ایران در کانون رایزنی ترامپ، شی و پوتین
در حاشیه نشست سران مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین، شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ دیدار میکنند؛ نشستی کمسابقه که جنگ ایران، امنیت تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای از محورهای مهم آن است. ترامپ پس از گفتوگوی دوجانبه با رئیسجمهوری چین اعلام کرد که دو طرف بر ضرورت بازماندن تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای توافق دارند. همزمان، موضوع کنترل تسلیحات هستهای و جنگ اوکراین نیز در دستور کار رایزنیهای سه قدرت قرار گرفته است؛ هرچند مقامهای آمریکایی پیشتر تأکید کرده بودند که نباید انتظار توافق فوری و مشخصی از این نشست داشت.

دیدار ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در حاشیه نشست سران مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین ـ عکس از خبرگزاری فرانسه
مهمترین تحول مربوط به ایران در ساعات اخیر، اظهارات تازه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز است. او پیش از نشست سهجانبه در شنژن گفت واشنگتن برای پایان دادن به جنگ با ایران نیازی به کمک چین و روسیه ندارد.
ترامپ بار دیگر مدعی شد نیروی دریایی، نیروی هوایی و سامانههای پدافند هوایی ایران شکست خوردهاند و توان موشکی جمهوری اسلامی به حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد میزان پیشین کاهش یافته است. او همچنین گفت ایران خواهان توافق است، اما آمریکا به دنبال توافقی «ماندگار» است.
ترامپ در مورد تفاهمنامه اسلامآباد با ایران نیز گفت: «فکر میکنم اتلاف وقت بود. دوست نداشتم این کار را انجام دهم، اما به حرف دیگران گوش کردم.»
رئیسجمهوری آمریکا در همین مصاحبه باز هم مدعی شد ایالات متحده کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد و افزود چین و روسیه تاکنون با وارد نکردن کشتیهای خود به منطقه، رفتار مناسبی در قبال آمریکا داشتهاند.
این اظهارات در حالی مطرح شده که ترامپ پیشتر اعلام کرده بود موضوع ایران را در گفتوگو با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، رهبران چین و روسیه مطرح خواهد کرد. تفاوت میان این دو موضع قابل توجه است: از یک سو واشنگتن مایل است موضوع ایران را در سطح سه قدرت بررسی کند و از سوی دیگر ترامپ میگوید برای پایان جنگ به میانجیگری یا کمک مسکو و پکن احتیاجی ندارد.
موضع چین؛ تأکید بر ثبات و گفتوگو، بدون تأیید ادعای ترامپ
در پکن، موضوع ایران از منظر امنیت انرژی و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس اهمیت ویژهای دارد. چین از واردکنندگان عمده نفت ایران است و ادامه ناامنی در تنگه هرمز میتواند بر جریان انرژی و اقتصاد این کشور تأثیر بگذارد.
ترامپ پس از دیدار حدود یکساعته با شی جینپینگ اعلام کرد که دو طرف بر ضرورت بازماندن تنگه هرمز و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای توافق دارند. او در آغاز این دیدار گفت: «ما هر دو در اینباره توافق داریم.»
با این حال، شی در همان لحظه اظهارنظر مستقیمی درباره این ادعا نکرد و تا زمان انتشار گزارش نیز تأیید رسمی و مستقلی از سوی دولت چین درباره توافقی مشخص با آمریکا در مورد ایران منتشر نشده بود.
در آخرین مواضع علنی وزارت امور خارجه چین پیش از این دیدار، گوئو جیاکون، سخنگوی این وزارتخانه، بر ضرورت حفظ صلح و ثبات، حل اختلافات از طریق گفتوگو و مشورت و تقویت همکاری میان قدرتهای بزرگ تأکید کرده بود. او درباره دستور کار نشست سهجانبه نیز گفت رهبران سه کشور درباره مسائل مهم مرتبط با صلح جهانی تبادل نظر خواهند کرد، اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد.
