قیمت شیر در پنج سال اخیر ۷۱۷ درصد افزایش داشته است

افزایش قیمت مواد غذایی در سال‌های اخیر، تنها به افزایش هزینه‌های روزمره محدود نمانده و به‌تدریج ترکیب سبد خرید خانوارها را تغییر داده است. هنگامی که رشد قیمت‌ها از افزایش درآمدها پیشی می‌گیرد، خانواده‌ها ناچار می‌شوند خرید برخی اقلام را کاهش دهند، محصولات ارزان‌تر را جایگزین کنند یا از خرید بعضی مواد غذایی صرف‌نظر کنند. لبنیات نیز از جمله اقلامی است که در ایران در معرض این تغییر قرار گرفته است.

به گزارش تجارت‌نیوز، بررسی قیمت شیر در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بهای شیر بطری یک‌لیتری طی این دوره از حدود ۱۲ هزار تومان به ۹۸ هزار تومان رسیده است. این در حالی است که شیر نایلونی نیز از ۱۰ هزار تومان به ۸۴ هزار تومان افزایش قیمت داشته است. چنین تغییراتی نشان می‌دهد تهیه یکی از اقلام پایه سبد غذایی خانوار، در مدت پنج سال با هزینه‌ای به‌مراتب بیشتر همراه شده است.

اهمیت این افزایش قیمت زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم مصرف لبنیات در ایران از پیش نیز پایین‌تر از میزان توصیه‌شده بوده است. بر اساس سخنان احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، مصرف لبنیات در کشور به‌طور متوسط حدود یک واحد در روز است؛ در حالی که برای اغلب گروه‌های سنی مصرف روزانه دو تا سه واحد توصیه می‌شود. این میزان برای کودکان و نوجوانان در سن رشد سه واحد و برای سالمندان سه تا چهار واحد در روز عنوان شده است.

در چنین شرایطی، گرانی لبنیات می‌تواند فاصله میان میزان مصرف موجود و مقدار توصیه‌شده را بیشتر کند. خانواده‌ای که پیش‌تر نیز به‌دلیل محدودیت درآمد قادر به تهیه مقدار کافی شیر، ماست و پنیر نبوده است، با افزایش بیشتر قیمت‌ها ممکن است ناچار شود از میزان خرید خود بکاهد. در نتیجه، مسئله گرانی تنها به هزینه بیشتر برای تهیه یک محصول محدود نمی‌شود، بلکه دسترسی خانوار به مواد مغذی ضروری را نیز کاهش می‌دهد.

قیمت شیر در پنج سال اخیر

بررسی قیمت شیر بطری یک‌لیتری در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بهای این محصول از حدود ۱۲ هزار تومان در سال ۱۴۰۰ به ۱۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۱، ۲۱ هزار تومان در سال ۱۴۰۲، ۲۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۳، ۴۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و ۹۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است. به این ترتیب، قیمت شیر بطری یک‌لیتری طی پنج سال حدود ۷۱۷ درصد افزایش یافته است. میزان افزایش قیمت این محصول نسبت به سال ۱۴۰۰ در سال‌های ۱۴۰۱، ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به‌ترتیب حدود ۵۰، ۸۰، ۱۳۳ و ۳۰۰ درصد بوده است؛ روندی که از شتاب‌گرفتن افزایش قیمت در سال‌های پایانی این دوره حکایت دارد.

قیمت شیر نایلونی نیز در همین فاصله افزایش قابل توجهی داشته است. این محصول که در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۰ هزار تومان قیمت داشت، در سال ۱۴۰۱ به ۱۵ هزار تومان، در سال ۱۴۰۲ به ۱۸ هزار تومان، در سال ۱۴۰۳ به ۲۳ هزار تومان، در سال ۱۴۰۴ به ۳۸ هزار تومان و در سال ۱۴۰۵ به ۸۴ هزار تومان رسیده است. مقایسه این ارقام نشان می‌دهد که حتی گزینه ارزان‌تر شیر نیز از موج افزایش قیمت‌ها در امان نمانده و تهیه این کالای ضروری برای خانوارها، در مقایسه با پنج سال قبل، هزینه بسیار بیشتری به‌همراه دارد.

این ارقام همچنین نشان می‌دهند که افزایش قیمت در سال‌های پایانی این دوره شدت بیشتری گرفته است. قیمت شیر بطری یک‌لیتری از ۲۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ به ۴۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۴ و سپس به ۹۸ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است. به بیان دیگر، بهای این محصول در فاصله سال‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ بیش از سه برابر شده است.

