شی، پوتین و ترامپ بر سر اصلاحات سازمان ملل، افزایش عرضه نفت و گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای توافق کردند
در نشست سهجانبهای بیسابقه در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC)، رهبران آمریکا، چین و روسیه بر سر پیگیری اصلاحات در سازمان ملل متحد، افزایش تولید و عرضه نفت و آغاز گفتوگوهایی برای کاهش خطرات هستهای به تفاهم رسیدند. در بیانیه مشترک این سه کشور همچنین از دیوان کیفری بینالمللی انتقاد شده است. با این حال، مسائل مهمی همچون جنگ اوکراین و ایران در بیانیه نهایی بازتاب نیافتهاند و کارشناسان درباره دستیابی به توافقهای عملی و پایدار در این نشست تردید دارند.

دیدار ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در حاشیه نشست سران مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین ـ عکس از خبرگزاری فرانسه
چین، روسیه و ایالات متحده آمریکا روز پنجشنبه ۲۸ آبان / ۱۹ نوامبر توافق کردند که برای اصلاح ساختار سازمان ملل متحد تلاش کنند، تولید و عرضه نفت را افزایش دهند و با هدف کاهش خطرات هستهای وارد گفتوگو شوند. این توافق، بنا بر اعلام مقامهای چینی و روسی، در جریان نشستی سهجانبه میان رهبران سه کشور حاصل شد.
این سه کشور همچنین از دیوان کیفری بینالمللی (ICC) انتقاد کرده و تأکید کردند که مقامهای رسمی دولتها باید از مصونیت در برابر پیگردهای قضایی این نهاد برخوردار باشند. آنها هشدار دادند که دیوان نباید از حدود صلاحیت قضایی خود فراتر برود. ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، از سوی این دادگاه تحت تعقیب است؛ ایالات متحده نیز در واکنش به تحقیقات اخیر دیوان، تحریمهای گستردهای علیه این نهاد و برخی مقامهای آن اعمال کرده است.
این بیانیه پس از دیداری تاریخی میان شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا منتشر شد. دیداری که میتواند نقطه عطفی در تاریخ روابط بینالملل باشد یا صرفاً به یک فرصت کوتاه برای گرفتن عکسهای یادگاری تبدیل شود که بهسرعت به فراموشی سپرده خواهد شد. کارشناسان از ابتدا انتظارات چندانی برای دستیابی به توافقهای مهم و تعیینکننده در این نشست نداشتند.
در بیانیه مشترک، اشارهای به جنگهای اوکراین و ایران نشده است؛ دو موضوعی که ترامپ اعلام کرده بود در گفتوگوهای پیش از این نشست با رهبران چین و روسیه مطرح کرده است. ایالات متحده تاکنون متن این سند را منتشر نکرده است.
شی جینپینگ پس از این دیدار، آن را مثبت، سازنده و ثمربخش توصیف کرد.
بر اساس بیانیه منتشرشده، رهبران سه کشور متعهد شدهاند برای پیشبرد اصلاحات در سازمان ملل متحد، با هدف «مقابله مؤثرتر با چالشهای جهانی»، همکاری کنند. همچنین افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی برای تضمین جریان باثبات انرژی و آغاز همکاری برای کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای از دیگر محورهای توافق بوده است.
ترامپ این نشست سهجانبه را که نخستین دیدار در نوع خود میان شی جینپینگ و پوتین با حضور رئیسجمهور آمریکا محسوب میشود، فرصتی برای مذاکره درباره قواعد کنترل تسلیحات هستهای و آغاز روند حلوفصل جنگهای اوکراین و ایران معرفی کرده بود.
او پیش از این دیدار گفت: «ما واقعاً در حال رقم زدن تاریخ هستیم. ایالات متحده، روسیه و چین موقعیت منحصربهفردی دارند تا درباره چگونگی کاهش تعداد سلاحهای هستهای در جهان و همچنین کاهش خطر استفاده از این تسلیحات گفتوگو کنند.»
شی جینپینگ نیز پیشتر گفته بود که محور اصلی این نشست «پیشبرد صلح جهانی» خواهد بود. پوتین هم با اشاره به پیشینه مشترک سه کشور بهعنوان «پیروزمندان جنگ جهانی دوم» تأکید کرد: «ما مسئولیت مشترکی برای حفظ صلح بینالمللی بر عهده داریم.»
آخرین پیمان کنترل تسلیحات هستهای میان روسیه و آمریکا، موسوم به «استارت نو» (New START)، در ماه فوریه منقضی شد. ترامپ گفته است خواهان توافقی «جدید، بهتر و مدرنسازیشده» است که چین را نیز دربر بگیرد.
