از شیراز تا بشاگرد؛ سهمیه آرد روستاییان در پیچ‌وخم سامانه‌های دولتی
گزارش‌ها از چند استان ایران نشان می‌دهند که اجرای طرح هوشمندسازی توزیع آرد روستایی و عشایری، به قطع یا کاهش سهمیه شماری از خانوارها و اختلال در تأمین نان آن‌ها منجر شده است. در شیراز، برخی روستاییان بیش از ۴۰ روز است که آرد سهمیه‌ای دریافت نکرده‌اند؛ در بشاگرد هرمزگان، میزان آرد تخصیصی به کمتر از نصف کاهش یافته و در خوزستان و کرمان نیز مسئولان از کسری صدها تن آرد خبر داده‌اند. این مشکلات در حالی ادامه دارند که دولت، ثبت اطلاعات در سامانه‌های الکترونیکی و بررسی تراکنش‌های خرید نان را مبنای تخصیص یارانه قرار داده است؛ سازوکاری که برای برخی خانوارهای روستایی و عشایری به مانعی در دسترسی به یکی از ضروری‌ترین اقلام غذایی تبدیل شده است.
بخش خبر
نانوایی لواش ماشینی
شماری از روستاییان شهرستان شیراز در استان فارس می‌گویند بیش از ۴۰ روز است که سهمیه آرد خانوارهایشان قطع شده و مراجعه به نهادهای مسئول نتیجه‌ای نداشته است. این خانوارها که برای پخت نان مصرفی خود به آرد یارانه‌ای وابسته‌اند، با بلاتکلیفی درباره زمان برقراری مجدد سهمیه روبه‌رو شده‌اند.
بخشدار مرکزی شیراز، قدیمی‌بودن اطلاعات ثبت‌شده خانوارها را یکی از دلایل مشکلات تخصیص آرد دانسته است. با این حال، گزارش‌های منتشرشده در هفته‌های اخیر نشان می‌دهند که مسئله تنها به شیراز یا اطلاعات ناقص خانوارها محدود نیست. در چند استان دیگر نیز تغییر شیوه محاسبه سهمیه، الزامات ثبت‌نام الکترونیکی و ناهماهنگی دستگاه‌های اجرایی، دسترسی روستاییان و عشایر به آرد خام را مختل کرده است.
کاهش بیش از ۵۰ درصدی سهمیه آرد در بشاگرد
در شهرستان بشاگرد استان هرمزگان، مشکلات اینترنت و احراز هویت الکترونیکی به یکی از موانع اصلی دریافت سهمیه آرد تبدیل شده است. سیروس بشیرزاده، سرپرست مدیریت توسعه بازرگانی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان، اعلام کرده است که سهمیه آرد بشاگرد پیش‌تر ۲۳۰ تن بود، اما در مرحله جدید تنها ۱۱۰ تن آرد به این شهرستان اختصاص یافته است؛ کاهشی بیش از ۵۲ درصد.
به گفته این مقام، تنها حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد خانوارهای منطقه توانسته‌اند مراحل نهایی ثبت‌نام را تکمیل کنند. ضعف پوشش اینترنت، مشکلات ثبت کدپستی، احراز هویت و دریافت کد تأیید از دلایل اعلام‌شده برای این وضعیت است. بشاگرد منطقه‌ای کوهستانی با روستاهای پراکنده و مسیرهای دشوار ارتباطی است. در بسیاری از روستاها دسترسی به نانوایی محدود است و خانوارها برای تهیه نان به آرد خام وابسته‌اند.
در گزارش روزنامه محلی «صبح ساحل» در ۲۳ آبان، مسئولان تأیید کرده‌اند که بخشی از کاهش سهمیه به ثبت‌نام ناقص خانوارها مربوط است. هم‌زمان، ایرنا نیز از وقفه حدود ۴۰روزه در توزیع آرد برخی مناطق بشاگرد خبر داده است.
در چنین شرایطی، تکمیل‌نشدن یک فرایند الکترونیکی می‌تواند دریافت آرد را برای خانواری که امکان دسترسی منظم به اینترنت ندارد، با مشکل روبه‌رو کند.
خوزستان و کرمان؛ صدها تن آرد کسرشده و سهمیه‌های حذف‌شده
مشکلات توزیع آرد در خوزستان نیز ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است. رضا عبیات، سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری خوزستان، ۲۵ مهر اعلام کرد که پس از اجرای طرح هوشمندسازی، سهمیه آرد روستاییان و عشایر استان کاهش یافته بود.
