سیمرغِ فوتبالِ ایران: از خاکستر بم تا قله آسیا
مرضیه جعفری برای دومین بار بهترین سرمربی فوتبال زنان آسیا شد. او آموزگار امید است و جنگیدن برای ساختن؛ نماد زنانی که تسلیم نمیشوند.

مراسم اهدای جایزه بهترین مربی فوتبال زنان آسیا به مرضیه جعفری، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶

فوتبال ایران دو نماینده در فهرست بهترینهای آسیا داشت؛ علیرضا بیرانوند، دروازهبان تیم ملی مردان و مرضیه جعفری سرمربی تیم ملی زنان. بیرانوند اگر بهترین بازیکن جهان هم باشد، نامحبوب است و نماد «پولپرستی» و «بیوفایی». در مقابل او مرضیه جعفری نماد «وفاداری» است و «شرافت».
بعید است حالا باشد در ایران و حتی جهان که فوتبال زنان را پی بگیرد اما قصه بهترین مربی فوتبال زنان آسیا را نداند. او از خاکستر بم به قله رسیده است. نامش پیوند خورده است با فوتبال زنان در ایران و بم. اگر علی دایی در دوران معاصر نماد فوتبال مردان ایران است، مرضیه جعفری شایستهترین نام و نشان برای فوتبال زنان باید باشد که در جدال با سنگاندازیهای داخلی بیشمار و شیطنتهای رقیبان حکومت تسلیم نشد بلکه به افتخاری رسید که هیچ یک از مربیان مرد به آن نرسیدهاند و بعید است بتوانند جا پای او بگذارند.
صدا و سیما ایران همچنان حاضر نیست مسابقات فوتبال زنان را نه به صورت همزمان که با تاخیر پخش کند. باشگاههای ورزشی حاضر نیستند حتی یک دهم دستمزد مردان را به زنان فوتبالیست بپردازند. مسابقات فوتبال زنان همچنان در زمینهای بیکیفیت برگزار میشود. در کنار تمام اینها، نهادهای مذهبی و امنیتی هر چه در توان دارند برای توقف این قطار سریعالسیر به کار میگیرند.
بیرون از مرزهای ایران، دستهای از آنها که نان «صدای زنان ایران» را میخورند و به نام آنها جایزه میگیرند، فعالان حسرتمند برای تاجگذاری در ایران و حتی مدعیان متعدد به ظاهر استقلال تلاش دارند آنچه را که حاکمان، سازمان فوتبال و نانخوران مذهب ناکام ماندند در رسیدن به آن، تکمیل کنند. بیاید به اسفند ۱۴۰۴ بازگردیم و آن حرکت شرمآور گروهی در استرالیا که راه اتوبوس تیم ملی فوتبال زنان را سد کردند. بنگاههای رسانهای و سیاسیون حسرتمند دست به کار شدند تا تیم ملی فوتبال زنان ایران را نابود کنند.
تیم ملی فوتبال زنان ایران برای رسیدن به جام ملتهای آسیا ۲۰۲۶ کم سختی نکشید. فدراسیون فوتبال که شکستهای تیم ملی مردان را موفقیت میداند و بابت مساوی و حذف شدن به بازیکنان و مربیان جایزه میلیون دلاری میپردازد، پس از تجاوز نظامی خرداد ۱۴۰۴ میخواست مانع حضور تیم زنان در بازیهای انتخاباتی شود. تیم زنان با مشقت زیاد به اردن رسید و توانست با شکست میزبان به عنوان صدرنشین برای دومین مرتبه به این بازیها برسد.
اسفند ۱۴۰۴ همزمان با حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به ایران، تیم ملی زنان ایران نتوانست از مرحله گروهی صعود کند و باید استرالیا را ترک میکرد. گروهی از ایرانیان مخالف حکومت در استرالیا مسیر اتوبوس بازیکنان تیم ملی را بستند و خبرگزاریها از عدم تمایل مربیان و بازیکنان برای بازگشت به ایران خبر دادند. حتی خبر نوشتند اگر به ایران بازگردند، به دلیل نخواندن سرود ملی در بازی نخست مجازات خواهند شد. نتیجه این هیاهو در نهایت اعلام پناهندگی دو فوتبالیست ایرانی به استرالیا بود. دیگر بازیکنان اما به سختی به ایران بازگشتند.
فدراسیون فوتبال به ریاست مهدی تاج که دستنشانده نهادهای امنیتی است بازیکنان و مربیان بازگشته را جمعی تنبیه کرد؛ لیگ فوتبال ۱۴۰۵ را با تاخیر آغاز کرد، تلاش کرد به نام «مستندسازی» بازیکنان را به «اعتراف اجباری» مقابل دوربین بنشاند. قرارداد مرضیه جعفری را تمدید نکرد و حتی قصد داشت لیگ را برگزار کند. «خاتون بم» که نگین فوتبال زنان ایران است تا آستانه انحلال پیش رفت. همه اینها در شرایطی رخ داد که بازیکنان تیم ملی فوتبال مردان برای آمادهسازی به ترکیه رفتند. برای سه مساوی و صعود نکردن از مرحله مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۶ جایزه گرفتند و همچون «قهرمان» به ایران بازگشتند.
