گزارش میدانی:
ارزانخواری و حذف وعدههای غذایی کارگران
هیچ راهی وجود ندارد جز اینکه کارگران به شکل مداوم از سبد غذاییشان کم کنند. مسئله دسترسی به غذا امروز یکی از برزگترین بحرانهای زیست خانوارهای کارگری در ایران است و بخش بزرگی از نیروی کار در ایران توان خرید خوراکیهای ضروری را ندارند. تداوم این شرایط به بحرانهای درهمتنیده اجتماعی در ایران دامن خواهد زد.

کارگران در صنایع پتروشیمی عسلویه
اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی در کنار جنگ و تشدید تحریمها، زندگی طبقات میانی و فرودست ایران را در معرض فروپاشی کامل قرار داده است. ایران سالها است که با نرخ تورم دو رقمی درگیر است و حداقل دستمزد کارگران همواره پایینتر از سبد معیشت و نرخ تورم بوده است. با این حال در نیمه اول امسال، رشد تورم به حدی بوده که بخش بزرگی از مزد و حقوقبگیران توان تامین نیازهای ضروری و اولیه زندگی را به طور کامل از دست دادهاند.
حذف ارز ترجیحی، در شرایطی که کشور در وضعیت جنگی قرار داشت، به همراه افزایش نرخ تورم باعث شد که اثر افزایش دستمزد کارگران در همان هفتههای ابتدایی سال ۱۴۰۵ از بین برود. وضعیت آشفته زندگی کارگران در ماههای اخیر بحث ضرورت ترمیم دستمزدها را در میانه سال مطرح کرد.
شورای عالی کار بر اساس بند ۱۰ مصوبه مزدی سال ۱۴۰۵ موظف شده بود که تغییرات مزایای کارگران را تا پایان شهریور بررسی کند. بر این اساس در پایان شهریور جلسه این شورا با محوریت بررسی دوباره دستمزد و وضعیت معیشتی کارگران تشکیل شد. این جلسه نتیجه مشخصی نداشت و ترمیم دستمزها اتفاق نیافتاد. از سویی دیگر، با حذف ارز ترجیحی، قرار بود تورم کالاهای اساسی به واسطه کالابرگ جبران شود اما پس از هفتهها بحث کردن پیرامون افزایش کالابرگ، مقرر شده که تنها مبلغی ناچیز به سهم چند دهک جامعه اضافه شود.
شرایط جنگی کشور و تشدید تحریمها باعث نشده که تغییری در سیاستهای حکومت به وجود بیاید. سالها است که دولت در ایران عامل اصلی تحمیل فقر و نابرابری به طبقات فرودست است و کمترین مسئولیتی در برابر از بین رفتن امکانهای زیست طبقات فرودست جامعه احساس نمیکند. در این وضعیت امنیت غذایی نیروی کاری که بخش بزرگی از آن حداقلیبگیر هستند کاملا از بین رفته و ارزانخواری و حذف وعدههای غذایی تنها راه پیش روی کارگران در ایران است.
هیولای تورم
گزارش مرکز آمار در مردادماه نشان میداد که تورم نقطهبهنقطه به ۸۹ درصد و تورم خوراکیها به ۱۲۷٬۵ رسیده بود. همچنین تازهترین گزارش مرکز آمار میگوید گزارش شاخص کل قیمت در شهریور ۱۴۰۵ به ۷۲۹٬۸ رسید که نسبت به مرداد ۴٬۲ درصد افزایش داشته است. تورم نقطهبهنقطه نیز ۸۹٬۸ درصد و تورم سالانه ۷۳٬۶ درصد ثبت شده است، به این معنا که خانوارهای کشور به طور متوسط برای خرید سبد مشابهی از کالاها و خدمات نسبت به شهریور سال گذشته، ۸۹٬۸ درصد بیشتر هزینه کردهاند. تورم نقطهبهنقطه نیز نسبت به مرداد ۰.۸ واحد درصد افزایش یافته است.
نکته قابل توجه، فاصله تورم گروه خوراکیها با تورم کل است. تورم سالانه روغنها و چربیها ۱۹۶.۶ درصد، شیر، پنیر و تخممرغ ۱۱۸٬۷، گوشت قرمز و سفید ۱۱۵٬۲ درصد، نان و غلات ۱۲۱٬۸ و تورم سالانه سبزیجات و حبوبات ۶۶٬۲ درصد بوده است.
دادههای رسمی نشان میدهد که دهکهای کمدرآمد تورم را بیشتر احساس میکنند چرا که سهم خوراکیها در سبد هزینه خانوارهای فرودست بیشتر است. به عبارتی، شکاف میان تورم خوراکیها با تورم کل فشار بیشتری به خانوارهای کمدرآمد تحمیل میکند.
شواهد، آمارهای رسمی و حتی برخی اظهارات جستهوگریخته مقامات حکومت نشان میدهد که بخشهای گستردهای از خانوارهای کارگری، بازنشستگان و حقوقبگیران در تامین مواد غذایی ضروری کاملا ناتوان شدهاند. از اسفند پارسال به اینسو، یعنی پس از تجاوز نظامی امریکا و اسرائیل به ایران، معیشت گروههای آسیبپذیر جامعه بیش از پیش در معرض بحران قرار گرفته است. از یکسو با بیکاری گسترده روبرو بودهایم که بخش بزرگی از آنها هنوز کار پیدا نکردهاند، و از سوی دیگر گرانی مداوم کالاها حتی دستمزد کسانی را که بیش از یک شغل دارند ناچیز کرده است.
