدید کلاس‌ها و فشار ناشی از نظام پذیرش دانشگاهی «پارکورسوپ» (Parcoursup) شکایت دارند.

اتحادیه ملی دانش‌آموزان دبیرستانی اعلام کرده است که روز سه‌شنبه حدود ۱۸۰۰ دبیرستان از مجموع حدود ۳۷۰۰ دبیرستان فرانسه مسدود شده یا برای جلوگیری از اختلال و آسیب تعطیل شده‌اند. با این حال، آمار رسمی دولت در برخی مقاطع پایین‌تر بوده و بسته به ساعت و نحوه شمارش تغییر کرده است.

دانش‌آموزان در راهپیمایی‌ها مشعل‌های دودزا و پلاکاردهایی با شعارهایی مانند «زیر کتاب‌های درسی، خشم نهفته است» در دست داشتند؛ شعاری که با الهام از شعار معروف اعتراض‌های دانشجویی مه ۱۹۶۸ فرانسه ساخته شده است: «زیر سنگفرش‌ها، ساحل است»؛ شعاری که در آن زمان نمادی از این ایده بود که در زیر ظاهر سخت و محدودکننده جامعه، امکان آزادی و رهایی وجود دارد. شعار دیگری نیز چنین بود: «مدرسه بدون پول = کشور بدون آینده».

معلمان نیز در بسیاری از شهرها در کنار دانش‌آموزان به خیابان‌ها آمدند. در شهر رن، یکی از معلمان گفت او و حدود ۳۰ همکارش پس از گفت‌وگو درباره آن‌چه «خشونت پلیس» در روزهای اخیر خواندند، تصمیم گرفتند در اعتراض‌ها حضور داشته باشند تا در صورت نیاز از دانش‌آموزان حمایت کنند.

اتحادیه‌های کارگری نیز از این حرکت حمایت کرده‌اند. سوفی بینه، دبیرکل اتحادیه س.ژ.ت (CGT)، از اعضای این اتحادیه خواسته است از دانش‌آموزان دبیرستانی «محافظت کنند». برخی احزاب و سیاستمداران چپ نیز از مطالبات دانش‌آموزان حمایت کرده‌اند.

درگیری شدید با پلیس

اگرچه بخش بزرگی از تجمع‌ها مسالمت‌آمیز بوده، اما اعتراض‌ها در برخی مناطق به خشونت کشیده شده است. شماری از معترضان سطل‌های زباله را آتش زده، به ایستگاه‌های اتوبوس آسیب زده و به سوی پلیس اشیایی پرتاب کرده‌اند. پلیس نیز در پاسخ از باتوم، گاز اشک‌آور و نارنجک‌ها و گلوله‌های مخصوص کنترل شورش استفاده کرده است. وزارت آموزش می‌گوید از آغاز اعتراض‌ها دست‌کم ۲۴ مدرسه آتش زده یا غارت شده‌اند.

در مقابل، اتحادیه‌های کارگری و سازمآن‌های حقوق بشری، پلیس را به استفاده بیش از حد از زور علیه نوجوانان متهم کرده‌اند. عفو بین‌الملل از دولت فرانسه خواسته است به آن‌چه این سازمان «سرکوب نامتناسب پلیس» می‌خواند پایان دهد. دولت فرانسه نیز اعلام کرده است که از آغاز اعتراض‌ها ۱۰ تحقیق داخلی درباره اتهام رفتار خشونت‌آمیز پلیس آغاز شده است.

چند مورد از جراحات نوجوانان بسیار شدید بوده است. روز دوشنبه، یک نوجوان ۱۵ ساله در شهر لانس در جریان درگیری با پلیس، دست خود را از دست داد. هنوز درباره جزئیات دقیق حادثه اختلاف وجود دارد: یک منبع پلیس گفته است نوجوان نارنجک پلیس را برداشته بود، در حالی که یک شاهد گفته نارنجک روی او افتاده است. دادستان نیز اعلام کرده که هنوز نمی‌تواند با قطعیت مشخص کند کدام روایت درست است.

در شهر تور نیز یک نوجوان ۱۶ ساله بر اثر اصابت شدید به سر، بینایی چشم راست خود را از دست داده است. دادستان محلی گفته جراحت او با اصابت گلوله دفاعی موسوم به «Blast Ball»، گلوله مخصوص پلیس برای کنترل شورش، سازگار است و خانواده او نیز علیه مقام‌های عمومی شکایت کرده‌اند.

