Share

مخالفت اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی با موضوع آموزش به زبان مادری در مدارس موجب واکنش شماری از فعالان «حقوق اقلیت‌ها در ایران» شده است.

روز گذشته، چند تن از اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، طرح تدریس زبان مادری در مدارس کشور را «تهدیدی جدی برای زبان فارسی»، «توطئه‌آمیز»، «وارداتی و محصول انگلستان و کشورهای شمالی»، «خطرناک» و «تهدیدی برای امنیت ملی» دانستند.

zaban-e madari

شماری از فعالان حقوق اقلیت‌های مختلف در ایران از جمله یوسف عزیزی بنی‌طرف، شاهد علوی، اصغر زارع کهنمویی، محمود ابراهیمی سعید و جعفر محمدی نیز طرح نکات یادشده را «فاقد جنبه استدلالی»، «تمسخرآمیز»، «دلسردکننده»، «نشان بی‌توجهی به حقوق مردم غیر فارس» و «به چالش کشیدن قانون اساسی ایران» دانسته‌اند.

انتقادات اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی روز گذشته، هفتم بهمن‌ماه سال ۱۳۹۲ در نشستی با وزیر آموزش و پرورش مطرح شد.

علی اصغر فانی، سرپرست وزارت آموزش و پرورش که چندی پیش در گفت‌وگو با ‌وب‌سایت جماران (۱۱ مهرماه) وعده داده بود که زبان‌های مختلف ایران به عنوان زبان مادری در مدارس کشور تدریس خواهد شد، در نشست روز گذشته اعلام کرد: کمیته‌ای تشکیل شده است تا به بحث تدریس زبان مادری در مدارس رسیدگی کند و در کنار آن اتاق فکری نیز فعال شده و عده‌ای به آن دعوت شده‌اند تا روی آن به صورت تلفیقی کار کنند.

شماری از فعالان «حقوق اقلیت‌های مختلف در ایران» از جمله یوسف عزیزی بنی‌طرف، شاهد علوی، اصغر زارع کهنمویی، محمود ابراهیمی سعید و جعفر محمدی طرح این نکات را «فاقد جنبه استدلالی»، «تمسخرآمیز» و «نشانه بی‌توجهی به حقوق مردم غیر فارس» و «به چالش کشیدن قانون اساسی» دانسته‌اند.

طرح این نکات منجر به طرح انتقادهایی از سوی اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی شد. غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان ادب فارسی با اشاره به اینکه معیار آموزشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، زبان معیار فارسی است گفت: «البته زبان‌های دیگری هم هستند که جایگاهشان معلوم است اما آنچه باید آموزش دیده شود زبان فارسی است.»

این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی هشدار داد: «مبادا از کیسه سرمایه‌های ملی‌مان همچون زبان فارسی برای پیروزی‌های موقت و بی‌حاصل جناحی خرج کنیم.»

محمد علی موحد نیز این نکته را مطرح کرد که «دولت باید از مداخله مستقیم در آموزش زبان‌های محلی و بومی خودداری کند». وی ادامه داد: «ما زبان معیاری داریم که زبان رسمی ما است. اگر دولت بخواهد آن را فراموش کند و به حوزه زبان‌های محلی وارد شود کار ما زار است.»

محمد دبیر مقدم نیز پژوهش و کار علمی روی زبان‌های محلی را در اولویت دانست و گفت: «بسیاری از آنها دارای گونه‌ها و گویش‌های متعددی هستند که اگر قرار باشد یکی را برای آموزش انتخاب کنیم مطمئناً با مسائل و مسائل زیادی همراه خواهیم شد.»

بهاءالدین خرمشاهی گفت: «دولت باید حدود زبان مادری را تائید کند و بگوید تا چه اندازه‌ای و به چه شکلی این مسئله باید آموزش داده شود.»

سلیم نیساری هم با اشاره به اینکه «عده‌ای فکر می‌کنند علاقه به یک قومیت یعنی تحصیل با زبان آن قوم»، این موضوع را بسیار خطرناک دانست و گفت: «ما در ایران شانس داشته‌ایم که یک فردوسی بزرگ توانسته پایه محکمی برای زبان فارسی ایجاد کند و ما امروز در کنار دین اسلام به داشتن چنین زبانی مفتخر شویم.»

وی تاکید کرد: «در بحث آموزش زبان مادری نباید طوری عمل کنیم که در ادامه دچار مشکلات متعدد شویم.»

فتح‌الله مجتبایی موضوع آموزش زبان مادری در کشور را امری وارداتی نامید و گفت: «شک ندارم که این موضوع از خارج به ایران آمده است. قبل از این در هندوستان نیز این مسئله توسط انگلستان تجربه شد و امروز هم انگلستان و کشورهای شمالی ما هستند که می‌خواهند این مسئله را به ایران وارد کنند.»