به گفته او، پس از پیگیری استانداری از وزارت کشور و شرکت بازرگانی دولتی ایران، بیش از ۹۰۰ تن از آرد کسرشده به سهمیه استان بازگردانده شد. عبیات تأکید کرد که پیگیری برای بازگرداندن بخش دیگری از سهمیه همچنان ادامه دارد. بازگرداندن آرد به سهمیه استان، لزوماً به معنای تحویل آن به خانوارهایی نیست که طی این مدت از دریافت آرد محروم شده‌اند.
در جنوب استان کرمان نیز اجرای طرح جدید با کسری حدود ۳۵۰ تن آرد روستایی همراه شده است. محمد بلندنظر، مدیرکل تعاون روستایی جنوب کرمان، ۲۷ مهر توضیح داد که اطلاعات خانوارها در سامانه سیما با داده‌های سامانه هدفمندی یارانه‌ها و تراکنش‌های خرید نان در سامانه نانینو تطبیق داده می‌شود.
بر اساس این سازوکار، خرید نان از نانوایی‌ها می‌تواند به کاهش یا حذف سهمیه آرد خام خانوار منجر شود. بلندنظر تأیید کرده است که سهمیه برخی خانوارها به‌صورت سیستمی حذف شده و شبکه تعاون روستایی نقشی در تصمیم‌گیری درباره حذف آن‌ها نداشته است. در مقابل، داریوش ماهری، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی کرمان، تأکید کرده که سهمیه کلی استان کاهش نیافته و حذف برخی سهمیه‌ها به بررسی اطلاعات مصرف‌کنندگان مربوط بوده است.
ماهری همچنین گفته است که ثبت خرید نان از نانوایی الزاماً به معنای تخلف نیست؛ زیرا خانوارها ممکن است هنگام سفر یا حضور موقت در مناطق دیگر ناچار به خرید نان شده باشند.
از حذف سهمیه تا اعتراض عشایر
در خوزستان، مسئله به اعتراض حضوری برخی خانوارهای عشایری نیز منجر شده است. اوایل آبان، گروهی از عشایر شهرستان ایذه در اعتراض به حذف نام خود از فهرست دریافت‌کنندگان آرد یارانه‌ای، مقابل اداره امور عشایر این شهرستان تجمع کردند.
یکی از معترضان گفته بود که سهمیه آرد از معدود حمایت‌های باقی‌مانده برای خانوارهای عشایری است و حذف آن، تأمین نان را دشوارتر می‌کند. به گفته معترضان، خرید نان از نانوایی با کارت بانکی یکی از دلایل اعلام‌شده برای حذف سهمیه بوده است.
آن‌ها خواستار توضیح مسئولان درباره نحوه محاسبه سهمیه و بازنگری در وضعیت خانوارهای حذف‌شده شدند. در کهگیلویه و بویراحمد نیز گزارش‌هایی از تأخیر در تحویل آرد و سردرگمی خانوارهای روستایی و عشایری منتشر شده است.
برخی خانوارها با وجود ثبت‌نام و دریافت کد مربوط، همچنان سهمیه خود را دریافت نکرده‌اند. در همین حال، مقام‌های استانی از ناهماهنگی دستگاه‌های اجرایی و نقص اطلاعات ثبت‌شده سخن گفته‌اند. نادیا صداقت، مدیرکل امور اقتصادی استانداری، پیش‌تر از تماس‌های مکرر خانوارهایی خبر داده بود که در دو ماه گذشته آرد دریافت نکرده بودند.
سامانه سیما چگونه سهمیه آرد را تعیین می‌کند؟
سامانه یکپارچه مدیریت آرد، موسوم به «سیما»، با هدف ساماندهی تخصیص آرد یارانه‌ای و جلوگیری از دریافت سهمیه‌های تکراری به کار گرفته شده است. در این سازوکار، اطلاعات هویتی، تعداد اعضای خانوار، محل سکونت، وضعیت ثبت‌نام و سوابق خرید نان در تعیین سهمیه نقش دارند.
مقام‌های دولتی می‌گویند هدف از اجرای این طرح، جلوگیری از تخلف و رساندن آرد یارانه‌ای به مصرف‌کنندگان واقعی است. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، سهمیه ماهانه برای هر فرد روستایی هشت کیلوگرم و برای هر فرد عشایری ۱۲ کیلوگرم تعیین شده است.
با این حال، اجرای طرح از مهرماه با مشکلات متعددی همراه بوده است. محمدحسن جلالی، مدیرکل هماهنگی و نظارت بر امور آرد و نان شرکت بازرگانی دولتی ایران، ۱۹ آبان اعلام کرد که سقف تخصیص آرد استان‌ها بر اساس اطلاعات ثبت‌شده در سامانه سیما محاسبه می‌شود.
