مذاکرات روسیه و اوکراین بدون دستاورد چشمگیر پایان یافت

نمایندگان روسیه و اوکراین چهارشنبه ۲۰ آبان / ۱۱ نوامبر اعلام کردند که دو کشور بر سر انجام مبادله گسترده‌ای از اسیران جنگی به توافق رسیده‌اند. این توافق در پایان دو روز مذاکرات با میانجیگری ایالات متحده آمریکا در ابوظبی حاصل شد؛ با این حال، گفت‌وگوها هیچ پیشرفت عمده‌ای در زمینه پایان دادن به جنگی که نزدیک به پنج سال پیش با تهاجم مسکو آغاز شد، به‌همراه نداشت.

پیش از آغاز این نشست، امید چندانی به دستیابی به تحولی مهم وجود نداشت. این نخستین دیدار هیئت‌های دو کشور پس از ۹ ماه بود. روسیه و اوکراین تاکنون در مقاطع مختلف اقدام به مبادله اسیران جنگی کرده‌اند، اما همچنان بر سر شروط پذیرش توافق صلح اختلافات عمیقی دارند.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند واشنگتن مصمم است تلاش‌های دیپلماتیک خود برای برقراری صلح را که تاکنون نتایج قابل‌توجهی نداشته، دوباره به جریان بیندازد.

افزون بر موضوع تضمین‌های امنیتی پس از جنگ برای هر دو کشور، سرنوشت مناطقی از خاک اوکراین که در اشغال روسیه قرار دارند و همچنین نقش کشورهای اروپایی در توافق احتمالی صلح، از مهم‌ترین مسائل حل‌نشده در مذاکرات است.

دیدار نمایندگان آمریکا با پوتین و زلنسکی

این نشست نخستین دور از مذاکرات سه‌جانبه درباره تهاجم روسیه به اوکراین از ماه فوریه تاکنون بود. به‌گفته تحلیلگران و سازمان‌های بشردوستانه، این جنگ تاکنون صدها هزار کشته از میان نظامیان و هزاران قربانی غیرنظامی بر جای گذاشته است.

جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از پایان مذاکرات در ابوظبی گفت: «یکی از نکات مثبت این بود که توافق کردیم بزرگ‌ترین مبادله بشردوستانه اسیران را انجام دهیم. قرار است فردا تعداد نهایی اسیران را مشخص کنیم.»

ولادیمیر مدینسکی، رئیس هیئت روسی، و رستم عمروف، رئیس هیئت اوکراینی، نیز توافق بر سر مبادله اسیران را تأیید کردند. با این حال، مدینسکی تأکید کرد که این توافق در حال حاضر صرفاً در سطح اصول کلی حاصل شده است.

کوشنر همچنین اعلام کرد که او و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، فردا پنج‌شنبه به مسکو سفر خواهند کرد تا با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه دیدار کنند. آن‌ها پس از این دیدار راهی دوبلین، پایتخت ایرلند، خواهند شد تا با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت‌وگو کنند.

کشورهای اروپایی از مذاکرات کنار گذاشته شدند

عمروف اعلام کرد که هیئت اوکراینی قرار است اواخر روز چهارشنبه با نمایندگان دولت‌های اروپایی، اتحادیه اروپا و ناتو دیدار کند. این نمایندگان در ابوظبی حضور داشتند، اما در مذاکرات سه‌جانبه شرکت نکرده بودند.

مسکو مخالف حضور کشورهای اروپایی در مذاکرات مستقیم است؛ کشورهایی که نسبت به رفتار روسیه و اهداف گسترده‌تر این کشور در قاره اروپا نگرانی دارند.

کوشنر گفت یکی از اهداف سفر به مسکو تلاش برای وارد کردن کشورهای اروپایی به روند مذاکرات است.

دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اعلام کرد که نمایندگان اروپا ممکن است در مراحل بعدی به مذاکرات صلح بپیوندند؛ اما به‌گفته او، اظهارات کنونی مقام‌های اروپایی «نشان‌دهنده هیچ تمایلی از سوی آن‌ها برای کمک به پیشبرد روند صلح نیست». مسکو همواره از کشورهای اروپایی به‌دلیل تأمین مالی و ارسال تسلیحات برای اوکراین انتقاد کرده است.