نشست سهجانبه؛ ایران، اوکراین و کنترل تسلیحات هستهای
دیدار ترامپ، شی و پوتین در شنژن از نظر ترکیب شرکتکنندگان و موضوعات مورد بحث، رویدادی کمسابقه در مناسبات بینالمللی بهشمار میرود. این نخستین نشست رسمی سهجانبه در سطح رهبران آمریکا، چین و روسیه است.
ترامپ پیش از سفر به چین اعلام کرده بود که قصد دارد درباره سه موضوع اصلی با رهبران روسیه و چین گفتوگو کند: جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و راههای پایان دادن به آن؛ کنترل و کاهش زرادخانههای تسلیحات هستهای و جنگ روسیه و اوکراین.
مقامهای آمریکایی پیشتر گفته بودند که جنگ اوکراین در دستور کار رسمی نشست سهجانبه قرار ندارد، زیرا واشنگتن مسیر جداگانهای برای مذاکره با مسکو و کییف دنبال میکند و چین نیز طرف مستقیم این مذاکرات نیست.
اما ترامپ برخلاف این توضیحات گفته بود که قصد دارد درباره اوکراین نیز با شی و پوتین صحبت کند. او روز دوشنبه، پیش از عزیمت به آسیا، با اشاره به تلفات سنگین نیروهای روسیه، اظهار داشت که این موضوع را در نشست مطرح خواهد کرد.
ترامپ روز پنجشنبه در دیدار با شی نیز موضوع جنگ اوکراین را مطرح کرد و خطاب به او گفت: «ما در پی آن هستیم که در ارتباط با جنگ روسیه و اوکراین، به هر دو طرف کمک کنیم. مایلم شاهد پایان این جنگ باشم. فکر میکنم تا حد زیادی میتوانم از جانب هر دوی ما صحبت کنم.»
ترامپ همچنین در دیداری خارج از برنامه با ولادیمیر پوتین، او را «دوست خوب» خود خطاب کرد و گفت: «ما سالهاست روابط بسیار خوبی داریم. مدت زیادی است که یکدیگر را میشناسیم و فکر میکنم اتفاقات بسیار خوبی میتواند از این دیدار حاصل شود یا دستکم زمینه آن فراهم شود. اما معتقدم این اتفاقات رخ خواهد داد.»
در همین حال، نگرانی اوکراین و متحدان اروپایی آن از احتمال تصمیمگیری درباره آینده جنگ بدون حضور نمایندگان کییف افزایش یافته است. فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، نسبت به تکرار تجربه نشست آلاسکا میان ترامپ و پوتین هشدار داده است؛ نشستی که پیشنهادهای مطرحشده در آن با مخالفت اوکراین روبهرو شد.
پایان پیمان هستهای آمریکا و روسیه
یکی دیگر از محورهای مهم نشست شنژن، آینده کنترل تسلیحات هستهای است.
پیمان «استارت نو» (New START) که آخرین توافق محدودکننده تسلیحات راهبردی هستهای میان آمریکا و روسیه بود، در ۵ فوریه ۲۰۲۶ (۱۶ بهمن ۱۴۰۴) منقضی شد. با پایان این پیمان، برای نخستین بار طی بیش از پنج دهه، دو قدرت دارای بزرگترین زرادخانههای هستهای جهان دیگر محدودیتهای الزامآور مشترک ناشی از این توافق را ندارند.
ترامپ خواهان دستیابی به توافقی جدید و گستردهتر است که چین را نیز شامل شود. با این حال، پکن تاکنون تمایل چندانی به پذیرش چنین محدودیتهایی نشان نداده است.
بر اساس برآوردهای مطرحشده در گزارش آسوشیتدپرس، چین بیش از ۶۰۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد، در حالی که شمار کلاهکهای هستهای آمریکا و روسیه هر کدام بیش از پنج هزار برآورد میشود.
چین معتقد است تا زمانی که اختلاف قابلتوجهی میان حجم زرادخانههای هستهای این کشور و دو قدرت دیگر وجود دارد، مشارکت آن در مذاکرات محدودسازی تسلیحات هستهای با همان شرایط مناسب نیست.
