سپاه از افزایش برد موشک‌ها خبر داد؛ اروپا در دایره تهدیدهای تازه تهران

سپاه پاسداران اعلام کرد محدودیت پیشین برای برد موشک‌های جمهوری اسلامی کنار گذاشته شده و برنامه افزایش برد همچنان ادامه دارد؛ اظهاراتی که در میانه افزایش احتمال دور تازه‌ای از جنگ با آمریکا و پس از چند روز تهدید صریح پایگاه‌های نظامی آمریکا و ناتو در اروپا مطرح می‌شود.

حسین محبی، سخنگوی سپاه، شنبه ۱۶ آبان در نشست «هفته هوافضا» گفت نیروهای مسلح بر اساس دستور رهبر جمهوری اسلامی برای پاسخ «بدون محدودیت جغرافیایی» دیگر خود را به محدوده پیشین اهداف مقید نمی‌دانند. او گفت: «ما همواره در حال ارتقای برد موشک‌هایمان هستیم و در این زمینه توقفی نداریم.» محبی همچنین گفت دارایی‌های کشورهای متخاصم لزوما در خاک همان کشورها قرار ندارند و می‌توانند در دسترس جمهوری اسلامی باشند.

این موضع نشان‌دهنده تغییر مهمی در ادبیات رسمی برنامه موشکی جمهوری اسلامی است. علی خامنه‌ای سال‌ها برد دو هزار کیلومتر را سقفی خودخواسته برای موشک‌های بالستیک ایران معرفی کرده بود. این سقف، یکی از ویژگی‌های اعلام‌شده دکترین موشکی تهران تا پیش از جنگ ۱۲ و ۳۸ روزه بود.

اما پس از دو دور جنگ، مقام‌های نظامی جمهوری اسلامی به‌تدریج از کنار گذاشتن این محدودیت سخن گفته‌اند. محمد اکرم‌نیا، سخنگوی ارتش، روز ۱۴ آبان اعلام کرد تجربه جنگ نشان داده است که ایران «حتما باید برد موشک‌ها را افزایش دهد» و کار در این زمینه آغاز شده است.

این تغییر فقط به بحث فنی درباره موشک‌ها محدود نمانده است. در هفته گذشته، تهدیدها برای نخستین‌بار به‌طور گسترده پایگاه‌های آمریکا در اروپا را هم دربر گرفت. روزنامه کیهان نوشت پایگاه‌ها و تاسیسات آمریکا و ناتو در بریتانیا، ایتالیا، یونان، رومانی و قبرس در صورت آغاز دوباره حملات می‌توانند هدف قرار گیرند. روزنامه همشهری هم نقشه‌ای از زیرساخت‌های نظامی آمریکا در اروپا منتشر کرد و برخی نمایندگان مجلس گفتند پرواز هواپیماهای آمریکایی از خاک کشورهای اروپایی می‌تواند آن کشورها را وارد فهرست اهداف کند.

سابقه این تهدیدها به چند ماه قبل بازمی‌گردد. فایننشال تایمز در ماه اوت به نقل از منابعی در ایران گزارش داده بود که نیروهای نظامی جمهوری اسلامی احتمال حمله به دارایی‌های آمریکا در اروپا، از جمله در قبرس و بلغارستان، را در صورت گسترش دوباره جنگ بررسی کرده‌اند. یکی از منابع گفته بود حمله گسترده‌تر آمریکا می‌تواند جنگ را «از منطقه خارج کند و به اروپا برساند».

با این حال، ادعای توان هدف قرار دادن سراسر اروپا هنوز به‌طور مستقل ثابت نشده است. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا، CSIS، برد بیشتر موشک‌های اصلی بالستیک عملیاتی ایران را حدود دو هزار کیلومتر یا کمتر ارزیابی می‌کند. این برد بخش‌هایی از جنوب و شرق اروپا را پوشش می‌دهد، اما برای رسیدن به غرب اروپا کافی نیست.

کارشناسان البته می‌گویند بعضی سامانه‌ها از نظر فنی قابلیت افزایش برد دارند. مؤسسه SIPRI پس از گزارش حمله موشکی ایران به دیه‌گو گارسیا در ماه مارس نوشت که اگر آن حمله، که بریتانیا وقوع آن را تایید کرد و تهران رد کرد، واقعا با موشک بالستیک ایرانی انجام شده باشد، جمهوری اسلامی توان پرتاب در برد نزدیک چهار هزار کیلومتر را نشان داده است. این موسسه همچنین خاطرنشان کرد کاهش وزن کلاهک می‌تواند برد برخی موشک‌ها، از جمله خانواده خرمشهر، را افزایش دهد.

تولید موشک به زیر زمین منتقل شده است

هم‌زمان با سخنان تازه درباره برد موشک‌ها، سپاه از گسترش زیرساخت‌های زیرزمینی خود خبر داده است. محبی گفت تولید موشک و پهپاد در جریان جنگ از تاسیسات سطحی به زیر زمین منتقل شده و سپاه علاوه بر انبارهای موسوم به «شهرهای موشکی»، اکنون «شهر تولید موشک» زیرزمینی نیز ایجاد کرده است. او گفت هدف این ساختار ادامه تولید حتی زیر بمباران است.

سپاه همچنین اعلام کرده است در جریان هفته هوافضا یک «شهر موشکی» تازه و چند دستاورد دیگر رونمایی خواهد شد. هنوز مشخص نیست این مجموعه همان مرکز تولید زیرزمینی مورد اشاره محبی است یا یک پایگاه ذخیره و پرتاب جداگانه.

آماده‌سازی برای «جنگ سوم»

اظهارات روز شنبه در شرایطی مطرح شد که خطر ازسرگیری جنگ گسترده هنوز از میان نرفته است. محبی گفت اگر «موج سوم درگیری» آغاز شود، سپاه از قابلیت‌هایی که آن‌ها را «شگفتی‌ساز» نامید استفاده خواهد کرد، بدون آنکه ماهیت این تسلیحات را توضیح دهد.

این تهدید تنها یک روز پس از حمله محدود تازه آمریکا به یک سامانه پدافندی جمهوری اسلامی در قشم مطرح شد. دونالد ترامپ حمله روز جمعه را تایید کرد و هم‌زمان گفت مذاکرات از طریق میانجی‌ها ادامه دارد. قطر هم شنبه اعلام کرد تلاش برای دستیابی به توافق و جلوگیری از تشدید جنگ همچنان ادامه دارد.

به این ترتیب، در حالی که مسیر دیپلماتیک هنوز مسدود نشده، سپاه هم‌زمان این پیام را مخابره می‌کند که در صورت آغاز دور تازه جنگ، جغرافیای پاسخ جمهوری اسلامی ممکن است دیگر به اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه محدود نماند.