کوشنر تأکید کرد که هر دو کشور روسیه و اوکراین به شفافیت درباره ترتیبات امنیتی پس از جنگ نیاز دارند. به‌گفته او، کشورهای اروپایی، اتحادیه اروپا و ناتو باید در این گفت‌وگوها مشارکت داشته باشند تا درباره گام‌های بعدی توافق عمومی شکل بگیرد.

اوکراین خواهان تضمین‌هایی است که مانع حمله مجدد روسیه در آینده شود. مقام‌های اتحادیه اروپا نیز اعلام کرده‌اند که گفت‌وگو درباره ترتیبات امنیتی اروپا تنها پس از برقراری آتش‌بس می‌تواند آغاز شود.

بسیاری از کشورهای اروپایی مشارکت دادن روسیه در تدوین این ترتیبات امنیتی را نوعی امتیازدهی به پوتین می‌دانند؛ رئیس‌جمهور روسیه بارها گسترش ناتو به سمت شرق را یکی از مهم‌ترین تهدیدها علیه امنیت کشورش توصیف کرده است. روسیه خواستار عقب‌نشینی نیروهای این ائتلاف از مناطق مرزی خود شده است.

کوشنر گفت در مذاکرات ابوظبی نگرانی‌های امنیتی روسیه نیز مورد بحث قرار گرفته است. به‌گفته او، به مسکو اعلام شده که برای قابل ‌قبول بودن پیشنهادهایش برای کشورهای اروپایی، باید پیشنهادهای متفاوتی در زمینه کاهش تنش ارائه کند.

او افزود: «واقعیت این است که در حال حاضر هیچ اعتمادی میان طرفین وجود ندارد. پس از جنگی از این دست، چنین وضعیتی قابل انتظار است.»

مذاکرات در فضای سیاسی متفاوتی برگزار شد

شرایط سیاسی و دیپلماتیک مذاکرات در مقایسه با آخرین نشست دو کشور در ماه فوریه در ژنو تغییر کرده است.

دولت ترامپ اکنون باید خود را برای شرایطی آماده کند که در آن دموکرات‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر آمریکا، از ماه ژانویه کنترل کنگره را در دست خواهند گرفت. این مسئله می‌تواند به افزایش فشارها برای حمایت بیشتر از اوکراین منجر شود.

از سوی دیگر، اقتصاد روسیه که تحت تأثیر جنگ قرار گرفته، با فشارهای سنگینی روبه‌رو است و اوکراین نیز در پی حملات هوایی ویرانگر به شبکه برق خود با مشکلات جدی مواجه است.

این مذاکرات در حالی برگزار شد که درگیری‌ها در خطوط مقدم همچنان ادامه دارد. در سال جاری تغییر چندانی در خطوط کنترل سرزمینی دو طرف ایجاد نشده است. با این حال، هر دو کشور حملات گسترده‌ای با استفاده از موشک‌های دوربرد و پهپادها علیه یکدیگر انجام می‌دهند.

مقام‌های محلی اعلام کردند که در پی حمله روزانه روسیه به یک بازار در منطقه جنوبی اودسا، سه نفر کشته و ۱۱ نفر زخمی شدند. اولگ کیپر، رئیس اداره نظامی منطقه، گفت ساختمان‌های مسکونی نیز آسیب دیده‌اند و نیروهای امدادی به محل حادثه اعزام شده‌اند.

مقام‌های اوکراینی همچنین اعلام کردند که روسیه طی حملات شبانه به منطقه جنوبی زاپوریژیا و شهر خارکیف در شرق اوکراین، هفت غیرنظامی را زخمی کرده و به اموال و ساختمان‌ها خسارت وارد آورده است.

در مقابل، وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور طی شب گذشته ۶۲۷ پهپاد اوکراینی را سرنگون کرده است. به‌گفته الکساندر دروزدنکو، فرماندار منطقه، ۱۵۰ فروند از این پهپادها در محدوده اطراف سن‌پترزبورگ رهگیری شده‌اند.

او افزود که حمله پهپادی موجب آتش‌سوزی در بندر اوست-لوگا شده است؛ این بندر یکی از مراکز اصلی صادرات نفت روسیه به‌شمار می‌رود. در این حادثه سه نفر از کارکنان بندر زخمی شدند.