بحران آزمایشگاه‌های تشخیص طبی ایران؛ کمبود کیت و بدهی بیمه‌ها خطر تعطیلی را افزایش داده است

روزنامه «پیام ما» در گزارشی با عنوان «آزمایش‌های پزشکی در تعلیق»، مشکلات تولیدکنندگان، واردکنندگان و آزمایشگاه‌های پزشکی را بررسی کرده است. این گزارش نشان می‌دهد بحران تنها به کمبود تجهیزات محدود نیست و مجموعه‌ای از مشکلات ارزی، بدهی بیمه‌ها و فاصله تعرفه‌های خدمات با هزینه واقعی آن‌ها، فعالیت مراکز تشخیصی را تحت فشار قرار داده است.

میرمجید مصلایی، رئیس انجمن آزمایشگاه‌های پزشکی استان تهران، روز شنبه ۹ آبان به خبرگزاری ایرنا گفت قیمت کیت‌های عرضه‌شده از سوی شرکت‌های واردکننده در پی تغییر سیاست‌های ارزی، بین سه تا ۱۱ برابر افزایش یافته است. به گفته او، قرار بود وزارت بهداشت مابه‌التفاوت ناشی از حذف ارز ترجیحی را به شکل حمایت ریالی به آزمایشگاه‌ها پرداخت کند، اما با گذشت نزدیک به دو سال از این وعده، هنوز مبلغی پرداخت نشده است.

مصلایی با اشاره به فعالیت حدود هزار آزمایشگاه در استان تهران هشدار داد که برخی مراکز دیگر توان مالی تهیه کیت‌های ضروری را ندارند. او تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات بیمه‌ای، پایین بودن تعرفه خدمات آزمایشگاهی و افزایش هزینه‌های نگهداری دستگاه‌ها را از عوامل نزدیک شدن مراکز تشخیصی به مرز ورشکستگی و تعطیلی دانست. رئیس انجمن آزمایشگاه‌های پزشکی تهران همچنین گفت مکاتبات مکرر این انجمن با مسئولان برای جبران افزایش هزینه‌ها تاکنون نتیجه‌ای نداشته است.

یکی دیگر از عوامل بحران، بدهی انباشته سازمان‌های بیمه‌گر است. مهران قهرمانی، دبیر انجمن علمی آسیب‌شناسی و طب آزمایشگاه ایران، در حاشیه بیست‌وهشتمین کنگره ملی آسیب‌شناسی و طب آزمایشگاه در اوایل آبان اعلام کرد که پرداخت برخی مطالبات بیمه‌ای با تأخیری حدود ۱۰ ماه مواجه است.

به گفته قهرمانی، در شرایط تورمی، تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات باعث کاهش ارزش واقعی درآمد آزمایشگاه‌ها می‌شود، در حالی که این مراکز باید هزینه خرید کیت، تجهیزات، تعمیر دستگاه‌ها و حقوق کارکنان را به‌موقع پرداخت کنند.

او همچنین اعلام کرد برآوردهای کمیسیون تعرفه سازمان نظام پزشکی نشان می‌دهد که برای پوشش هزینه‌ها و رسیدن آزمایشگاه‌ها به نقطه سربه‌سر، افزایش حدود ۱۶۴ تا ۱۷۵ درصدی تعرفه خدمات آزمایشگاهی ضروری است. این رقم برآورد نهادهای صنفی است و به معنای تصویب افزایش تعرفه‌ها نیست.

قهرمانی هشدار داد که سهم بالای پرداخت مستقیم بیماران از هزینه‌های تشخیصی نیز می‌تواند دسترسی آن‌ها به خدمات آزمایشگاهی را دشوارتر کند. بحران آزمایشگاه‌ها تنها به مشکلات مالی صاحبان این مراکز محدود نمی‌شود. کمبود کیت‌های تخصصی و قطعات دستگاه‌های آزمایشگاهی می‌تواند انجام برخی آزمایش‌ها را متوقف کند یا به تأخیر بیندازد. محمدرضا امینی‌فرد، رئیس انجمن علمی آسیب‌شناسی و طب آزمایشگاهی ایران، پیش‌تر هشدار داده بود که بسیاری از آزمایشگاه‌ها با مشکل تأمین کیت مواجه‌اند و در نتیجه، انجام برخی آزمایش‌ها متوقف می‌شود.

این وضعیت به‌ویژه برای بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن، افرادی که به آزمایش‌های تخصصی نیاز دارند و بیمارانی که روند درمان آن‌ها به نتایج آزمایشگاهی وابسته است، پیامدهای نگران‌کننده‌ای دارد. امینی‌فرد همچنین بر ضرورت رعایت استانداردهای نگهداری و حمل کیت‌های آزمایشگاهی تأکید کرده و هشدار داده است که مشکلات تأمین تجهیزات نباید به کاهش کیفیت خدمات تشخیصی منجر شود.

در بخش دیگری از گزارش «پیام ما»، یکی از تولیدکنندگان تجهیزات آزمایشگاهی از افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل و ترخیص کالا، تأخیر در تخصیص ارز و اختلاف میان قیمت‌های مصوب و قیمت واقعی تجهیزات خبر داده است. به گفته این تولیدکننده، هزینه حمل‌ونقل برخی تجهیزات بیش از ۱۳ برابر شده و محدودیت‌های ارزی و مشکلات واردات، تأمین به‌موقع مواد اولیه و تجهیزات موردنیاز آزمایشگاه‌ها را دشوار کرده است.

این فعال صنعت تجهیزات پزشکی هشدار داده است که افزایش قیمت کیت‌های تخصصی ممکن است بعضی آزمایشگاه‌ها را به استفاده از روش‌های تشخیصی ارزان‌تر و دستی سوق دهد. با این حال، اطلاعات مستقلی درباره گستردگی استفاده از این روش‌ها منتشر نشده است.

بحران آزمایشگاه‌های تشخیص طبی در شرایطی تشدید شده که هزینه‌های درمان و خدمات پزشکی نیز فشار فزاینده‌ای بر خانوارهای ایرانی وارد می‌کند. تعطیلی احتمالی مراکز تشخیصی یا محدود شدن خدمات آن‌ها می‌تواند به‌ویژه برای ساکنان مناطق کم‌برخوردار، که دسترسی محدودتری به مراکز درمانی و آزمایشگاهی دارند، مشکلات بیشتری ایجاد کند.

انجمن‌های صنفی خواستار پرداخت مطالبات معوق بیمه‌ای، اصلاح تعرفه‌ها، تسهیل واردات تجهیزات و اجرای تعهدات دولت برای جبران افزایش هزینه‌های ارزی شده‌اند.

با وجود هشدارهای مکرر درباره خطر ورشکستگی آزمایشگاه‌ها، هنوز آمار جامعی از تعداد مراکزی که به دلیل مشکلات مالی تعطیل شده‌اند یا شمار آزمایش‌هایی که به علت کمبود کیت انجام نمی‌شوند، منتشر نشده است. در همین حال، ادامه کمبود تجهیزات و مشکلات مالی مراکز تشخیصی، نگرانی‌ها درباره دسترسی بیماران به خدمات ضروری و کیفیت تشخیص و درمان را افزایش داده است.