در رویدادی دیگر، یک نوجوان ۱۴ ساله بخش بزرگی از دندان‌هایش را از دست داد. خانواده او می‌گویند پلیس در فاصله‌ای بسیار نزدیک به سمت او نارنجک شلیک کرده است. مادرش گفته است که فک او بسته شده و برای خوردن غذا مجبور است از نی استفاده کند. این ادعاها نیز در دست بررسی است.

بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی مقام‌های فرانسوی، صدها نوجوان و بیش از ۷۰۰ مأمور پلیس زخمی شده‌اند. درباره شمار بازداشت‌شدگان، آمار منتشرشده در ساعات مختلف متفاوت بوده است: وزارت دادگستری در یک گزارش ۵۰۶۰ بازداشت از آغاز اعتراض‌ها را اعلام کرد که ۸۷ درصد آن‌ها زیر ۱۸ سال بودند؛ گزارش‌های بعدی وزارت کشور رقم را به حدود ۶۱۰۰ نفر رسانده‌اند. بیش از ۱۸۰۰ نفر تحت پیگرد قضایی قرار گرفته‌اند که ۱۴۸۳ نفر آن‌ها زیر ۱۸ سال هستند.

دولت وعده پاسخ داده است

سباستین لکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، به وزیران کابینه دستور داده است به مطالبات اصلی دانش‌آموزان رسیدگی کنند. از جمله این مطالبات، تضمین جایگزینی معلمان غایب، بازنگری در ساعات طولانی مدرسه ــ که در برخی مدارس از حدود ۸ صبح تا ۶ عصر ادامه دارد ــ و تعمیر ساختمان‌های قدیمی مدارس است. دولت همچنین بررسی افزایش زمان استراحت ناهار و اصلاح برخی جنبه‌های نظام پذیرش دانشگاهی را در دستور کار قرار داده است. لکورنو خواسته است نخستین پیشنهادهای عملی تا پایان اکتبر آماده شود.

با این حال، اجرای این وعده‌ها برای دولت آسان نیست. فرانسه هم‌زمان با کسری بودجه، بدهی عمومی بالا و رشد اقتصادی ضعیف روبه‌روست و افزایش هزینه‌های آموزش می‌تواند فشار بیشتری بر بودجه وارد کند. هزینه استقراض دولت فرانسه نیز اخیراً افزایش یافته و نرخ اوراق قرضه ۱۰ ساله این کشور برای مدتی از ۵ درصد عبور کرده است.

اعتراض‌ها رنگ سیاسی هم گرفته است

این اعتراض‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که فرانسه تنها چند ماه با انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۷ فاصله دارد و امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه نمی‌تواند برای سومین دوره متوالی نامزد شود. از همین رو، اعتراض‌های دانش‌آموزی به یکی از مسائل سیاسی مهم ماه‌های پایانی دولت او تبدیل شده است.

دولت و حزب راست‌گرای «اجتماع ملی» (Rassemblement National)، شماری از نمایندگان و شهرداران حزب چپ «فرانسه تسلیم‌ناپذیر» (La France Insoumise) را متهم کرده‌اند که به اعتراض‌ها دامن می‌زنند. این حزب این اتهام را رد کرده است. ژان-لوک ملانشون، رهبر باسابقه این جریان، از اعتراض‌های دانش‌آموزان حمایت کرده، هرچند خواستار پرهیز از خشونت شده است.

نکته مهم این است که اعتراض‌ها فقط به مدارس مناطق فقیرنشین محدود نمانده است. دانش‌آموزانی از مدارس مناطق مرفه‌تر نیز در همبستگی با دانش‌آموزان مناطق محروم به حرکت پیوسته‌اند؛ موضوعی که به جنبش فعلی دامنه اجتماعی گسترده‌تری داده است.

در آخرین گزارش‌های امروز، اعتراض‌ها همچنان ادامه دارد و پلیس برای تجمع پاریس شمار قابل توجهی نیرو، از جمله حدود دو هزار مأمور پلیس و ژاندارم، مستقر کرده است. گزارش‌های اولیه از حضور ده‌ها هزار نفر در شهرهای مختلف حکایت دارد و رقم ۸۶ هزار نفر مربوط به شرکت‌کنندگان در راهپیمایی‌های خارج از پاریس تا میانه روز است؛ بنابراین رقم نهایی شرکت‌کنندگان در کل کشور، پس از پایان تجمع پاریس، می‌تواند بالاتر باشد.