آیزنکوت برای تشکیل دولت اسرائیل در موقعیت بهتری قرار گرفت

تحولات سیاسی اسرائیل پس از انتخابات پارلمانی ۵ آبان / ۲۷ اکتبر، موقعیت بنیامین نتانیاهو را برای ادامه نخست‌وزیری تضعیف کرده و گادی آیزنکوت، رقیب اصلی او را در موقعیت برتری برای تشکیل دولت جدید قرار داده است.

اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، شامگاه پنج‌شنبه ۱۴ آبان / ۵ نوامبر، پس از پایان دو روز رایزنی با نمایندگان احزاب راه‌یافته به پارلمان اسرائیل (کنست)، اعلام کرد که ۶۷ نماینده از مجموع ۱۲۰ عضو پارلمان، گادی آیزنکوت، رهبر حزب «یاشار» و رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل را برای دریافت مأموریت تشکیل دولت توصیه کرده‌اند. در مقابل، ۴۶ نماینده از بنیامین نتانیاهو، رهبر حزب لیکود و نخست‌وزیر کنونی، حمایت کرده‌اند. هفت نماینده حزب فوق‌ارتدوکس و محافظه‌کار مذهبی «یهودیت متحد توراتی» نیز از معرفی هیچ‌یک از این دو سیاستمدار حمایت نکرده‌اند.

هرتزوگ اعلام کرده است که روز یکشنبه ۱۷ آبان / ۸ نوامبر نامزد مورد نظر خود را برای تشکیل دولت معرفی خواهد کرد. با این حال، او تأکید کرده است که با وجود برتری عددی آیزنکوت در رایزنی‌ها، هنوز مشخص نیست کدام نامزد توانایی بیشتری برای تشکیل یک ائتلاف پایدار دارد.

رئیس‌جمهور اسرائیل در این باره گفت: «نتایج رایزنی‌ها ممکن است در نگاه نخست روشن به‌نظر برسد، اما مسئولیت قانونی من تشخیص این است که چه کسی توانایی تشکیل دولت را دارد. این مسئله با توجه به حق وتوی متقابل میان بلوک‌های سیاسی و حتی در داخل هر یک از آن‌ها، چندان روشن نیست.»

او همچنین اعلام کرد که پیش از تصمیم نهایی، با برخی رهبران احزاب به‌صورت جداگانه گفت‌وگو خواهد کرد تا امکان نزدیک کردن دیدگاه‌ها و تشکیل دولتی باثبات را بررسی کند.

حمایت احزاب عربی؛ عامل تعیین‌کننده در موقعیت آیزنکوت

یکی از مهم‌ترین تحولات انتخابات اخیر اسرائیل، افزایش چشمگیر مشارکت رأی‌دهندگان فلسطینی شهروند این کشور و نقش تعیین‌کننده احزاب عربی در معادلات تشکیل دولت بوده است.

دو حزب عربی «فهرست متحد» و «رعم» به‌رهبری منصور عباس، حمایت خود را از معرفی آیزنکوت برای تشکیل دولت اعلام کرده‌اند. این دو حزب در مجموع ۱۹ کرسی کنست را در اختیار دارند و حمایت آن‌ها موجب شده است شمار نمایندگانی که نامزدی آیزنکوت را به رئیس‌جمهور توصیه کرده‌اند، به ۶۷ نفر برسد.

این حمایت در شرایطی صورت می‌گیرد که هدف اصلی احزاب عربی، جلوگیری از ادامه زمامداری نتانیاهو و کنار رفتن دولت کنونی او عنوان شده است.

با این ‌حال، حمایت از نامزدی آیزنکوت لزوماً به‌معنای مشارکت این احزاب در دولت آینده نیست. یوسف جبارین، از رهبران فهرست متحد، اعلام کرده است که حزبش خواهان تصدی وزارتخانه‌ها نیست، اما آمادگی دارد از بیرون دولت از یک کابینه به رهبری آیزنکوت حمایت کند. منصور عباس نیز معتقد است اختلافات میان احزاب را می‌توان برای تشکیل دولتی باثبات برطرف کرد.

نکته مهم این است که آیزنکوت، برخلاف آنچه از حمایت احزاب عربی ممکن است برداشت شود، تاکنون مشارکت رسمی این احزاب در دولت خود را منتفی دانسته است. نتانیاهو نیز با تشکیل دولت با حضور احزاب عربی مخالف است. بنابراین، ۱۹ کرسی احزاب عربی در معادله پارلمانی اهمیت تعیین‌کننده دارد، اما هنوز روشن نیست چگونه می‌توان حمایت آن‌ها را به تشکیل یک دولت عملی و پایدار تبدیل کرد.

تضعیف موقعیت نتانیاهو و اختلاف بر سر خدمت نظامی فوق‌ارتدوکس‌ها

در جبهه مقابل، بنیامین نتانیاهو با خودداری حزب «یهودیت متحد توراتی» از توصیه او برای تشکیل دولت، با ضربه سیاسی دیگری روبه‌رو شده است.

این حزب فوق‌ارتدوکس که هفت کرسی کنست را در اختیار دارد، از متحدان دیرینه نتانیاهو در ائتلاف‌های سیاسی بوده است، اما در رایزنی‌های اخیر تصمیم گرفت نام هیچ‌یک از دو نامزد را به هرتزوگ توصیه نکند.

