نتایج نهایی انتخابات اسرائیل؛ کاهش کرسی‌های ائتلاف نتانیاهو ـ دشواری تشکیل دولت

کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل جمعه ۸ آبان / ۳۰ اکتبر، نتایج نهایی انتخابات پارلمانی این کشور را منتشر کرد. بر اساس این نتایج، حزب لیکود به‌رهبری بنیامین نتانیاهو با کسب ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب پارلمان جدید است. حزب «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، با ۲۱ کرسی در جایگاه دوم قرار گرفت. ائتلاف «بی‌یخاد» (با هم)، متشکل از حزب «بنت» به‌رهبری نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل و حزب «یش عتید» (آینده‌ای هست) به‌رهبری یائیر لاپید، نخست‌وزیر پیشین و رهبر پیشین اپوزیسیون ۱۲ کرسی و فهرست مشترک احزاب عرب ۱۱ کرسی به دست آوردند. حزب «دموکرات‌ها» نیز با هشت کرسی در جایگاه بعدی قرار گرفت.

فهرست مشترک عرب از ائتلاف سه حزب تشکیل شده است: «حداش»، با پیشینه چپ، مدافع برابری شهروندان عرب و یهودی و راه‌ حل دوکشوری؛ «تعال»، با گرایش ناسیونالیستی عربی و تأکید بر حقوق مدنی و سیاسی شهروندان عرب اسرائیل؛ و «بلد»، با گرایش ناسیونالیستی فلسطینی و خواهان تبدیل اسرائیل به دولتی برابر برای همه شهروندان، بدون برتری یک گروه قومی یا دینی.

حزب «رَعَم» به رهبری منصور عباس، برخلاف این سه حزب، گرایشی اسلام‌گرایانه دارد و بیشتر بر مطالبات اجتماعی و اقتصادی شهروندان عرب و مشارکت عملی در ساختار سیاسی اسرائیل تأکید می‌کند. این حزب  در سال ۲۰۲۱ نیز به ائتلاف دولتی نفتالی بنت پیوست. حزب رَعَم در انتخابات این دور ۸ کرسی کنست را کسب کرد.

حزب «دموکرات‌ها» به‌رهبری یائیر گولان، ژنرال بازنشسته ارتش اسرائیل و سیاستمدار پیشین از ادغام دو حزب قدیمی اسرائیل، حزب «کارگر» و حزب «مرتص» شکل گرفت.

در این دور از انتخابات حزب «اسرائیل خانه ما» هفت کرسی، «یهودیت متحد تورات» هفت کرسی، حزب راست افراطی «قدرت یهود» به رهبری ایتامار بن‌گویر هفت کرسی، «شاس» شش کرسی و حزب «صهیونیسم مذهبی» شش کرسی کسب کردند.

از نظر سهم احزاب از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست، لیکود با ۲۲,۵ درصد در صدر قرار دارد. سهم حزب یاشار ۱۷,۵ درصد، بی‌یخاد ۱۰ درصد، فهرست مشترک عرب ۹,۲ درصد و حزب دموکرات‌ها ۶,۷ درصد است. حزب رَعَم نیز با هشت کرسی، معادل ۶,۷ درصد کرسی‌های پارلمان، با دموکرات‌ها برابر است.

بر اساس نتایج نهایی، ائتلاف حامی نتانیاهو در مجموع ۵۳ کرسی، معادل ۴۴,۲ درصد پارلمان، در اختیار دارد. ائتلاف مخالف او ۴۸ کرسی، معادل ۴۰ درصد کرسی‌ها، به‌دست آورده‌ و احزاب عرب نیز با ۱۹ کرسی، ۱۵,۸ درصد پارلمان را در اختیار خواهند داشت.

میزان مشارکت در انتخابات ۷۷,۹ درصد اعلام شده و در مجموع پنج میلیون و ۷۱۶ هزار و ۶۶۵ رأی به صندوق‌ها ریخته شده است. سه فهرست «ذخیره‌داران»، «مردم اسرائیل» و «جامعه حریدی» نیز به‌ترتیب با کسب ۲,۷، ۱,۷ و ۰,۲ درصد آرا نتوانستند از حد نصاب انتخاباتی ۳,۲۵ درصد عبور کنند.

مذاکرات دشوار برای تشکیل دولت

با مشخص شدن ترکیب پارلمان، اکنون رهبران احزاب باید برای تشکیل ائتلافی با دست‌کم ۶۱ کرسی وارد مذاکره شوند. نتانیاهو و گادی آیزنکوت، رقیب اصلی او، هر دو با دشواری جدی برای تشکیل دولت اکثریت روبه‌رو هستند.

یکی از گزینه‌های مطرح، همکاری آیزنکوت با احزاب عرب است. در صورت پیوستن این احزاب به ائتلاف مخالفان نتانیاهو، مجموع کرسی‌های آن‌ها به ۶۷ خواهد رسید. حتی اگر احزاب عرب رسماً وارد دولت نشوند، حمایت آن‌ها از یک دولت اقلیت نیز می‌تواند به مخالفان نتانیاهو برای تشکیل دولت کمک کند.