ترامپ نیز در گفتوگو با فاکسنیوز اذعان کرد که متقاعد کردن رهبران کشورها برای کاهش زرادخانههای هستهای کار دشواری است. او حتی این پرسش را مطرح کرد که اگر چین و روسیه خواهان کاهش دو هزار کلاهک هستهای آمریکا باشند، واشنگتن چگونه باید به چنین درخواستی پاسخ دهد.
داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات آمریکا، نیز هشدار داده است که یک نشست تشریفاتی میان سه رهبر بهتنهایی نمیتواند به پیشرفت چشمگیر در مذاکرات هستهای منجر شود. از نظر او، اهمیت احتمالی این دیدار در آغاز روندی مستمر برای مذاکره درباره کاهش تسلیحات هستهای خواهد بود.
اختلافات اقتصادی و فنآوری آمریکا و چین همچنان پابرجاست
در کنار مسائل امنیتی، اختلافات تجاری و رقابت بر سر فنآوری هوش مصنوعی نیز بر روابط واشنگتن و پکن سایه انداخته است.
ترامپ در دیدار دوجانبه با شی جینپینگ از روابط شخصی خود با رهبر چین تمجید کرد و گفت که خواهان افزایش خرید محصولات کشاورزی آمریکا از سوی چین است. او در اینباره گفت: «از شما خواهم خواست برای کشاورزان ما بیشتر خرید کنید.»
شی نیز روابط دو کشور در دوره ریاستجمهوری ترامپ را عموماً باثبات و رو به بهبود توصیف کرد.
با این حال، مقامهای آمریکایی پس از مذاکرات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، و جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، با هی لیفنگ، معاون نخستوزیر چین، اعلام کردند که پکن هنوز بهطور کامل به تعهدات خود درباره افزایش خرید محصولات کشاورزی آمریکا و کاهش محدودیتهای صادرات مواد معدنی کمیاب عمل نکرده است.
از سوی دیگر، اختلاف بر سر دسترسی چین به تراشههای پیشرفته مورد استفاده در توسعه هوش مصنوعی همچنان ادامه دارد. دولت آمریکا تاکنون از اعمال برخی محدودیتهای سختگیرانهتر علیه صادرات فنآوری پیشرفته به چین خودداری کرده است؛ موضوعی که با ملاحظات واشنگتن درباره تشدید تنشهای دوجانبه ارتباط دارد.
آتشبس تجاری دو کشور نیز که پس از افزایش متقابل تعرفهها در سال گذشته حاصل شده بود، قرار است در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ به پایان برسد.
نزدیکی مسکو و پکن؛ عاملی مؤثر بر معادلات نشست
یکی از ویژگیهای مهم این دیدار، روابط نزدیکتر چین و روسیه در مقایسه با مناسبات هر یک از این دو کشور با آمریکا است.
شی جینپینگ در دیدار با پوتین از او با عنوان «دوست قدیمی» یاد کرد و رئیسجمهوری روسیه نیز شی را «دوست عزیز» خود خواند.
چین پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، بهرغم تحریمهای غرب، روابط اقتصادی خود با مسکو را حفظ کرده و از این طریق به ادامه فعالیت اقتصادی روسیه کمک کرده است.
در مقابل، ترامپ در ماههای اخیر تلاش کرده است با اتکا به روابط شخصی خود با شی و پوتین، زمینه توافقهایی را درباره مسائل امنیتی و اقتصادی فراهم کند.
با این حال، هنوز مشخص نیست این روابط شخصی تا چه اندازه میتواند اختلافات ساختاری میان سه کشور را کاهش دهد.
همچنین حضور ایلان ماسک در سفر ترامپ به چین، به دلیل نقش شرکت اسپیسایکس در تأمین ارتباطات ماهوارهای مورد استفاده ارتش اوکراین، مورد توجه قرار گرفته است.




نظرها
نظری وجود ندارد.