تداوم درگیری میان حوثی‌ها و سعودی‌ها: حمله به فرودگاه عدن و شهر یَنبُع

روز جمعه، ۱۶ اکتبر، موشک‌هایی به فرودگاه بین‌المللی عدن در یمن اصابت کردند. اداره امنیت عدن این حمله را به گروه انصارالله (حوثی‌ها) نسبت داده است. بنابر اطلاعیه این نهاد این دومین حمله به این تأسیسات در کمتر از یک هفته گذشته است. حوثی‌ها مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته‌اند.

به گزارش خبرگزاری رویترز ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی اعلام کرد که یک موشک بالستیک را که به سمت شهر «یَنبُع» در سواحل دریای سرخ شلیک شده بود رهگیری کرده است. ینبع یک گذرگاه حیاتی برای صادرات نفت عربستان است. ریاض نفت خام خود را با استفاده از آن از مسیر دریای سرخ و با دور زدن تنگه هرمز روانه بازارهای جهانی کند.

رهگیری موشک بالستیک شلیک‌شده به سوی بندر ینبع در سواحل دریای سرخ هم‌زمان با حملات موشکی به فرودگاه بین‌المللی عدن، نشان‌دهنده تداوم تنش و بالا گرفتن آن است، تنشی که فراتر از درگیری‌های پراکنده مرزی بوده و مستقیماً شریان‌های جایگزین تجارت جهانی انرژی را هدف قرار داده است.

اگر امنیت پایانه ینبع، پالایشگاه‌های مجاور و خطوط لوله نفت به خطر بیفتد، ظرفیت جایگزین عربستان عملاً مهار می‌شود.  نفتکش‌هایی که در ینبع بارگیری می‌کنند اگر بخواهند به سمت بازارهای آسیا (بزرگ‌ترین مشتریان نفت خلیج فارس) حرکت کنند، باید از تنگه باب‌المندب بگذرند که تحت اشراف عملیاتی حوثی‌هاست. مسیر شمالی نیز به کانال سوئز و مدیترانه محدود می‌شود. در نتیجه هزینه و ریسک صادرات به آسیا به شدت افزایش خواهد یافت.

موقعیت دشوار ریاض

در هفته‌های اخیر عربستان مدام زیر ضرب حوثی‌ها قرار گرفته است.  در تحلیل‌ها از موقعیت دشوار ریاض این نظر برجسته است که دولت سعودی دیگر نمی‌تواند خود را یک رهبر منطقه و عربستان را کشوری امن و مناسب برای سرمایه‌گذاری و شراکت تجاری معرفی کند.

پروازها به سوی ریاض به حالت تعلیق درآمده‌اند و  اجلاس «ابتکار سرمایه‌گذاری آینده» که از مدت‌ها پیش تدارک دیده شده بود و قرار بود رهبران خارجی و سرمایه‌‌داران را به این کشور بکشاند، تبدیل به یک نشست آنلاین شده است.

مشکل عربستان با مسئله یمن دیرپاست.  در مارس ۲۰۱۵، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی با هدف عقب راندن حوثی‌ها از صنعا و تثبیت قدرت مورد خویش عملیات «طوفان قاطعیت» را آغاز کرد. این کارزار با وجود برتری کامل هوایی و تسلیحات پیشرفته غربی، نتوانست ساختار نامتقارن و شبکه‌ای حوثی‌ها را در جغرافیای کوهستانی یمن درهم بشکند. حوثی‌ها با تکیه بر کمک‌های فنی ایران، دسترسی به قطعات تجاری بازار خاکستری و سال‌ها تجربه جنگ میدانی، توانستند سامانه‌های پهپادی کم‌هزینه و موشک‌های بالستیک دوربرد را بومی‌سازی کنند.

پس از سال ۲۰۲۲، مذاکرات پشت پرده با میانجی‌گری عمان و احیای روابط دیپلماتیک ریاض و تهران در پکن (۲۰۲۳) آرامشی نسبی ایجاد کرد، اما تضاد منافع، بحران‌های منطقه‌ای پس از جنگ غزه در دریای سرخ و منازعات ناتمام سرزمینی، مانع از دستیابی به یک توافق صلح پایدار شد. تشدید مجدد عملیات نیروهای تحت حمایت ریاض در خطوط ساحلی و دریای سرخ، حوثی‌ها را به اجرای حملات تلافی‌جویانه در عمق خاک عربستان سوق داد.

ریاض تلاش دارد محور تصمیم‌گیری‌های سیاسی-امنیتی منطقه باشد. اما زمانی که بازیگری غیردولتی بتواند مرکز فرماندهی و زیرساخت‌های حیاتی آن را زیر آتش بگیرد، کشورهای کوچک‌تر حاشیه خلیج فارس در اتکا به چتر امنیتی سعودی دچار تردید می‌شوند. شهرهایی مانند دبی و دوحه سال‌هاست تصویری از امنیت و پایداری ارائه می‌دهند. آسیب‌پذیری مداوم عربستان می‌تواند سرمایه‌های بین‌المللی و شرکت‌های چندملیتی را از مقرگزینی در ریاض منصرف کند.

تله استراتژیک برای ولیعهد سعودی این است که گزینه نظامی فراگیر و بمباران‌های هوایی مجدد، تجربه شکست‌خورده سال ۲۰۱۵ را تکرار می‌کند و انصارالله را در جایگاه مدافع حاکمیت یمن تحکیم می‌بخشد. از سوی دیگر، انفعال صرف نیز بازدارندگی پادشاهی را از بین می‌برد. تحلیل‌گران این موضوع را که  عربستان سعودی در تعامل به ایران مجرای دیپلماسی را نمی‌بندد،  به ادراک این موقعیت دشوار برمی‌گردانند.