به عقیده وی، «بهترین وسیله برای عقب نگهداشتن یک ملت بی‌توجهی به زبان آن است. اگر بخواهیم زبان‌های مادری مان را به عنوان زبان علمی و آموزشی به کار ببندیم به طور حتم به گذشته برگشت خواهیم داشت و این موضوع خطرناک است و از آن بوی توطئه می‌آید».

حق آموزش به زبان مادری

حق آموزش به زبان مادری، در بسیاری از اسناد و معاهدات حقوق بشری مانند منشور زبان مادری، اعلامیه جهانی حقوق زبانی، بندهای ۳ و ۴ ماده­ ۴ اعلامیه­ حقوق اشخاص متعلق به اقلیت‌های قومی، ملی، زبانی و مذهبی، ماده­ ۳۰ کنوانسیون حقوق کودک، ماده­ ۲۷ میثاق بین­ المللی حقوق مدنی و سیاسی و… مورد تاکید قرار گرفته است.

روز گذشته،چند تن از اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، طرح تدریس زبان مادری در مدارس کشور را «تهدیدی جدی برای زبان فارسی»، «توطئه‌آمیز»، «وارداتی و محصول انگلستان و کشورهای شمالی»، «خطرناک» و «تهدیدی برای امنیت ملی» دانستند.

در اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی بر حق تحصیل به زبان مادری در کنار زبان فارسی در مدارس تاکید شده است.

براساس این اصل، «زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتاب‌های درسی باید با این زبان و خط باشد، ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‏‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است».

حسن روحانی در ۱۳ خرداد ۱۳۹۲ با انتشار بیانیه شماره سه موضوع تدریس زبان مادری ایرانیان (کردی، آذری، عربی و…) به طور رسمی در سطوح مدارس، دانشگاه‌ها و اجرای کامل اصل ۱۵ قانون اساسی را مورد تاکید قرار داد.

علی اصغر فانی در پیوند با اجرای این بیانیه روحانی که بر تحصیل به زبان مادری تاکید داشت وهمچنین اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی گفته بود: «ما باید اصل ۱۵ را اجرا کنیم. یک سری برنامه‌ریزی‌ها در زمان آقای خاتمی شده که در نهایت متوقف شده‌اند. باید اکنون با بررسی‌هایی دوباره این برنامه‌ها، به جریان بیافتد. تدریس زبان قومیت‌ها در مدارس اولویت من است.»

در دوره‌های پیشین ریاست جمهوری در ایران وعده‌هایی در پیوند با تدریس زبان‌های غیر فارسی داده شد. ازجمله محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور دولت نهم و دهم در سال ۱۳۸۸ مصوبه‌ای به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعلام کرد که بر اساس آن دو واحد درس اختیاری زبان و ادبیات زبان‌های کردی، عربی و ترکی در دانشگاه‌ها ارائه می‌شد.

در سال ۱۳۹۰ خورشیدی هم محمدرضا مخبر دزفولی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ایران اعلام کرد که دانشگاه‌های ایران می‌توانند با نظارت فرهنگستان زبان و ادب فارسی دو واحد اختیاری برای آموزش «زبان‌های محلی» داشته باشند.

با این حال تاکنون به هیچکدام از زبان‌های غیر فارسی اجازه تدریس داده نشده و این امر بارها مورد اعتراض فعالان حقوق اقلیت‌ها واقع شده است.

به گفته فعالان حقوق اقلیت‌ها در سال‌های گذشته تلاش برای تدریس زبان‌های مادری در ایران بی‌نتیجه‌ مانده و حتی در مواردی این تلاش‌ها با برخورد نیرو‌های امنیتی مواجه شده است.

حسن روحانی پیش از انتخابات در تبریز وعده داد «فرهنگستان زبان و ادب آذری» تاسیس کند، اما تاکنون این فرهنگستان تاسیس نشده است.

چندی پیش زبان گیلکی به عنوان زبان رسمی شورای شهر شهر رشت اعلام شد.

در همین زمینه:

مخالفت با آموزش زبان مادری در مدارس ایران

اقلیت‌ها و وعده‌های نافرجام علی یونسی

کارنامه حسن روحانی در حوزه اقلیت‌ها

زبان مادری و نظام آموزشی تک‌ زبانه

“افت تحصیلی و ترک تحصیل دانش‌آموزان خوزستانی نتیجه منع زبان مادری در مدارس است”

“افت تحصیلی و ترک تحصیل دانش‌آموزان خوزستانی نتیجه منع زبان مادری در مدارس است”

Share