دستمزدی برای چند روز
«دستمزد ماهانه کفاف هزینههای یک هفته را هم نمیدهد.» این را سیمین میگوید که نزدیک به ده سال است در یک شرکت خصوصی کار میکند. او میگوید گرانی و تورم به جایی رسیده که با اضافه شدن مبلغی ناچیز به پایه حقوق، زندگی کارگران تغییر چندانی نمیکند. او از مسئله دیگری هم میگوید که البته فقط مختص به محل کار او نیست و موارد مشابه زیادی دارد:
افزایش حقوق امسال حتی برای دو ماه هم دوام نیاورد یعنی در طول این شش ماه اول سال، تورم به حدی رشد کرد که آن چند میلیون تومانی که به حقوقها اضافه شد اصلا به چشم نیامد. ضمن اینکه خیلی از شرکتهای خصوصی کوچک در فروردین ماه همان افزایش حقوق را هم اعمال نکردند. حرفشان این بود که وضعیت فروش و بازار خراب است و اگر بخواهیم به اندازه مصوب دستمزدها را بالا ببریم باید تعطیل کنیم. در حالی که مثلا برای شرکتی که ده، دوازده نفر نیروی کار دارد چند میلیون تومان افزایش دستمزدها هزینه زیادی به مجموعه اضافه نمیکند. اما خیلی از کارفرماها به بهانه جنگ از زیر بار افزایش دستمزد در رفتند و خودشان مبلغی کمتر را به حقوق پارسال اضافه کردهاند.
مرتضی و همسرش در خانهای اجارهای در تهران زندگی میکنند. او تا اواخر پارسال شغل دومی هم داشته اما پس از اعتراضات دی ماه و قطعی اینترنت و سپس تجاوز نظامی در اسفندماه، آن را از دست داده است. بازار کار آشفته ایران در ماههای اخیر باعث شده که او دیگر نتواند جایگزینی برای شغل دومش پیدا کند و میگوید دستمزدش در جایی که کار میکند، کمی بیشتر از حداقل دستمزد امسال است اما کفاف هزینههای زندگیاش را نمیدهد:
درآمدم حتی برای اجاره خانه، خورد و خوراک، قبض آب و برق و هزینه رفت و آمد هم کافی نیست. در دو سال اخیر هیچ لباسی نخریدم، به مسافرت نرفتم و حالا حتی یک گرفتن یک مهمانی ساده هم از توانمان خارج شده یعنی توان خریدن میوه و تدارک یک شام یا ناهار برای یک مهمانی چند نفره را هم نداریم. به این فکر میکنم که شبها با ماشین کار کنم اما با گران شدن بنزین و قطعات و وسایل خودرو فکر میکنم این هم کمکی به شرایط مالیام نمیکند و ممکن است فقط به هزینههایم اضافه کند. از هر جا که دستم رسیده وام گرفتهام اما نمیتوانم قسط همه وامها را پرداخت کنم. به صورت چرخشی هر ماه قسط یکی از وامها را میدهم و همیشه بدهکارم. یکی از این وامها را فقط برای این گرفتم که بتوانم قسطهای انباشته شده قبلی را بپردازم و خود این کار بیشتر بدهکارم میکند.
کافهای کوچک در تهران برای یک شیفت کاری صبح تا عصر فقط ۱۵ میلیون تومان، بدون بیمه، پرداخت میکند. صاحب کافه میگوید: «اگر بیشتر از این پرداخت کنم و حق بیمه را هم به تامین اجتماعی بدهم امکان ادامه دادن ندارم و باید کافه را تعطیل کنم.» موج بزرگ بیکاری در ماههای ابتدایی امسال به حدی بوده که بسیاری از کسانی که سابقه کاری بالا هم دارند مجبورند به هر موقعیت شغلی فکر کنند حتی اگر کاری بدون بیمه با دستمزدی کمتر از حداقل مزد مصوب باشد.
هنوز نیمه دوم سال باقیمانده و چشمانداز روشنی برای پایان جنگ و تحریمها هم دیده نمیشود و افزایش قیمت کالاها همچنان ادامه خواهد داشت. در چنین وضعیتی هیچ راهی وجود ندارد جز اینکه کارگران به شکل مداوم از سبد غذاییشان کم کنند. مسئله دسترسی به غذا امروز یکی از برزگترین بحرانهای زیست خانوارهای کارگری در ایران است و بخش بزرگی از نیروی کار در ایران توان خرید خوراکیهای ضروری را ندارند. تداوم این شرایط به بحرانهای درهمتنیده اجتماعی در ایران دامن خواهد زد و رژیم نامناسب غذایی هم سلامت نیروی کار را به خطر میاندازد و هم هزینه بیشتری به نظام سلامت وارد خواهد کرد.



نظرها
نظری وجود ندارد.