کاهش اندک انتشار کربن ناشی از سوخت‌های فسیلی؛ جنگ ایران استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش داده

افزایش شدید قیمت نفت و گاز در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مردم را به جست‌وجوی منابع انرژی جایگزین سوق داده است. در نتیجه، به نظر می‌رسد امسال روند انتشار گازهای کربنی که به تغییرات اقلیمی و گرم‌شدن زمین دامن می‌زنند، تا حدودی کاهش یافته باشد.

بر اساس اطلاعات جمع‌آوری‌شده از ماه‌های سپری‌شده سال جاری و طبق ارزیابی جامع گروهی از دانشمندان، پیش‌بینی می‌شود میزان انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از مصرف نفت، گاز و زغال‌سنگ در سال ۲۰۲۶ تقریباً بدون تغییر باقی بماند. به‌ویژه، انتظار می‌رود انتشار دی‌اکسید کربن ناشی از مصرف نفت به‌تنهایی حدود ۲ درصد کاهش یابد؛ زیرا رانندگان برای صرفه‌جویی در هزینه سوخت، مصرف خود را کاهش داده‌اند و افراد بیشتری به استفاده از خودروهای برقی روی آورده‌اند.

این یافته‌ها صبح امروز سه‌شنبه ۱۹ آبان / ۱۰ نوامبر در جریان مذاکرات اقلیمی سازمان ملل، موسوم به COP31، که به میزبانی ترکیه در شهر آنتالیا برگزار می‌شود، ارائه شدند.

این گزارش نشان می‌دهد که دو عامل در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای نقش داشته‌اند: نخست، تأثیر جنگ ایران و افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی و دوم، گسترش جهانی استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر ارزان‌قیمت، به‌ویژه انرژی خورشیدی و بادی؛ یعنی منابعی که برخلاف نفت و زغال‌سنگ، با مصرف شدن تمام نمی‌شوند.

با این حال، نویسندگان گزارش و دیگر کارشناسان معتقدند هنوز زود است که از یک تغییر اساسی و پایدار در روند جهانی انتشار گازهای گلخانه‌ای صحبت کنیم. میزان کاهش انتشار کربن ناشی از سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۶، در مقایسه با سال گذشته، تنها حدود ۰,۴ درصد خواهد بود.

از سوی دیگر، این کاهش اندک ممکن است موقتی باشد. افزون بر این، افزایش انتشار کربن ناشی از جنگل‌زدایی و تغییر کاربری زمین، نه‌تنها این کاهش را خنثی کرده، بلکه موجب افزایش انتشار کلی کربن شده است. منظور از تغییر کاربری زمین، تبدیل مناطق طبیعی مانند جنگل‌ها و مراتع به زمین‌های کشاورزی یا مناطق مسکونی و صنعتی است.

برای مثال، آتش‌سوزی‌های گسترده در جنوب‌شرقی آسیا و تبدیل بخش‌های بیشتری از زمین‌های طبیعی و جنگلی به زمین‌های کشاورزی، از عوامل این افزایش بوده‌اند.

عوامل متعددی می‌توانند این روند شکننده کاهش انتشار گازهای ناشی از سوخت‌های فسیلی را مختل کنند. از جمله گسترش بیشتر استفاده از زغال‌سنگ در هند، کاهش احتمالی قیمت نفت که ممکن است مصرف سوخت‌های فسیلی را دوباره افزایش دهد، و حمایت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از استفاده و گسترش سوخت‌های فسیلی.

نویسندگان گزارش تأکید می‌کنند که برای دستیابی به کاهش پایدار و دائمی انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای، همچنان باید سرمایه‌گذاری بسیار بیشتری در انرژی‌های تجدیدپذیر و فن‌آوری‌های کم‌کربن، مانند خودروهای برقی، صورت گیرد؛ فن‌آوری‌هایی که در مقایسه با روش‌های معمول تولید انرژی و حمل‌ونقل، دی‌اکسید کربن بسیار کمتری وارد جو می‌کنند.