برای خانواری که چند نفر عضو دارد و شیر را به‌طور منظم مصرف می‌کند، چنین افزایشی به‌معنای رشد محسوس هزینه ماهانه خرید لبنیات است.

کاهش قدرت خرید؛ یکی از موانع اصلی مصرف لبنیات

احمد اسماعیل‌زاده در اظهارات اخیر خود با اشاره به دلایل پایین‌بودن مصرف لبنیات در کشور، قیمت و دسترسی اقتصادی را از عوامل مؤثر بر این وضعیت دانسته است. به‌گفته او، وزارت بهداشت در تعیین قیمت لبنیات نقشی ندارد، اما خواستار دسترسی مردم به این محصولات با قیمت مناسب است و از دستگاه‌های مسئول تنظیم بازار و حمایت از مصرف‌کنندگان انتظار دارد برای بهبود این وضعیت اقدام کنند.

افزایش هزینه تولید نیز از جمله عواملی است که در توضیح رشد قیمت محصولات لبنی مطرح می‌شود. اسماعیل‌زاده با اشاره به افزایش قیمت نهاده‌های دامی گفته است این روند تولیدکنندگان را به افزایش قیمت محصولات خود سوق داده است. با این حال، پیامد اقتصادی این افزایش هزینه‌ها برای مصرف‌کننده نهایی آن است که تهیه اقلامی مانند شیر و ماست سهم بیشتری از درآمد خانوار را به خود اختصاص می‌دهد.

 پیامدهای گرانی لبنیات برای کودکان

کاهش مصرف لبنیات در میان کودکان و نوجوانان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این گروه‌ها در مرحله رشد قرار دارند و دریافت کافی مواد مغذی برای شکل‌گیری و تقویت استخوان‌های آنها ضروری است.

رزیتا بهاردوست، متخصص تغذیه، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز با تأکید بر اهمیت کلسیم و ویتامین D در دوران رشد توضیح داده است که شیر، ماست و پنیر می‌توانند بخش قابل توجهی از نیاز کودکان به کلسیم را تأمین کنند. به‌گفته او، اگر لبنیات از برنامه غذایی کودک حذف شود و جایگزین مناسبی برای آن در نظر گرفته نشود، احتمال دریافت ناکافی کلسیم افزایش می‌یابد.

کاهش دریافت کلسیم در سال‌های رشد می‌تواند سلامت استخوان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت نیز هشدار داده است که دریافت ناکافی این ماده معدنی در سنین رشد ممکن است به اختلال در تکامل استخوانی و کوتاه‌قدی منجر شود و در سنین بالاتر، خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.

مسئله اصلی، تداوم دریافت ناکافی مواد مغذی و نبود جایگزین مناسب در رژیم غذایی است. از این منظر، کاهش قدرت خرید خانواده‌ها می‌تواند پیامدهایی فراتر از افزایش هزینه‌های جاری داشته باشد و بر کیفیت تغذیه کودکان نیز اثر بگذارد.

جایگزین‌های ارزان‌تر همیشه کافی نیستند

در شرایط گرانی، برخی خانواده‌ها ممکن است برای کاهش هزینه‌ها به سراغ نوشیدنی‌های گیاهی یا مواد غذایی دیگری بروند که تصور می‌کنند جایگزین شیر هستند. اما بهاردوست تأکید کرده است که هر نوشیدنی گیاهی از نظر میزان کلسیم، پروتئین و سایر مواد مغذی با شیر گاو قابل مقایسه نیست و انتخاب جایگزین باید با دقت انجام شود.

اسماعیل‌زاده نیز با اشاره به تصور رایج درباره امکان تأمین کلسیم از طریق بادام و شیر بادام گفته بود که برای دریافت مقدار قابل توجهی کلسیم از بادام، مصرف بیش از یک کیلوگرم از این مغز لازم خواهد بود؛ مقداری که نه از نظر اقتصادی و نه از نظر عملی، جایگزین مناسبی برای مصرف معمول لبنیات محسوب نمی‌شود.

این اظهارات به معنای آن نیست که کلسیم فقط از طریق لبنیات تأمین می‌شود؛ منابع غذایی دیگری نیز حاوی این ماده معدنی هستند. با این حال، جایگزینی لبنیات باید به‌گونه‌ای صورت گیرد که مجموع نیازهای تغذیه‌ای فرد تأمین شود. در غیر این صورت، کاهش هزینه خرید ممکن است به بهای پایین‌آمدن کیفیت رژیم غذایی تمام شود.