با این حال، انگیزه چین برای پذیرش محدودیتهای تسلیحاتی کمتر است؛ زیرا زرادخانه هستهای این کشور با بیش از ۶۰۰ کلاهک، در مقایسه با زرادخانههای آمریکا و روسیه که هر یک بیش از پنج هزار کلاهک برآورد میشوند، بسیار کوچکتر است.
داریل کیمبال، مدیر اجرایی انجمن کنترل تسلیحات، معتقد است که این نشست در بهترین حالت میتواند آغازگر روندی باشد که در نهایت به مذاکرات مستمر برای کاهش زرادخانههای هستهای منجر شود.
کیمبال گفت: «آنچه نیاز داریم، چیزی فراتر از نمایش دیپلماتیک و فرصتهای عکاسی میان شی، پوتین و ترامپ در اجلاس APEC است. بعید است یک نشست بهتنهایی دستاوردهای چشمگیری به همراه داشته باشد.»
گفتوگوهای رهبران درباره ایران و تجارت
پیش از نشست سهجانبه که بیش از یک ساعت به طول انجامید و در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه برگزار شد، ترامپ دیداری دوجانبه و جداگانه با شی جینپینگ داشت. این سومین دیدار مهم دو رهبر در سال جاری میلادی بود.
رئیسجمهور آمریکا از روابط دوستانه خود با شی تمجید کرد و به منافع مشترک دو کشور در زمینه تداوم انتقال نفت از تنگه هرمز اشاره کرد؛ آبراهی راهبردی که مسیر اصلی انتقال نفت از خاورمیانه به بازارهای جهانی است و در جریان جنگ علیه ایران، بارها بر اثر حملات مسدود شده بود.
ترامپ همچنین تلویحاً اعلام کرد که قصد دارد شی را به خرید بیشتر محصولات کشاورزی آمریکا ترغیب کند.
شی جینپینگ گفت روابط آمریکا و چین در دوران ریاستجمهوری ترامپ «بهطور کلی باثبات بوده و بهبود یافته است».
خبرگزاری رسمی چین، شینهوا، گزارش داد که شی در دیدار با ترامپ موضوع تایوان را نیز مطرح کرده و بر ضرورت بهبود ارتباطات دو کشور در زمینه مسائل اقتصادی و تجاری تأکید کرده است.
ترامپ همچنین دیداری جداگانه با پوتین ترتیب داد. این نخستین گفتوگوی حضوری این دو رهبر پس از مذاکرات سال گذشته آنها در آلاسکا بود؛ مذاکراتی که نتوانست به توافقی برای پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین منجر شود.
ترامپ پیش از دیدار با پوتین گفت: «ممکن است اتفاقات فوقالعادهای از این دیدار حاصل شود؛ یا دستکم آغازگر چنین اتفاقاتی باشد.»
او پوتین را «دوست خود» خواند.
ترامپ پس از دست دادن با رئیسجمهور روسیه گفت: «ما سالهای زیادی روابط بسیار خوبی داشتهایم.» این دیدار حدود ۴۰ دقیقه طول کشید.
ترامپ بارها از روابط شخصی خود با پوتین تمجید کرده است؛ این در حالی است که روابط واشنگتن و کییف در ماههای اخیر بهشدت رو به وخامت گذاشته است. ترامپ با اعمال تحریمهای جدید علیه روسیه مخالفت کرده و همزمان، اوکراین در جریان جنگ با اختلال در پشتیبانی ماهوارهای از پهپادهای خود مواجه شده است.
رئیسجمهور آمریکا همچنین اعلام کرد که سه رهبر درباره راههای «حفاظت از حاکمیت ملی کشورهای خود در برابر سازمانهای جهانیگرای سرکش، مانند دیوان کیفری بینالمللی» گفتوگو خواهند کرد.
دولت ترامپ در چارچوب کارزاری برای تضعیف و از میان بردن این دادگاه، مقامهای دیوان و خود این نهاد را تحریم کرده است. این اقدامات در واکنش به تحقیقات دیوان درباره آمریکا و متحدانش، از جمله اسرائیل، صورت گرفته است.
روابط شی و پوتین عمیقتر روابط با ترامپ
جاهطلبیهای ترامپ یادآور دورهای از سیاست قدرتهای بزرگ است؛ دورانی که کشورهای ثروتمندتر و قدرتمندتر خود را محق میدانستند درباره سرنوشت کشورهای کوچکتر تصمیم بگیرند.