علیرضا بیرانوند، فوتبالیستی که در این سالها تماشاگران در شهرهای مختلف با دلارهای کاغذی از او استقبال کردند تا پولپرستیاش را به یاد آورند، تلاش کرد به دلیل همین «موفقیت» ــ حذف در مرحله مقدماتی جام ۴۸ تیمی ــ از «خدمت سربازی» فرار کند. او خودش را «قهرمان ملی» خواند که از دروازه تیم ملی ایران حفاظت کرده است و باید بابت همین کار که البته پاداش و دستمزد نقدی به میلیارد تومان دریافت کرد، از سربازی معاف شد.
بیرانوند نماد تملق است، نماد دروغگویی و رانتجویی. برای طرفداران پرسپولیس تهران ویدئو او که درویش، مدیرعامل وقت پرسپولیس را پرز ــ مدیرعامل رئال مادرید ــ مینامد، فراموشنشدنی است. کوتاه پس از این ویدئو در جشن قهرمانی پرسپولیس تهران، بیرانوند برای دستمزد بیشتر تلاش کرد با باشگاه استقلال تهران مذاکره کند. کار تا امضاء پیشقرارداد هم پیش رفت اما معلوم نشد چقدر رقم قراردادش را بالا بردند که دوباره برگشت. این برگشت اما یک سال دوام آورد: او سال بعد را در حالیکه با پرسپولیس قرارداد داشت، با مدیرعامل تراکتور تبریز به توافق رسید. قراردادش با تراکتور هم در همان هفتههای نخست لیگ ۴۰۶ ـ ۴۰۵ تا مرز فروپاشی پیش رفت. بیرانوند تلاش کرد با معافیت تحصیلی و بعد معافیت پزشکی از سربازی ــ اجباری برای تمام ایرانیهای مذکر ــ فرار کند اما تا به حال موفق نشده است. البته بعید نیست به لطف جایزه کنفدراسیون فوتبال آسیا حالا دوباره از فجر شیراز به تراکتور تبریز بازگردد.
مرضیه جعفری اما میان خاتون بم و تیم ملی فوتبال، حتی با دستمزد بیشتر حاضر نشد از خاتون، فرزندی که برای قد کشیدنش زجر کشید، دست بکشد. او تنها بازمانده خانوادهای است که در زلزله ۱۳۸۱ بم جان باختند. تنها فرزندش را هم ۱۴۰۰ از دست داد. البته سوگ و از دست دادن برای مرضیه جعفری ادامه داشت؛ دی ۱۴۰۲ ملیکا محمدی، بازیکن تیم خاتون بم که از آمریکا به ایران بازگشت در تصادف جان باخت. اسفند ۱۴۰۴ هم دو بازیکن تیم ملی فوتبال ایران به استرالیا پناهنده شدند تا جعفری بازهم هم درد از دست دادن را به شیوهای دیگر تحمل کند.
«امید نام من است»
مقایسه مرضیه جعفری و امیر قلعهنویی، سرمربی تیم ملی مردان ایران نه فقط توهین به جعفری که به «انسان» است. قلعهنویی اگر جای مرضیه جعفری بود صد بار استعفاء میکرد. او سه برابر تمام بازیکنان تیم ملی مردان برای حذف شدن از بازیهای گروهی جام جهانی پاداش گرفت. اگر دستمزدش دیر پرداخت شد، بهانه گرفت. تا توانست تملق این و آن را گفت و کمر به تعظیم تا کرد تا صندلی مربیگری را که به ناحق به او رسید، از دست ندهد.
جعفری اما هیچگاه «ناله» نکرد. هیچگاه شکست را به پای بازیکنانش ننوشت، هیچگاه پشت آنها را خالی نکرد، هیچگاه برای دستمزد ژست معترض نگرفت. فقط جنگید؛ با متحجران، مدیران مردسالار، ممنوعیتها و محدودیتها. در سنگلاخ و برهوت ساخت تا نشان دهد راه کدام است؛ تسلیم نشدن.
او دو سال پیاپی بر قله فوتبال آسیا نشست، نه به دلیل اینکه در آسیا فوتبال زنان «عقب» ماندهاست یا اینکه کنفدراسیون فوتبال آسیا هدفش حمایت از زنان ایران است، تنها به دلیل اینکه جنگیدن بیصدا و ساختن را خوب میداند.
عادت مزخرفی دارند رسانههای ورزشی و غیرورزشی برای خلق «پدر» و «سلطان» و «امپراتور»های پوشالی. بر اساس همین عادت بد است که فوتبال ایران بیشمار سلطان و ژنرال و سلطان دارد و همه هم تهی. اما اگر همین دستگاه لقبساز بخواهد برای جعفری عنوانی بسازد شایسته کاری که در این سالها کرده است کم خواهد آورد. او معلم است؛ آموزگار ناامید نشدن و چون ققنوس از خاکستر برخاستن.
حتی اگر اکنون نه، دور نیست زمانی که دختران فوتبالیست در ایران الگویشان نه یکی از همین بردهگان تومان و دلار و حواله خودرو که مرضیه جعفری باشد و او را «مادر امید» بنامند؛ ققنوسی که از خاکستر بم بر بام آسیا نشست، تسلیم نشد و در کویر باغ امید ساخت.



نظرها
نظری وجود ندارد.