گلن پیترز، استاد پژوهشی در مرکز تحقیقات بین‌المللی اقلیم «سیسرو» (Cicero)، در این‌باره می‌گوید: «کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در یک سال را نمی‌توان به‌معنای رسیدن به نقطه اوج انتشار دانست، مگر این‌که این کاهش ناشی از تغییرات ساختاری و بنیادی باشد. گسترش سریع‌تر استفاده از انرژی خورشیدی، انرژی بادی، باتری‌ها و خودروهای برقی باعث شده است که انتشار گازهای گلخانه‌ای در ده‌ها کشور کاهش یابد و سرعت افزایش آن در بسیاری از کشورهای دیگر نیز کمتر شود. با این حال، این تغییرات هنوز برای تثبیت و تضمین رسیدن به نقطه اوج انتشار جهانی کافی نیستند.»

نقطه اوج انتشار به زمانی گفته می‌شود که میزان انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای به بالاترین حد خود می‌رسد و پس از آن، در صورت تداوم روند کاهشی، هر سال کمتر می‌شود.

بر اساس گزارش «بودجه جهانی کربن» (Global Carbon Budget)، پیش‌بینی می‌شود که در سال جاری میلادی حدود ۳۸,۲ میلیارد تُن دی‌اکسید کربن وارد جو زمین شود.

این گزارش، ارزیابی سالانه‌ای است که با همکاری دانشمندانی از ده‌ها دانشگاه و مؤسسه علمی در سراسر جهان تهیه می‌شود و نتایج آن در نشریه علمی Earth System Science Data منتشر شده است.

تقاضا برای انرژی در سراسر جهان همچنان رو به افزایش است؛ زیرا افراد بیشتری به برق دسترسی پیدا می‌کنند و جمعیت بیشتری از فقر خارج می‌شوند و سطح زندگی‌شان بهبود می‌یابد. با این حال، حدود دوسوم از افزایش نیاز جهانی به انرژی، از طریق افزایش تولید برق از منابع خورشیدی و بادی و همچنین گسترش استفاده از خودروهای برقی تأمین می‌شود.

اما در سوی دیگر ماجرا، انتشار کربن ناشی از جنگل‌زدایی و تبدیل زمین‌های طبیعی به زمین‌های کشاورزی نیز امسال افزایش یافته است. همین موضوع باعث شده که مجموع انتشار کربن در جهان اندکی بیشتر شود.

بر اساس این گزارش، میزان کل انتشار کربن جهان که سال گذشته ۴۲,۸ میلیارد تن بود، در سال ۲۰۲۶ به حدود ۴۳,۳ میلیارد تن خواهد رسید.

دانشمندان همچنین درباره کاهش «بودجه باقی‌مانده کربن» جهان هشدار داده‌اند. منظور از بودجه کربن، مقدار محدودی از دی‌اکسید کربن است که بشر هنوز می‌تواند وارد جو زمین کند، بدون آن‌که احتمال عبور دمای متوسط زمین از یک حد مشخص و خطرناک به‌شدت افزایش یابد.

به‌گفته دانشمندان، بودجه باقی‌مانده کربن جهان برای محدود نگه‌داشتن افزایش دمای زمین در سطح ۱,۵ درجه سانتی‌گراد نسبت به دوران پیش از انقلاب صنعتی، حدود ۱۵۰ میلیارد تن است؛ یعنی اگر انتشار کربن با سرعت کنونی ادامه پیدا کند، این مقدار در کمتر از چهار سال به پایان خواهد رسید.

دمای متوسط زمین هم‌اکنون بیش از دو سال است که از آستانه ۱,۵ درجه سانتی‌گراد فراتر رفته است. همچنین پدیده آب‌وهوایی «ال‌نینو»، که با گرم‌شدن غیرمعمول سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام همراه است، موجب گرم‌تر شدن آب اقیانوس‌ها و هوای جو زمین شده است.

دانشمندان در پایان هشدار می‌دهند که اگر جهان بخواهد بختی برای محدود کردن افزایش دما و جلوگیری از عبور بیش از حد آن از مرز ۱,۵ درجه داشته باشد، انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای باید هرچه زودتر به نقطه اوج خود برسد و پس از آن، در سال‌های آینده با سرعت زیادی کاهش پیدا کند.