ترامپ در حال مذاکره با چین و روسیه است، بیآنکه اوکراین یا متحدان آمریکا مانند آلمان، فرانسه، بریتانیا، ژاپن و کره جنوبی که منافع مهمی در نتیجه این مذاکرات دارند، در این روند مشارکت داشته باشند.
ترامپ مدتهاست بر این باور است که توانایی او در ایجاد روابط شخصی با رهبران جهان، برایش یک امتیاز دیپلماتیک محسوب میشود.
شی جینپینگ روز چهارشنبه با اقدامی نمادین، نشانهای از دوستی خود با ترامپ نشان داد. او برخلاف رویه معمول، شخصاً در باند فرودگاه به استقبال هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا، «ایرفورس وان»، رفت. دو رهبر هنگام دست دادن نیز یکدیگر را در آغوش گرفتند.
با این حال، با وجود تمام تعریف و تمجیدهایی که رئیسجمهور آمریکا از دو رهبر چین و روسیه کرده است، این صمیمیت همیشه متقابل نبوده و بهنظر نمیرسد ترامپ همان رابطه عمیق و مبتنی بر منافع مشترکی را با آنها داشته باشد که شی و پوتین میان خود برقرار کردهاند.
شی روز چهارشنبه در حاشیه اجلاس APEC، پوتین را «دوست قدیمی من» خطاب کرد. رهبر روسیه نیز در پاسخ، شی را «دوست عزیز من» خواند.
چین پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، با حمایت اقتصادی از مسکو، به این کشور کمک کرده است. این حمایت، پس از اعمال تحریمهای جدید آمریکا و متحدانش، بهمنزله یک پشتوانه مالی مهم برای دولت پوتین بوده است.
در مقابل، هنگامی که شی جینپینگ در ماه سپتامبر برای یک سفر رسمی به کاخ سفید رفت، در برخورد با ترامپ بسیار محتاطتر بود و صرفاً گفت که دو رهبر به «ارتباط شخصی خوبی دست یافتهاند و تماس خود را حفظ کردهاند».
قرار است ترامپ و شی دیدار دیگری نیز در سال جاری میلادی، در حاشیه اجلاس گروه ۲۰ در ایالت فلوریدا در ماه دسامبر، داشته باشند.
اختلافات بر سر هوش مصنوعی
اگرچه ترامپ روابط خود با چین را مثبت ارزیابی میکند، این روابط تاکنون الزاماً به تغییرات معناداری در مناسبات اقتصادی دو قدرت بزرگ جهان منجر نشده است.
چین همچنان مازاد تجاری گستردهای با سایر کشورهای جهان دارد، در حالیکه آمریکا نیز با کسری تجاری تقریباً به همان اندازه مواجه است.
رقابت آمریکا و چین برای تسلط بر فنآوری هوش مصنوعی نیز طی دو هفته گذشته با تنشهای بیشتری همراه شده است.
جنسن هوانگ، مدیرعامل پیشین شرکت انویدیا و از متحدان ترامپ، هفته گذشته پس از اعتراف به داشتن رابطه خارج از ازدواج با زنی به نام آلیس هوانگ، از سمت خود کنارهگیری کرد. شرکت سابق این زن به اتهام انتقال احتمالی تراشههای پیشرفته به شرکتهای چینی تحت بررسی قرار گرفته است.
پکن اتهام جاسوس بودن آلیس هوانگ برای دولت چین را رد کرده است.
ترامپ از اعمال محدودیتهای سختگیرانهتر بر دسترسی چین به تراشههای پیشرفته خودداری کرد؛ اقدامی که بهنظر میرسد با هدف جلوگیری از تشدید تنشها در روابط دو کشور صورت گرفته است.
مقامهای آمریکایی گفتهاند چین بهطور کامل به تعهدات خود در دیدار سال گذشته ترامپ و شی عمل نکرده است؛ تعهداتی که شامل افزایش خرید محصولات کشاورزی آمریکا و کاهش محدودیتهای صادرات مواد معدنی کمیاب مورد نیاز صنایع الکترونیک بود.
آتشبس تجاری میان آمریکا و چین که سال گذشته پس از افزایش متقابل تعرفههای گمرکی دو کشور برقرار شد، قرار است تا ۱۰ ژانویه اعتبار داشته باشد.
در همین حال، چین و روسیه حتی در جریان جنگ آمریکا علیه ایران نیز از طریق مبادلات تجاری به حمایت از جمهوری اسلامی ایران ادامه دادهاند. جنگی که موجب افزایش قیمت انرژی و کاهش رشد اقتصاد جهانی شده است.




نظرها
نظری وجود ندارد.