او تأیید کرد که ثبت‌نشدن اطلاعات مصرف‌کنندگان یا توزیع خارج از فرایند سامانه‌ای، می‌تواند موجب کاهش سهمیه استان‌ها شود. جلالی همچنین پذیرفت که بررسی مصرف خانوارهای عشایری صرفاً بر اساس عملکرد شش‌ماهه، معیار دقیقی برای تشخیص نیاز واقعی آن‌ها نیست؛ زیرا کوچ فصلی و تفاوت دسترسی به نانوایی، الگوی مصرف این خانوارها را تغییر می‌دهد.
هشدار درباره حذف سهمیه خانوارهای ثبت‌نام‌نکرده
با وجود مشکلات گزارش‌شده، اجرای الزامات سامانه‌ای همچنان ادامه دارد. سید احسان عسکری، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار کهگیلویه و بویراحمد، ۲۱ آبان هشدار داد خانوارهای روستایی و عشایری که تا ۲۴ آبان اطلاعات خود را در سامانه سیما تکمیل نکنند، ممکن است سهمیه ماه جاری و ماه‌های آینده را از دست بدهند.
او از تشکیل مراکزی در فرمانداری‌ها برای ثبت‌نام جاماندگان خبر داد. این هشدار در شرایطی مطرح شده که گزارش‌های استانی نشان می‌دهند بخشی از خانوارها به دلیل ضعف زیرساخت اینترنت، مغایرت اطلاعات یا محدودیت دسترسی به خدمات اداری، قادر به تکمیل ثبت‌نام نیستند.
در سطح ملی نیز سازمان امور عشایر ایران خواستار اصلاح نحوه محاسبه سهمیه و رسیدگی به مشکلات سامانه شده است. جاوید حیاتی، معاون توسعه و امور زیربنایی این سازمان، گفته است که تعدادی از خانوارهای واجد شرایط به دلیل مغایرت اطلاعات یا محدودیت‌های سامانه از دریافت آرد محروم شده‌اند.
او همچنین از توافق برای اصلاح شیوه محاسبه سهمیه خبر داده است؛ به‌گونه‌ای که اگر خانواری بخشی از سهمیه خود را از طریق خرید نان مصرف کند، امکان دریافت باقی‌مانده سهمیه آرد خام برای او محفوظ بماند. با این حال، روشن نیست این اصلاحات تا چه اندازه در استان‌ها اجرا شده‌اند.
نان خانوارها در گرو تصمیم‌های سامانه‌ای
گزارش‌های منتشرشده از شیراز، بشاگرد، خوزستان، کرمان و کهگیلویه و بویراحمد نشان می‌دهند که مشکلات تخصیص و توزیع آرد، شکل‌های متفاوتی دارند: در برخی مناطق سهمیه استانی کاهش یافته، در برخی موارد نام خانوارها از فهرست مشمولان حذف شده و در مناطقی نیز تحویل آرد با تأخیر روبه‌رو شده است.
این مشکلات الزاماً علت یکسانی ندارند، اما همگی با تغییر سازوکار تخصیص و توزیع آرد یارانه‌ای ارتباط دارند. برای خانوارهایی که در مناطق دورافتاده زندگی می‌کنند و دسترسی منظم به نانوایی ندارند، آرد خام تنها یک کالای یارانه‌ای نیست، بلکه بخش ضروری تأمین غذای روزانه است.
در چنین شرایطی، قطع سهمیه به دلیل نقص اطلاعات یا ثبت تراکنش خرید نان، می‌تواند خانوارها را با هزینه‌های اضافی و دشواری تأمین غذا روبه‌رو کند. هنوز آمار سراسری و مستقلی از تعداد خانوارهای محروم‌شده، میزان آرد تحویل‌داده‌نشده و مدت واقعی قطع سهمیه‌ها منتشر نشده است. همچنین روشن نیست دستگاه‌های مسئول برای خانوارهایی که سهمیه آن‌ها به اشتباه حذف شده، چه سازوکار فوری و قابل دسترسی‌ای برای تأمین آرد و رسیدگی به اعتراض‌ها پیش‌بینی کرده‌اند.
با ادامه اجرای طرح هوشمندسازی، پرسش اصلی این است که آیا نظام جدید توزیع می‌تواند نیاز واقعی خانوارهای روستایی و عشایری را شناسایی کند و مانع محرومیت آن‌ها از دسترسی به نان شود؟
نظرها
نظری وجود ندارد.