ریشه اصلی این اختلاف به مناقشه طولانی بر سر خدمت نظامی مردان فوق‌ارتدوکس بازمی‌گردد. احزاب مذهبی خواهان حفظ معافیت دانشجویان مدارس دینی از خدمت سربازی هستند، درحالی‌که احزاب سکولار و بخش‌هایی از جامعه اسرائیل خواهان اجرای برابر قانون خدمت نظامی‌اند.

این مسئله به‌ویژه پس از جنگ و افزایش فشار بر نیروهای نظامی اسرائیل، به یکی از موضوعات حساس سیاسی و اجتماعی این کشور تبدیل شده است.

با این ‌حال، خودداری «یهودیت متحد توراتی» از حمایت رسمی از نتانیاهو به‌معنای قطع کامل ارتباط این حزب با مذاکرات تشکیل دولت نیست. بر اساس گزارش امروز، جمعه ۱۵ آبان / ۶ نوامبر روزنامه «جروزالم پست»، نمایندگان این حزب آمادگی خود را برای مذاکره با هر جریان سیاسی که راه‌ حلی برای مسئله خدمت نظامی فوق‌ارتدوکس‌ها ارائه دهد، اعلام کرده‌اند.

از سوی دیگر، گزارش‌هایی نیز درباره انعطاف آویگدور لیبرمن، رهبر حزب «اسرائیل خانه ما»، در مخالفت با حضور احزاب فوق‌ارتدوکس در دولت آینده منتشر شده است. چنین تحولی می‌تواند امکان مذاکره میان احزاب مخالف نتانیاهو و نیروهای مذهبی را افزایش دهد، هرچند هنوز توافقی قطعی در این زمینه حاصل نشده است.

اکثریت ۶۷ نفره؛ حمایت سیاسی یا ائتلاف واقعی؟

با وجود برتری آیزنکوت در رایزنی‌های ریاست‌جمهوری، تشکیل دولت همچنان با دشواری‌های جدی روبه‌روست.

نتایج رسمی انتخابات اخیر نشان می‌دهد که حزب لیکود به رهبری نتانیاهو با کسب ۲۷ کرسی، بزرگ‌ترین حزب کنست است. حزب «یاشار» به رهبری آیزنکوت ۲۱ کرسی به‌دست آورده و ائتلاف «بیاخاد» به رهبری نفتالی بنت نیز ۱۲ کرسی دارد.

در مجموع، بلوک راست‌گرای مذهبی و ناسیونالیست حامی نتانیاهو ۵۳ کرسی، بلوک مخالفان یهودی او ۴۸ کرسی و دو حزب عربی ۱۹ کرسی در اختیار دارند.

بنابراین، هیچ‌یک از دو بلوک اصلی به‌تنهایی به اکثریت ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت دست نیافته‌اند. آیزنکوت برای تشکیل دولت به همکاری نیروهایی نیاز دارد که برخی از آن‌ها بر سر مسائل اساسی، از جمله مشارکت احزاب عربی و معافیت مذهبی‌ها از خدمت سربازی، اختلاف ‌نظر دارند.

به همین دلیل، شمار ۶۷ نماینده‌ای که نامزدی آیزنکوت را توصیه کرده‌اند، نباید با شمار نمایندگان یک ائتلاف آماده و متعهد به تشکیل دولت یکسان تلقی شود.

روزنامه «تایمز اسرائیل» نیز در ارزیابی تحولات اخیر هشدار داده است که شمار نمایندگانی که واقعاً حاضرند در یک دولت مشترک همکاری کنند، به‌مراتب کمتر از تعداد حامیان اعلام‌شده است.

انتخابات مجدد همچنان یکی از احتمالات است

در صورت واگذاری مأموریت تشکیل دولت به آیزنکوت، او ۲۸ روز فرصت خواهد داشت تا ائتلافی با اکثریت پارلمانی تشکیل دهد. این مهلت می‌تواند حداکثر ۱۴ روز دیگر تمدید شود و در مجموع به ۴۲ روز برسد.

اگر آیزنکوت در این مدت موفق به تشکیل دولت نشود، امکان واگذاری مأموریت به نامزد دیگری وجود دارد. در صورت ادامه بن‌بست و شکست روندهای قانونی تشکیل دولت، اسرائیل ممکن است بار دیگر به سمت انتخابات پارلمانی پیش برود.

تا آن زمان، نتانیاهو همچنان نخست‌وزیر موقت خواهد بود و دولت کنونی به کار خود ادامه خواهد داد.

در همین حال، کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل چهارشنبه ۱۳ آبان / ۴ نوامبر نتایج رسمی انتخابات را تأیید کرد و اعلام کرد که ادعاهای مطرح‌شده درباره تخلف و دستکاری در روند رأی‌گیری، اعتبار انتخابات را مخدوش نکرده است. این موضوع پس از آن اهمیت پیدا کرد که نتانیاهو و برخی متحدانش درباره نتایج انتخابات و افزایش آرای احزاب عربی تردیدهایی مطرح کرده بودند.

اکنون تصمیم اسحاق هرتزوگ در روز یکشنبه مرحله بعدی رقابت سیاسی در اسرائیل را مشخص خواهد کرد. آیزنکوت از نظر شمار توصیه‌های پارلمانی در موقعیت برتر قرار دارد، اما موفقیت نهایی او به توانایی‌اش در حل اختلافات میان احزاب مخالف نتانیاهو و تبدیل حمایت اعلام‌شده به یک ائتلاف واقعی بستگی خواهد داشت.