با این حال، چنین ائتلافی برای آیزنکوت و متحدان یهودی او هزینه سیاسی قابل توجهی خواهد داشت. شهروندان عرب حدود ۲۰ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند و بسیاری از آن‌ها با فلسطینی‌های کرانه باختری و غزه پیوندهای خانوادگی و سیاسی دارند. تنها یک بار، در سال ۲۰۲۱، حزب رَعَم به ائتلاف حاکم اسرائیل پیوسته بود؛ دولتی که حدود ۱۸ ماه دوام آورد.

نتانیاهو نیز با مخالفت با چنین همکاری‌ای، آن را تهدیدی برای هویت یهودی اسرائیل و امنیت ملی این کشور توصیف کرده است. او تلاش کرده است همکاری احتمالی مخالفانش با احزاب عرب را نوعی خیانت سیاسی جلوه دهد.

گزینه دیگر، تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت نتانیاهو و آیزنکوت است. چنین ائتلافی می‌تواند با برخورداری از ۶۷ کرسی، اکثریت پارلمانی تشکیل دهد و احزاب عرب، راست افراطی و احزاب فوق‌ارتدوکس را از دولت کنار بگذارد. اما این سناریو نیز با موانع جدی روبه‌رو است؛ زیرا آیزنکوت و متحدانش پیش‌تر اعلام کرده‌اند که حاضر نیستند با نتانیاهو در یک دولت حضور داشته باشند.

آن‌ها نخست‌وزیر اسرائیل را به مسئولیت سیاسی در قبال ناکامی‌های امنیتی منتهی به حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس، تضعیف نهادهای دموکراتیک و ادامه بحران سیاسی ناشی از پرونده فساد او متهم می‌کنند. مخالفان نتانیاهو همچنین خواهان تشکیل کمیته تحقیق رسمی درباره ناکامی‌های امنیتی پیش از حمله حماس هستند؛ اقدامی که به اعتقاد آن‌ها دولت نتانیاهو تمایلی به انجام آن ندارد.

نتانیاهو در مقابل ممکن است برای جلب حمایت برخی احزاب و سیاستمداران راست‌گرای مخالف خود تلاش کند. نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن از جمله چهره‌هایی هستند که می‌توانند در این مذاکرات نقش داشته باشند. با این حال، اختلافات طولانی‌مدت آن‌ها با نتانیاهو و مخالفتشان با معافیت نظامی یهودیان فوق‌ارتدوکس، مانع مهمی در مسیر چنین توافقی خواهد بود.

اتهام‌زنی به احزاب عرب و احتمال انتخابات زودهنگام

در آستانه اعلام نتایج نهایی، نتانیاهو و حزب لیکود ادعاهایی درباره دستکاری انتخابات و احتمال دخالت خارجی در آرای احزاب عرب مطرح کردند؛ ادعاهایی که با واکنش مخالفان روبه‌رو شد. مخالفان نتانیاهو او را به دامن‌زدن به بدبینی نسبت به شهروندان عرب و تلاش برای جلوگیری از همکاری احتمالی احزاب مخالف با آن‌ها متهم کردند.

نوآم سهلبرگ، رئیس کمیته انتخابات اسرائیل اعلام کرده بود که گزارش‌هایی درباره احتمال دخالت خارجی دریافت کرده است، اما امکان تأیید این ادعاها را ندارد. کمیته انتخابات نیز تأکید کرد ادعاهای مربوط به تخلفات سازمان‌یافته در سلامت انتخابات بی‌اساس است و نتایج نهایی تحت تأثیر این تحقیقات قرار نخواهد گرفت.

شین‌بت، سازمان امنیت داخلی اسرائیل، هم اعلام کرد تحقیقات درباره احتمال دخالت خارجی به معنای زیر سؤال بردن حق رأی شهروندان عرب نیست. قطر نیز که برخی سیاستمداران حزب لیکود آن را به حمایت از حماس و دخالت در انتخابات متهم کرده بودند، این اتهامات را مضحک و خطرناک خواند.

در همین حال، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، پس از دریافت و بررسی نتایج رسمی، مأموریت تشکیل دولت را به یکی از رهبران سیاسی واگذار خواهد کرد. قرار است نتایج رسمی روز ۱۳ آبان / ۴ نوامبر به او ارائه شود و نمایندگان دوره جدید کنست نیز روز ۱۹ آبان / ۱۰ نوامبر سوگند یاد کنند.

حتی پیش از تشکیل دولت جدید، احتمال دارد مخالفان نتانیاهو با همکاری احزاب عرب برای انتخاب رئیس کنست و در اختیار گرفتن دستور کار پارلمان اقدام کنند. چنین اقدامی می‌تواند به آن‌ها امکان دهد پیش از تشکیل دولت، ابتکار عمل پارلمانی را در دست بگیرند.

در صورت شکست مذاکرات و ناتوانی احزاب در تشکیل ائتلافی با اکثریت ۶۱ کرسی، اسرائیل ممکن است در اوایل سال آینده میلادی بار دیگر به پای صندوق‌های رأی برود. در این صورت، دولت نتانیاهو تا زمان برگزاری انتخابات بعدی به‌عنوان دولت موقت به‌کار خود ادامه خواهد داد.

اسرائیل پس از بن‌بست سیاسی مشابه در سال ۲۰۱۹ نیز در فاصله سه سال و نیم پنج انتخابات پارلمانی برگزار کرد. از این رو، نتیجه انتخابات اخیر، با وجود مشخص شدن ترکیب پارلمان، هنوز به‌معنای پایان بحران سیاسی در این کشور نیست.