اعدام یک شهروند عراقی به اتهام جاسوسی برای عربستان در زندان رشت

به‌گزارش سازمان حقوق بشر ایران، ایوب محمد نبیل، شهروند ۲۸ ساله عراقی اهل شهر حدیثه، صبح یکشنبه ۱۹ مهرماه در زندان مرکزی رشت، معروف به لاکان، اعدام شده است. سازمان حقوق بشر ایران او را هفدهمین فرد اعدام‌شده به اتهام جاسوسی در سال ۱۴۰۵ و سومین شهروند عراقی در میان این افراد معرفی کرده است.

مأموران وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایوب محمد نبیل را ۴ شهریور ۱۴۰۴ در شهرستان فومن بازداشت کردند. او پیش از دستگیری، به‌عنوان سرایدار در یک ویلای شخصی کار می‌کرد و با گذرنامه و به‌صورت قانونی وارد ایران شده بود.

بر اساس اطلاعاتی که یک منبع مطلع پیش‌تر در اختیار سازمان حقوق بشر ایران گذاشته بود، نبیل حدود پنج ماه پس از بازداشت در بازداشتگاه اطلاعات رشت نگهداری شد و در این مدت تحت فشارهای شدید روانی قرار گرفت. این منبع گفت که او هرگونه ارتباط یا همکاری با عربستان سعودی و گروه‌های وابسته به این کشور را انکار کرده بود.

به‌گفته این منبع، نبیل اتهام‌های مطرح‌شده علیه خود را ناشی از باورهای مذهبی‌اش می‌دانست؛ از جمله این‌که مسلمان سنی متشرع بود، ریش داشت و در اتاق نگهبانی محل کارش به کودکان و نوجوانان محلی قرآن آموزش می‌داد.

این منبع همچنین تأکید کرد که هیچ مدرکی درباره ارتباط نبیل با فعالیت‌های سیاسی یا گروه‌های سنی وهابی وجود نداشته است. با این حال، شعبه یکم دادگاه انقلاب رشت او را به اعدام محکوم کرد.

سازمان حقوق بشر ایران پیش‌تر، در هشتم مهرماه، از صدور حکم اعدام برای این زندانی خبر داده بود. با این حال، تا زمان انتشار گزارش این سازمان، هیچ‌یک از منابع رسمی یا رسانه‌های داخل ایران خبر محکومیت یا اجرای حکم اعدام او را منتشر نکرده بودند.

 دست‌کم ۱۷ اعدام به اتهام جاسوسی در سال ۲۰۲۶

بر اساس آمار سازمان حقوق بشر ایران، از آغاز سال ۲۰۲۶ میلادی تاکنون دست‌کم ۱۷ نفر در ایران به اتهام جاسوسی اعدام شده‌اند. ۱۳ نفر از آن‌ها به جاسوسی برای اسرائیل و ایالات متحده آمریکا متهم بودند. افزون بر ایوب محمد نبیل، دو شهروند عراقی دیگر نیز به اتهام جاسوسی برای یک کشور عربی نامشخص اعدام شده‌اند. یک شهروند افغانستانی نیز به اتهام جاسوسی برای کشوری نامشخص اعدام شده است.

در گزارش سالانه ۲۰۲۵ این سازمان درباره مجازات اعدام در ایران آمده است که طی این سال، دست‌کم ۱۳ نفر به اتهام‌های مرتبط با جاسوسی برای اسرائیل اعدام شدند. به گزارش این نهاد، روند افزایش این اعدام‌ها در آستانه جنگ ۱۲روزه در خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد؛ به‌طوری که دو نفر پیش از جنگ، سه نفر در جریان آن و سایر افراد پس از پایان جنگ اعدام شدند.

سازمان حقوق بشر ایران همچنین گزارش داده است که در برخی پرونده‌ها، افراد در ابتدا به اتهام جاسوسی بازداشت نشده بودند، اما در ادامه، تحت فشار و شکنجه به اعتراف علیه خود وادار شدند و این اعتراف‌ها مبنای صدور احکام اعدام قرار گرفت.

بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۶ دو مورد از اعدام‌های مرتبط با جاسوسی در ماه ژانویه اجرا شده و ۱۵ مورد دیگر پس از «جنگ ۴۰ روزه» صورت گرفته است.

در این زمینه، قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» این مجازات‌ها را شدت بخشیده است. قانون «تشدید مجازات جاسوسی» در ۶ مهر ۱۴۰۴ به تصویب مجلس و ۹ مهر همان سال به تأیید شورای نگهبان رسید. متن قانون در ۲۳ مهر ۱۴۰۴ منتشر شد.

بر اساس ماده یک این قانون، برخی اقدامات عملیاتی علیه امنیت کشور و فعالیت‌های اطلاعاتی یا جاسوسی برای اسرائیل و دولت‌های متخاصم، در صورت احراز شرایط مقرر قانونی، می‌تواند به مصادره اموال و مجازات اعدام منجر شود.

انتقادهای اصلی به این قانون بر گستردگی برخی عناوین مجرمانه، ابهام در تعریف مصادیق همکاری و فعالیت اطلاعاتی و خطر تفسیر گسترده قانون از سوی نهادهای قضایی و امنیتی متمرکز است. منتقدان حقوق بشری و حقوق‌دانان هشدار داده‌اند که اگر مرز میان جاسوسی واقعی، انتقال اطلاعات محرمانه، همکاری آگاهانه با یک سرویس اطلاعاتی و فعالیت‌هایی با تعریف مبهمِ ضد امنیت ملی روشن نباشد، امکان برخورد نامتناسب با متهمان و محدودشدن آزادی بیان و فعالیت مدنی افزایش می‌یابد. همچنین، پیش‌بینی مجازات اعدام برای برخی رفتارهای مشمول قانون، نگرانی‌ها درباره تناسب مجازات با جرم، کیفیت ادله اثباتی و ضرورت تضمین دادرسی عادلانه را تشدید کرده است.